Dị hình giới tính và hành vi tán tỉnh ở Botia almorhae

Phần này tổng hợp ghi chép của nhiều tác giả khác nhau về loài này.

Hans Beiderbeck — 23 tháng 8 năm 1999

Cá cái:

• Thân và đầu cá trưởng thành có vài vằn ngang màu nâu không đều nhau, thường là ba vằn hình chữ Y. Vằn thứ nhất nằm trước vây lưng, vằn thứ hai nằm bên dưới vây lưng, vằn thứ ba ở phía sau. Càng lớn tuổi, các vằn càng hợp lại với nhau và bao quanh những đốm vàng đủ mọi hình dạng.
• Vây nào cũng có vằn ngang, ít nhiều đều đặn. Thường thì vây lưng, vây hậu môn và vây ngực có ba vằn, vây bụng có hai vằn, còn vây đuôi có bốn hoặc năm vằn.

Cá đực:

• Thân và đầu cá trưởng thành có hoa văn dạng lưới màu xám trên nền vàng.
• Vây nào cũng có vằn ngang, ít nhiều đều đặn. Thường thì vây lưng có ba vằn, vây bụng có hai hoặc ba vằn, còn vây ngực và vây đuôi có từ ba đến năm vằn.

Cá con:

• Các vằn trên thân tạo thành những vòng cung hình chữ Y, gồm bốn hoặc năm vằn, chạy vắt qua những vằn đứng cỡ lớn.
• Dị hình giới tính bên ngoài còn thể hiện ở chiều dài mõm. Mõm cá cái dài hơn hẳn.

Bogdan J. Janiczak — 23 và 30 tháng 4 năm 2001

• Những bức ảnh Botia almorhae dưới đây cho thấy rõ dị hình giới tính ở loài này.
• Cá đực có sắc đỏ nhạt khá đẹp ở mõm (miệng) và ở mép vây ngực.
• Cá cái có bụng tròn hơn nhiều và mõm dài hơn.

Những con cá trong ảnh khoảng 16 tháng tuổi. Lúc mua về, chúng mới là cá con dài 3 cm. Giờ chúng dài khoảng 10 cm và vẫn đang lớn, nhưng đã chậm lại khá nhiều.

Ảnh: hai cá đực (để ý màu đỏ quanh miệng), một cá đực, một cá đực khác, một cá cái (để ý phần bụng tròn), một cá cái chưa trưởng thành.

Karsten Plesner

Tôi khá chắc là mình đã thấy những con Botia almorhae của mình có hành vi sinh sản. Tôi nuôi chúng trong bể có hai cặp Betta pugnax. Cứ khoảng ba tuần thì chỗ betta này lại đẻ một lần. Có một lần, đúng lúc betta đang đẻ, một cặp chạch dường như phát cuồng. Một con chuyển sang màu rất nhạt, rồi cả hai bơi vòng tròn sát bên nhau. Một lúc sau, chúng còn đứng rất gần nhau và bắt đầu rung, lắc người. Tôi từng thấy hành vi tương tự ở vài loài tetra, và tôi chắc rằng nó gắn với chuyện sinh sản. Hành vi này rõ nhất sau những lần thay nước rất lớn. Những lúc khác, đôi khi tôi vẫn thấy được một phần của nó, và nó dường như luôn xảy ra khi betta đẻ.

Tôi chắc rằng thứ kích hoạt hành vi này là hormone do betta tiết vào nước trong lúc đẻ.

Đây chỉ là phỏng đoán thôi. Có thể lượng hormone tăng lên (do Betta pugnax đẻ tạo ra) trong một bể "sạch" sẽ lớn hơn so với trong bể mà Betta pugnax đã từng đẻ trước đó. Nếu đúng vậy thì đó là lý do chạch không thể hiện đủ mọi phần của hành vi này mỗi lần betta đẻ. Lần tới, khi quan sát betta đẻ sau một lần thay nước lớn, có thể tôi sẽ lại khiến chúng cư xử như vậy. Ít nhất là tôi định thử.

Trân trọng,
Karsten Plesner