Bể reef nano có cần máy skimmer đạm không?

Skimmer đạm (protein skimmer) là một thiết bị đáng giá. Gần đây nó rất phổ biến trong giới chơi cá, vì nó gánh một phần lớn khâu lọc nước của bể.

Trên các diễn đàn có rất nhiều ý kiến về chuyện có nên dùng skimmer cho bể reef nano hay không. Người ủng hộ, người phản đối, ai cũng dựa vào quan điểm và kinh nghiệm của riêng mình.

Một cuộc khảo sát cho thấy nhiều người chơi tin rằng có thể nuôi bể reef mà không cần skimmer. Nhưng kết quả một cuộc khảo sát khác lại cho thấy nhiều người vẫn thích dùng skimmer hơn.

Ngay cả các chuyên gia có tiếng cũng chưa có chung một ý kiến. Dù vậy, có nhiều lý do để tin chắc rằng bể reef nano cần có skimmer đạm.

Thiết bị này có thật sự cần cho một bể reef nano không? Skimmer là bắt buộc, hay vẫn có cách nuôi mà không cần đến nó? Câu trả lời nằm ở các phần dưới đây.

Bể reef nano là gì?

Trên mạng có đủ kiểu ý kiến về kích thước của bể nano, từ khoảng 40 đến 150 lít.

Nhìn chung, bể reef nano là bể nước mặn có dung tích từ 80 lít trở xuống. Còn bể reef 110–150 lít thường được xếp vào loại bể nhỏ.

Bể reef nano gọn, giá vừa phải và không chiếm nhiều chỗ. Bạn cũng dễ dàng chuyển nó từ chỗ này sang chỗ khác.

Nếu nhà chật mà vẫn muốn có một bể reef, bể nano nên là lựa chọn đầu tiên bạn nghĩ tới. Nhiều người xem nó như một rạn san hô tự nhiên thu nhỏ.

Bể nano trông xinh xắn nhưng chăm không hề đơn giản. Các chỉ số hóa học của nước phải giữ ổn định, nếu không sinh vật trong bể có thể chết.

Skimmer đạm là gì?

Nói đơn giản, skimmer đạm là thiết bị gắn vào bể cá để làm hai việc chính:

• Tiền lọc

Việc thứ nhất là lấy chất thải dạng hợp chất hữu cơ ra khỏi cột nước trước khi chúng kịp phân hủy.

Về cơ bản, skimmer làm việc như một bộ lọc, sàng bớt rất nhiều tạp chất và chất thải khỏi nước bể. Nhờ vậy hệ thống lọc chính đỡ vất vả hơn.

• Cấp oxy

Việc thứ hai là đưa thêm oxy vào nước.

Khâu này rất quan trọng vì nước mặn giữ oxy kém hơn nước ngọt.

Khi phòng nóng lên, nước trong bể cũng có thể ấm theo. Nước càng ấm thì càng giữ được ít oxy.

Đến đây mới thấy skimmer quan trọng thế nào. Nó liên tục đưa oxy vào nước, tạo môi trường lý tưởng cho cá, tép, ốc và các sinh vật khác trong bể.

Skimmer đạm hoạt động thế nào

Skimmer đạm rất quan trọng và cần cho mọi bể nước mặn. Nó hoạt động theo nguyên lý tách bọt (foam fractionation).

• Máy bơm nước vào, nước dâng lên theo một cột và tạo ra rất nhiều bọt khí li ti ở bề mặt.
• Sức căng bề mặt hình thành và kéo theo nhiều chất thải sinh học như amoniac, protein...
• Các bọt khí sinh ra trong quá trình tách bọt kết lại với nhau thành một lớp bọt mịn.
• Lớp bọt cứ thế tích dần, và sau một thời gian chất thải hữu cơ bị đẩy ra khỏi nước.
• Bọt được dẫn vào một cốc chứa. Bạn có thể tháo cốc ra để đổ bỏ.

Thỉnh thoảng bạn nên ngó qua skimmer. Đừng để cốc đầy đến mức chất bẩn thu được (skimmate) tràn ra ngoài.

Ngoài tự nhiên, quá trình này giống một hiện tượng vẫn diễn ra đều đặn ở bãi biển. Dọc bờ biển thường có nhiều nước sủi bọt từ biển đánh vào. Đám bọt đó chính là các hợp chất hữu cơ tách ra khỏi nước biển và nổi lên mặt.

Skimmer làm nước sạch hơn bằng cách lấy đi chất bẩn và hợp chất hữu cơ. Nếu để lại trong bể, chúng có thể phân hủy và sinh ra chất độc như amoniac.

Skimmer lấy đi các phân tử hữu cơ lớn, chẳng hạn chất thải và thức ăn thừa, trước khi chúng phân hủy thành phân tử nhỏ hơn. Không loại bỏ chúng thì nước sẽ bẩn. Sức khỏe chung của bể và của sinh vật trong bể cũng sẽ bị ảnh hưởng xấu, kéo dài.

Có nên dùng skimmer đạm cho bể nhỏ? Chuyên gia nói gì

Người chơi và chuyên gia chưa thống nhất về chuyện skimmer có cần hay không. Jim McDavid, người viết cho tạp chí Tropical Fish Hobbyist, cho rằng bể reef nano bắt buộc phải có skimmer đạm.

Ngược lại, chuyên gia Scott W. Michael của tạp chí Aquarium Fish USA nói rằng dùng skimmer không bắt buộc, dù ông vẫn xem đây là thiết bị hữu ích. Xét lý do đằng sau nhận định này thì dễ thấy các kiểu lọc khác cũng có thể làm thay phần việc của skimmer đạm.

Ưu và nhược điểm của skimmer đạm trong bể nhỏ

Ưu điểm

• Chăm sóc: Ít phải thay nước hơn.
• Oxy: Lượng nước ít vẫn đủ oxy.
• Môi trường ổn định: Bạn có thêm công cụ để giữ các thông số nước.

Nhược điểm

• Chỗ đặt: Đây có lẽ là trở ngại lớn nhất khi quyết định có cần skimmer hay không.
• Lọc quá tay: Trong bể nhỏ, skimmer có thể lấy đi luôn nhiều chất hữu cơ có lợi. Khoáng chất có thể bị thiếu, và khi đó bạn có thể phải châm bổ sung.
• Thuốc: Thuốc chữa bệnh giảm tác dụng đáng kể.
• Chất lượng: Trên thị trường có nhiều skimmer nano dở, chạy không hiệu quả.
• Giá: Skimmer khá đắt.

Cũng phải nói thêm, đây hoàn toàn không phải thú chơi rẻ tiền. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể tốn nhiều tiền. Vì thế, cẩn thận từ đầu vẫn hơn là sau này phải bỏ nhiều tiền ra sửa chữa. Skimmer giống như một tấm lưới an toàn.

Khi không có skimmer đạm

Không có skimmer đạm thì chất lượng nước xuống rất nhanh, nhất là khi bể có tải sinh học cao. Dù vậy, bạn vẫn có vài cách xoay xở.

• Nếu không dùng skimmer, bạn bắt buộc phải có một hệ thống lọc tốt, hiệu quả và đủ lớn để đáp ứng nhu cầu lọc của bể.
• Thay nước nhiều và đủ thường xuyên (hằng tuần) để loại chất bẩn và nitrat dư. Thay nước là chuyện bắt buộc, và bạn phải giữ lịch thay thật nghiêm túc.
• Chăm bể đúng cách: Không nuôi quá dày và kiểm soát lượng thức ăn.
• Vệ sinh bể và hút cặn đáy.

Còn khi có skimmer, bể ít tích chất thải hơn nên cũng đỡ phải chăm hơn.

Quan trọng: Đừng nghĩ có skimmer là khỏi thay nước! Bạn có thể giãn lịch thay nước ra một chút, nhưng vẫn phải thay.

Thay nước và skimmer trong bể nhỏ

Có người cho rằng lọc, reactor, skimmer... chủ yếu để giữ nước ổn định trong khoảng giữa hai lần thay nước. Theo họ, với lượng nước nhỏ thì skimmer đạm gần như vô dụng. Người khác lại tin rằng trong bể reef nano (bể nhỏ), thay nước là đủ để thay cho skimmer.

Thật ra lập luận này không đứng vững. Thay nước và skimmer ở mức độ nào đó làm việc giống nhau, nhưng chúng không phải là một.

• Skimmer lấy được những thứ mà thay nước không lấy được, như hợp chất hữu cơ hòa tan, dầu phenol...
• Thêm nữa, skimmer xử lý toàn bộ lượng nước trong bể, còn mỗi lần thay nước chỉ lấy đi một phần.

Chọn skimmer đạm cho bể reef nano

Khi chọn skimmer đạm, bạn cần cân nhắc vài điểm.

1) Công suất của skimmer

Bể reef nano thường có thể tích nhỏ. Nước ít mà sinh vật trong bể lại khá nhạy cảm.

Chọn skimmer dành cho bể lớn, ví dụ bể 380 lít, là lý tưởng để lọc chất thải hiệu quả và giữ hóa học nước ổn định.

2) Lắp vừa

Skimmer phải lắp vừa với hệ thống bể của bạn. Chuyện này nhắc bao nhiêu lần cũng không thừa, nhất là với bể reef. Bể reef thường dùng thêm một thiết bị gọi là sump.

Sump thường là nơi đặt các thiết bị khác như skimmer đạm. Vì thế, bạn nhớ chọn skimmer vừa với sump của mình.

3) Thiết kế

Skimmer đạm có nhiều kiểu thiết kế, chọn kiểu nào là tùy bạn. Có kiểu gọn hơn kiểu khác, và hiệu suất giữa các kiểu cũng chênh nhau.

Tiếc là loại skimmer mạnh hơn so với kích thước hay kiểu dáng của nó thì khá đắt.

Kết luận

Hỏi quanh một chút, bạn sẽ thấy nhiều người chơi nước mặn dùng skimmer đạm vì nó hỗ trợ hệ thống bể rất nhiều.

Thay nước liên tục cũng khá cực. Skimmer đạm gánh bớt phần lớn việc đó. Nó lọc chất thải và cấp oxy cho bể reef rất tốt.

Một số người chơi không muốn dùng skimmer thì chọn cách thay nước thường xuyên, và/hoặc để sẵn một cái skimmer phòng khi khẩn cấp.

Nói gọn lại, bể reef nano rất nên có skimmer đạm.