Cá Botia lohachata

Hoa văn trên thân là đặc điểm duy nhất để phân biệt các loài Botia họ hàng gần với nhau. Nhưng chính hoa văn này lại biến đổi rất nhiều. Với Botia lohachata, chuyện diễn ra thế này. Loài này rất được dân chơi cá cảnh ưa chuộng. Cá đẹp và tương đối hiền (ít nhất là khi nuôi theo đàn đủ đông, từ 10 con trở lên). Cá thường chỉ dài 8–10 cm nên khá gọn, dù tài liệu ghi chiều dài tối đa là 15 cm. Chúng còn ăn khá triệt để mọi loại ốc nhỏ trong bể. Trong khi đó, cá bắt ngoài tự nhiên chỉ có theo mùa. Vì vậy, loài này đã được nhân giống thương mại ở Đông Nam Á từ những năm 1970. Không rõ vì sao cá nhân giống lại được bán dưới tên “Botia pakistani”. Thực ra không hề có loài “Botia pakistani” nào cả. Cái tên này hoàn toàn là bịa ra. Cá con nhân giống có hoa văn khớp hoàn toàn với Botia lohachata.1

Khi có hàng cá bắt ngoài tự nhiên, như lúc này (mùa cá kéo dài khoảng từ tháng 7 đến tháng 10), bạn sẽ thấy Botia lohachata biến đổi nhiều đến mức nào. Khi cá lớn tuổi, hoa văn còn đổi mạnh sang dạng lưới. Vì thế, người ta nghi ngờ B. lohachata có thật sự là một loài hợp lệ hay không. Lý do là ít nhất ba loài B. almorhae, B. birdi và B. histrionica trông cực kỳ giống nó, mà lại được mô tả sớm hơn nhiều. Muốn xem tổng quan về các loài chạch Ấn Độ trông na ná nhau thì bạn có thể đọc bài của Grant (2007) trong ấn phẩm điện tử Ichthyofile Number2. Đây là một bản tổng quan tốt.1