Cây thủy cúc

• Loại: cây thân dài
• Xuất xứ: châu Á
• Tốc độ lớn: nhanh
• Chiều cao: 20–30+ cm (chiều cao trung bình sau hai tháng trồng trong bể)
• Nhu cầu ánh sáng: thấp
• CO2: thấp1

Thủy tùng (Hygrophila difformis) là cây thủy sinh rất phổ biến vì có lá xẻ ren, màu xanh sáng và lên nhanh. Cây dễ chăm, nhưng lúc mới mua về thì rất hay bị tan lá và rụng lá.

Đây là cây thủy sinh dạng thân. Cây có thể cao tới 51 cm và xòe rộng 25 cm mà không mấy khó khăn. Khi cây cao quá, ánh sáng khó xuống tới gốc nên lá phía dưới có thể thưa dần. Người ta thường trồng thủy tùng làm hậu cảnh. Nếu cắt ngắn thì cũng có thể trồng ở tiền cảnh hoặc trung cảnh.2

Cây được bán theo bó thân hoặc theo nhóm cây non gom lại bằng một chiếc kẹp. Bạn tháo kẹp ra rồi tách thành từng cây riêng. Với cây thân dài, tuốt hết lá ở đoạn 5 cm dưới cùng. Lá nào dập hay hư thì bỏ luôn. Sau đó cắm từng cây xuống nền, chừa khoảng cách giữa các cây. Chẳng bao lâu rễ sẽ mọc và cây bắt đầu lên.

Cần lưu ý rằng cây dạng bó hiện KHÔNG được trồng tại vườn ươm của chính nhà cung cấp. Vì thế không có gì đảm bảo cây sạch thuốc trừ sâu độc hại, và tốt nhất là KHÔNG cho thẳng vào bể có tép hay các loài cá nhạy cảm. Bạn nên để cây dạng bó trong một bể riêng, thay nước hai lần mỗi tuần, giữ như vậy 2 tuần rồi mới thả tép hoặc cá vào.1

Trồng cây

• Nhẹ tay tháo các thân cây khỏi dây thun, bó cây hoặc bông đá trong chậu nhựa. Thân hay lá nào bị dập trong lúc vận chuyển thì cắt bỏ.
• Dùng tay hoặc nhíp cắm gốc từng thân xuống sỏi hay nền, càng sâu càng tốt.
• Trồng từng thân riêng, cách nhau khoảng 2,5-5 cm để mỗi thân có chỗ ra rễ và bám chắc.
• Nếu trong bể có cá hay đào bới nền, bạn có thể quây quanh các thân mới trồng bằng một vòng đá, lũa hoặc đồ trang trí khác.
• Thủy tùng cũng có thể thả nổi. Khi đó cây nổi lên mặt nước và ra nhiều rễ buông xuống dọc theo thân nằm ngang.

Tan lá sau khi mua

Vài ngày đầu sau khi trồng, cây thường vẫn trông đẹp. Đến khoảng giữa tuần đầu tiên, các lá trên cạn bắt đầu vàng rồi chuyển nâu, nhất là những lá gần gốc. Lá đã nâu thì bạn có thể ngắt bỏ để bể không bị thêm chất hữu cơ thối rữa. Nếu thủy tùng thiếu sáng, thiếu dinh dưỡng hoặc thiếu cả hai, thân cây có thể chuyển nâu và tan dần. Khi đó, bạn cắt bỏ những đoạn thân nâu, nhũn, trồng lại phần còn xanh khỏe, rồi tăng thêm đèn hoặc phân nếu cần.

Chuyển từ dạng trên cạn sang dạng chìm

Quá trình chuyển đổi có thể mất từ vài tuần đến vài tháng, tùy lượng ánh sáng, dinh dưỡng và carbon dioxide (CO2) trong bể. Với bể low-tech đèn yếu và không châm CO2, có thể phải mất khoảng một tháng thì những lá chìm đầu tiên mới xuất hiện.

• Dùng đèn từ trung bình đến mạnh. Đặt thủy tùng ngay dưới đèn và để ý đừng cho cây khác che bóng.
• Châm đủ dinh dưỡng vào nước bằng phân nước tổng hợp. Nếu nước mềm, GH thấp thì bổ sung thêm khoáng.
• Không bắt buộc phải châm CO2, nhưng có CO2 thì thời gian chuyển đổi rút ngắn đi rất nhiều.
• Nếu trồng dưới nền, bạn cố đừng nhổ cây lên dời chỗ. Mỗi lần nền bị xáo trộn là cây lại ngừng lớn một thời gian.
• Đừng để thân cây cao quá và vươn lên khỏi mặt nước. Nếu không, cây có thể ra thêm lá trên cạn thay vì lá chìm.
• Nếu cây chuyển mãi không xong, bạn thả nổi vài thân lên mặt nước để chúng nhận nhiều ánh sáng và CO2 hơn. Khi rễ đã ra kha khá thì trồng lại xuống nền.
• Giữ thông số nước, ánh sáng và phân bón ổn định, vì điều kiện trong bể dao động là thủy tùng rất dễ tan.

Nhân giống

Khi đã bén bể, thủy tùng có thể mọc như cỏ dại, mỗi ngày dài thêm 1-8 cm. Để cây không che hết ánh sáng và lấn các cây khác, bạn cắt nửa trên của thân rồi trồng lại phần ngọn vừa cắt. Nửa dưới cứ để nguyên trong nền, dần dần sẽ ra lá mới từ đầu ngọn. Nếu nửa dưới đã trơ thân, rụng gần hết lá thì nhiều người nhổ bỏ luôn và cắm nửa trên vào chỗ đó.

Nếu thả nổi, đừng để thủy tùng phủ quá 50% mặt nước. Phủ nhiều hơn thì cây có thể che hết sáng của các cây khác, nước cũng dễ tù đọng và thiếu oxy.

Khi phần lá chìm đã mọc dài được vài centimet, bạn có thể cắt các ngọn khỏe đó đem trồng lại, thay cho những đoạn cũ mọc từ hồi còn trên cạn.2

Thủy tùng có nguồn gốc từ các nước trải dài từ Ấn Độ đến Thái Lan.2

Hygrophila difformis có nguồn gốc châu Á. Đây là một loài cây thân dài đẹp và dễ tính. Thân cây cao 20–30 cm, tán rộng 6–12 cm. Người mới chơi trồng cây này rất hợp, vì nó giữ cho bể cân bằng ngay từ những ngày đầu. Cây lớn nhanh nên hút rất nhiều dinh dưỡng trong nước, nhờ vậy rêu hại khó bùng lên. Khi thiếu vi lượng, lá cây sẽ nhạt màu. Đó có thể là dấu hiệu bể đang cần châm phân. Trong bể lớn, trồng thành cụm thì bộ lá xẻ thùy của nó có thể tạo nên một mảng rất nổi bật.1

Lá trên cạn và lá chìm

Ở các trại cây thương mại, thủy tùng thường được trồng theo kiểu lá và thân nằm trên mặt nước, chỉ có rễ ngâm trong nước. Trồng như vậy thì cây lớn nhanh hơn, to hơn, lại không dính rêu hại hay sinh vật gây hại. Cây trồng trên cạn có thân dày hơn và lá rộng hơn, lấy carbon dioxide từ không khí. Lá trên cạn trông giống lá dâu tây: hình bầu dục, dài khoảng 4 cm, gân lá lõm thành rãnh và mép hơi có răng cưa.

Khi cho vào bể, cây sẽ rụng các lá trên cạn cũ và ra lá chìm mới. Lá chìm lấy carbon dioxide và dinh dưỡng ngay từ nước. Chúng mỏng hơn, hẹp hơn và mảnh hơn. Đó là những tàu lá xẻ lông chim màu xanh sáng, xòe rộng tới 10 cm. Hai kiểu lá trông khác hẳn nhau, nhưng vẫn là cùng một loài, chỉ là cây thích nghi với môi trường khác nhau. Dáng rậm rạp của thủy tùng tạo thêm kết cấu cho bể thủy sinh, đồng thời là chỗ tốt để cá con hay tép trốn.

Thủy tùng và dương xỉ nước (water sprite)

Cả hai đều có lá mảnh, xẻ ren, nhưng lá của dương xỉ nước (Ceratopteris thalictroides) mảnh hơn và giống hình kim hơn. Thủy tùng là cây dạng thân, có thể đâm nhánh dài ở khắp dọc thân. Còn dương xỉ nước là một loài dương xỉ, chồi mới mọc ra từ một điểm ở giữa gốc.

Vì lên nhanh nên người ta hay trồng thủy tùng để hút bớt các hợp chất nitơ thải và lấn át rêu hại. Nếu thiếu sáng hoặc thiếu phân nước, cây sẽ tan vì bị đói.2