Lươn điện

• Bể phải có nắp đậy thật khít vì loài này nổi tiếng hay nhảy. Hở ra một chút là chúng tìm đường thoát ngay.

Lươn điện (Electrophorus electricus) là loài săn mồi về đêm, sống ở Venezuela, Guyana, Suriname, Guiana thuộc Pháp, Peru và Brazil. Có tới 80% cơ thể chúng là các cơ quan phát điện. Mắt chúng rất kém, nên chúng phát ra một điện trường yếu để định hướng và tìm mồi. Khi cần, chúng phóng những luồng điện trên 600 volt để làm choáng con mồi, và mức điện này đủ làm một người bị tê liệt. Cá dài tới 250 cm và tốt nhất nên nuôi riêng một con, không thả chung với gì khác.1

Bể 180 x 90 x 120 cm (2040 lít) mới chỉ là mức tối thiểu cho một con, và bạn nên tính trước chuyện đổi sang bể to hơn khi cá lớn. Muốn nuôi từ hai con trở lên thì phải có một cái bể thật sự khổng lồ.1

• Nhiệt độ: 23–28°C
• pH: 5,5–7,0
• Độ cứng: 1–12 dGH1

Dòng chảy trong bể nên để càng yếu càng tốt. Loài này không kén bố cục, nhưng thích có chỗ để trốn. Bạn có thể dùng rễ cây, cành cây hoặc đá to, nhẵn để làm chỗ trú. Nếu dùng đèn thì ánh sáng phải thật mờ. Nền cát hoặc bùn thì tốt, nhưng không bắt buộc. Quan trọng nhất là nắp bể phải chắc đến mức cá không đẩy xê dịch được, và không có khe hở nào. Hở ra một chút là cá thoát ngay. Bạn cũng cần chừa khoảng 15 cm giữa mặt nước và nắp để cá ngoi lên hớp không khí, vì chúng cần không khí để sống. Cá cỡ này thải ra rất nhiều chất bẩn, nên dĩ nhiên phải có một hệ thống lọc thật lớn và thật mạnh.1

Lươn điện ăn thịt, và trong bể nuôi chúng rất dễ tập sang ăn thức ăn chết. Bạn có thể cho ăn giun đất cỡ lớn, cá trắng nhỏ (whitebait), cá hồi vân và những thứ tương tự. Cá con ăn tôm, trai và các loại tương tự. Ngoài tự nhiên, chúng ăn đủ thứ, từ cá, động vật không xương sống cho đến cả lưỡng cư.1

Tốt nhất nên nuôi riêng một con trong bể. Đừng bao giờ tính chuyện thả chung loài khác, vì đây là loài săn mồi rất phàm ăn, giết được cả những con cá lớn hơn nó. Bạn có thể nuôi chúng theo nhóm từ 3 con trở lên, nhưng dĩ nhiên phải có bể đủ lớn. Người chơi bình thường khó lòng có được một cái bể đủ cho cả nhóm như vậy.1

Loài này chưa từng sinh sản trong bể nuôi. Nghe nói chúng đẻ trứng vào một cái tổ do con đực tự xây bằng nước bọt của nó!1

Venezuela, Guyana, Suriname, Guiana thuộc Pháp, Peru và Brazil.1

Chúng sống ở vùng nước chảy chậm hoặc tù đọng, thường thiếu oxy, như các con lạch nhiều cỏ, đầm lầy và nhánh sông.1

Lươn điện là một trong những loài cá khét tiếng nhất thế giới, và cũng là một loài thật sự thú vị. Các nội tạng quan trọng của chúng nằm dồn ở phần trước của thân. Phần còn lại, chiếm tới 80% cơ thể, dành cho các cơ quan phát điện khổng lồ. Chúng dùng điện vào nhiều việc khác nhau. Lươn điện hoạt động về đêm và mắt rất kém, nên chúng phát ra một điện trường yếu để định hướng và nhận biết xung quanh. Tín hiệu yếu, phát theo nhịp này đến từ cơ quan Sachs, một trong 3 cơ quan phát điện của cá. Chỉ một xáo động rất nhỏ trong điện trường này chúng cũng cảm nhận được, nhờ vậy chúng tìm ra con mồi rất dễ. Chúng còn dùng tín hiệu điện yếu để giao tiếp với nhau và tìm bạn tình. Còn những luồng điện mạnh làm nên tiếng tăm của loài này thì chúng dùng cả để tấn công lẫn tự vệ. Miệng lươn điện không có răng, nên chúng phóng điện mạnh cho con mồi choáng rồi mới ăn. Những luồng điện mạnh này do 2 cơ quan lớn hơn tạo ra, gọi là cơ quan Main và cơ quan Hunter. Chúng có thể mạnh hơn 600 volt và 1 ampe. Ngoài chuyện săn mồi, luồng điện này còn đủ sức làm tê liệt một con vật lớn hơn hoặc một người nếu cá thấy bị đe dọa. Bị giật nhiều lần ở mức này, một người có thể chết. Cả 3 cơ quan đều cấu tạo từ những chồng tế bào chuyên biệt gọi là electrocyte (hay electroplaque). Đây là những tế bào dẹt hình đĩa, mỗi tế bào phát ra một dòng điện yếu. Khi gộp lại với số lượng lớn, chúng hoạt động giống như một bộ pin. Một con lươn điện có thể có hơn 5000 tế bào như vậy.

Một điểm thích nghi nữa là lươn điện có thính giác rất tốt, chuyện khá hiếm gặp ở cá. Chúng có một bộ xương chuyên biệt gọi là bộ máy Weber, nối bóng bơi với tai và hoạt động như một bộ khuếch đại. Lươn điện cũng bắt buộc phải thở không khí. Mang của chúng kém phát triển. Thực tế khoảng 80% lượng oxy chúng lấy được là nhờ ngoi lên mặt nước hớp từng ngụm không khí. Trong miệng có các nếp da chằng chịt mạch máu để hỗ trợ chuyện này. Nếu không lấy được không khí trên mặt nước, lươn điện sẽ chết đuối rất nhanh. Tên gọi là lươn, nhưng thật ra loài cá này thuộc bộ Gymnotiformes, nhóm thường được biết đến với tên cá dao.

Nuôi trong bể, đây rõ ràng là một con vật rất nguy hiểm. Dù vậy, khi đã quen bể, chúng không hung dữ và thường chỉ phóng điện khi bị chọc giận. Tuy thế, loài này vẫn chỉ hợp với người chơi thật sự chuyên sâu. Nếu nuôi lươn điện, mỗi lần làm bể bạn nên luôn đi giày đế cao su và đeo găng tay cao su. Khi cần chuyển hay bắt cá vì bất cứ lý do gì, hãy dùng vợt có cán gỗ thật dài. Nếu sống trong điều kiện phù hợp và được chăm đúng cách, cá có thể trở nên rất dạn người. Và nếu bạn đủ liều, chúng sẽ sẵn sàng ăn ngay trên tay bạn.1