Cá Copadichromis ilesi

Loài này bơi rất nhiều. Bạn thật sự không nên nuôi chúng trong bể nhỏ hơn 150 × 45 × 45 cm, tức khoảng 304 lít.1

• Nhiệt độ: 25–29°C
• pH: 7,5–8,5
• Độ cứng: 10–25 dGH1

Đây là loài sống ở vùng nước thoáng, vì thế chúng cần nhiều chỗ để bơi. Nền cát là thứ bắt buộc phải có, do cá đực sẽ đào tổ trong cát. Bạn nên xếp thêm vài cụm đá để bể có điểm nhấn và cá có chỗ trốn. Mấy cụm đá này càng quan trọng nếu bạn muốn nuôi chung các loài sống quanh đá. Cá không phá cây. Nếu thích, bạn có thể trồng vài bụi cây chịu được nước cứng như Vallisneria, Anubias hay Sagittaria.1

Copadichromis vốn chuyên ăn động vật phù du, nhưng khi nuôi trong bể thì chúng thường không kén ăn. Bạn nên cho ăn xen kẽ thức ăn sống cỡ nhỏ, đồ đông lạnh và thức ăn khô. Artemia mới nở là món đặc biệt tốt. Ngoài ra cá cũng cần ăn thêm chút rau, chẳng hạn rau bina chần qua hoặc thức ăn dạng vảy Spirulina loại tốt.1

Nhìn chung đây là loài hiền. Chúng sẽ sống không tốt nếu phải ở chung với những loài hiếu động, hay gây sự, và chắc chắn không nên thả chung với Mbuna. Bạn cũng nên tránh các loài có màu na ná, vì chúng có thể khiến cá trở nên hung hăng. Các loài Copadichromis khác cũng không nên nuôi chung, do chúng có thể lai với nhau. Những bạn cùng bể hợp hơn là phần lớn các loài Aulonocara và các loài Hap hiền như Cyrtocara moorii.

Bản tính của loài này là sống theo đàn. Tuy vậy, các con đực kình nhau cần có chỗ để lập lãnh thổ riêng. Với phần lớn các bể, cách tốt nhất là nuôi một con đực với nhóm từ 3 con cái trở lên. Như vậy sẽ không có con cái nào bị con đực bám riết quá mức. Bể lớn hơn thì có thể nuôi vài con đực, kèm theo số con cái đông hơn tương ứng.

Đây không phải loài hung dữ hay quậy phá, nên đừng nuôi chung với Mbuna và những loài tương tự. Các loài Aulonocara và Hap hiền là bạn cùng bể tốt. Riêng các loài có màu na ná thì nên tránh, vì chúng có thể đánh nhau. Tất nhiên khi sinh sản cá sẽ giữ lãnh thổ, nhưng thường không gây thương tích gì. Mỗi con đực nên đi kèm vài con cái.1

Con đực lớn hơn, màu sắc rực rỡ hơn hẳn và có vây dài hơn con cái.1

Loài này được dân chơi cho sinh sản thường xuyên. Cá cái là con ngậm trứng trong miệng, và cách sinh sản giống các loài khác cùng chi. Tốt nhất là cho cá đẻ trong bể riêng chỉ nuôi loài này, theo nhóm một đực với ít nhất 3–4 cái. Trong bể cộng đồng cá vẫn đẻ, nhưng tất nhiên cá bột sẽ sống sót ít hơn.

Bể dài 122 cm là cỡ vừa đẹp để cho cá sinh sản, và nên bài trí như đã nói ở trên. Nhớ bố trí vài chỗ dạng hang để cá có thể chọn làm nơi đẻ. pH nên ở khoảng 8,0–8,5 và nhiệt độ 25–26,5°C. Bạn chỉ cần vỗ béo cá bằng thức ăn chất lượng cao, phần còn lại chúng sẽ tự lo mà không cần thúc gì thêm.

Khi đã sẵn sàng, con đực sẽ làm một chỗ đẻ, thường nằm dưới một mỏm đá nhô ra. Chỗ đẻ chỉ là một hố lõm đơn giản trên nền, nơi con đực đã dọn hết phần vật liệu thô. Sau đó nó lên màu thật đậm để dụ những con cái bơi ngang qua đến giao phối. Con đực có thể khá hung hăng khi đuổi theo con cái. Chính vì muốn chia bớt sự hung hăng đó mà người ta cho loài này đẻ theo kiểu một đực nhiều cái.

Khi con cái đã chịu, nó sẽ đến chỗ đẻ và đẻ trứng thành nhiều đợt. Đẻ xong đợt nào, nó ngậm ngay đợt đó vào miệng. Trứng được thụ tinh theo kiểu quen thuộc của cá ngậm trứng ở Malawi. Trên vây hậu môn của con đực có những 'đốm trứng', tức các đốm màu hình quả trứng. Con cái bị những đốm này thu hút vì tưởng đó là trứng mình còn sót. Lúc nó định ngậm thêm mấy "quả trứng" đó vào miệng thì con đực phóng tinh. Sau đó con cái đẻ đợt trứng kế tiếp, và cứ thế lặp lại cho đến khi nó ngậm đủ cả ổ.

Con cái có thể ngậm trứng 3–4 tuần rồi mới nhả cá bột đã bơi được ra ngoài. Suốt thời gian này nó không ăn, và bạn dễ nhận ra nó nhờ cái miệng phồng to. Nếu bị căng thẳng quá mức, con cái có thể nhả trứng sớm hoặc ăn luôn cả ổ. Vì thế, nếu bạn định chuyển cá mẹ đi chỗ khác để cá bột không bị ăn thì phải làm thật cẩn thận. Cũng cần biết là nếu con cái xa đàn quá lâu, nó có thể mất chỗ đứng trong thứ bậc của nhóm. Trừ khi cá mẹ đang bị bắt nạt, bạn nên chờ càng lâu càng tốt rồi mới chuyển nó đi.

Một số người nuôi chủ động lấy cá bột ra khỏi miệng cá mẹ khi được 2 tuần và tự nuôi tiếp từ đó. Cách này thường cho nhiều cá con khỏe hơn. Tuy vậy, chỉ người thật sự có kinh nghiệm mới nên làm. Ngay khi được cá mẹ nhả ra, cá bột đã đủ lớn để ăn Artemia mới nở và thức ăn khô bóp vụn.1

Loài này chỉ có ở hồ Malawi. Người ta đã thu mẫu ở nhiều nơi, trong đó có Gome, Nkata Bay và Monkey Bay.1

Cá thường sống quanh các bờ đá và rạn đá, ở chỗ nước tương đối nông. Ở đó chúng bơi thành đàn rất đông ngoài vùng nước thoáng, và hay đi chung với các loài khác.1

Các loài Copadichromis, cùng với chi Mchenga mới được lập gần đây, hợp thành một nhóm cá rô phi Malawi riêng biệt mà người ta thường gọi là "Utaka" (đọc là "ooh-taw-kuh"). Chúng chuyên sống ở vùng nước mở, và có mặt với số lượng khổng lồ ở phần lớn hồ Malawi. Một số loài hay quanh quẩn gần các rạn ngầm hoặc bờ đá. Số khác chủ yếu sống ở những vùng cát trống trải hơn. Ở đó chúng quay đầu đón dòng nước và dùng đôi mắt to để tìm sinh vật phù du trôi ngang. Hàm trên của chúng thò ra được rất xa, và khi thấy mồi thì cá phóng hàm ra thật nhanh. Cùng lúc đó, nắp mang đóng chặt lại. Nhờ vậy, trong tích tắc áp suất bên trong giảm xuống, và con mồi bị hút vào cái ống mà chiếc miệng thò ra tạo thành.

Mọi loài trong chi đều ăn theo cách này, nhưng cách sinh sản thì có thể khác nhau khá nhiều tùy loài. Tất cả đều là cá đa thê, và cá cái là con ngậm trứng trong miệng. Tuy vậy, có loài đẻ trên mặt đá, có loài đào tổ trong cát, còn có loài đẻ ngay giữa vùng nước thoáng, nổi bật là C. chrysonotus, giống kiểu của Cyprichromis ở hồ Tanganyika. Ngoài ra, có loài đẻ quanh năm, còn có loài chỉ đẻ khi yếu tố theo mùa kích thích.

C. ilesi được mô tả năm 1999 và là lựa chọn rất tốt cho bể cộng đồng Malawi hiền. Trước đây loài này được bán với tên Copadichromis "virginalis kajose", và chắc chắn là họ hàng gần của C. virginalis. Có thể gặp hai loài bơi chung đàn quanh Gome Rock, cũng là nơi thu mẫu chuẩn của C. ilesi. Điểm khác nhau chính giữa hai loài nằm ở màu của con cái. Con cái C. ilesi chủ yếu có màu nâu cát, còn con cái C. virginalis thì ánh bạc hơn. Ngoài ra, con đực C. ilesi lớn hơn con đực C. virginalis và không có sọc đỏ trên vây lưng.1