Dư dinh dưỡng có gây tảo trong bể thủy sinh không?

Dư dinh dưỡng có làm rêu bùng lên không?

Rêu cần dinh dưỡng để mọc, nên ai cũng dễ nghĩ nước càng nhiều dinh dưỡng thì rêu càng dễ bùng. Thật ra chuyện này còn tùy từng chất, vì mỗi nguyên tố tác động lên bể một kiểu. Chẳng hạn, 100 ppm (phần triệu) canxi hay kali chẳng ảnh hưởng gì tới chuyện bể có rêu hay không. Còn amoniac thì chỉ tăng vọt chút ít cũng có thể làm rêu bùng lên. Vì thế bể có lọc chạy tuần hoàn với hệ vi sinh đã ổn định sẽ đỡ hơn. Mấy điều này thì người trồng cây thủy sinh thường không cãi nhau.

Cái người ta thắc mắc nhiều hơn là nitrat, photphat và sắt. Dư mấy chất này thì có gây rêu không?

Nước nhiều dinh dưỡng thì cả rêu lẫn cây đều lớn nhanh hơn. Rêu nhỏ li ti và cần ít dinh dưỡng để sống hơn cây thủy sinh nhiều. Nếu cây đói phân mà mọc kém, phần lá già sẽ thối rữa. Lá thối nhả ra protein, tức chất thải hữu cơ, và bào tử rêu sống nhờ chính những chất này nên bị kích cho mọc lên. Đó là lý do rêu hay bám trên lá già và trên những cây mọc kém. Ngược lại, cây khỏe thì rêu rất khó bám. Trồng kín bể bằng cây khỏe là cách dễ nhất để có khởi đầu tốt trong chuyện trị rêu.

Dù chọn châm nhiều hay ít phân, tối thiểu cũng phải châm đủ cho cây khỏe và mọc tốt. Cây khỏe thì kháng rêu rất tốt, trường hợp nào cũng vậy.

Ở những bể có cây khỏe áp đảo, dinh dưỡng trong nước có thể giữ ở mức cao (đủ dư để cả cây lẫn rêu đều không thiếu) mà bể vẫn sạch rêu. Tom Barr và những người khác đã chứng minh điều này nhiều lần qua những bể chăm bài bản theo cách châm phân EI. Với cách này, dinh dưỡng trong nước luôn cao suốt cả tuần, không lúc nào cây ăn hết.

Bể của Tom Barr cho thấy nước nhiều dinh dưỡng không làm bể thủy sinh ngập rêu, miễn là chăm cho cây khỏe và giữ bể sạch sẽ.

Vậy có phải bể nào cũng nên giữ dinh dưỡng cao?

Dĩ nhiên là không. Bể trồng kín cây như bể của Tom thì cây áp đảo, rêu rất khó chen vào. Còn bể trồng thưa mà châm phân liều cao thì dễ mất ổn định. Khi bào tử rêu phát tán mà không đủ cây giành chỗ, rêu sẽ lan còn nhanh hơn vì nước nhiều dinh dưỡng.

Chẳng hạn, rêu bụi xanh (GDA, green dust algae) rất hay gặp ở bể châm EI khi bể chưa ổn định hoặc chưa đủ cây. Rêu ở những bể này có thể tệ hơn nhiều so với bể có nước nghèo dinh dưỡng.

Bể Iwagumi chỉ có thảm cây mảnh và bể thiên về phần đá, lũa (hardscape) với nhiều mảng cát, đá trống cần ít dinh dưỡng hơn nhiều so với bể trồng dày cây cắt cắm. Những bể này cũng ít cây áp đảo để giành chỗ với rêu. Với bể Iwagumi và bể hardscape, châm phân nhẹ tay kết hợp chăm bể kỹ là bước quan trọng để giữ rêu trong tầm kiểm soát. Bể nặng về hardscape cũng thường chạy đèn yếu hơn.

Kiểu bể này nhìn thì đơn giản, nhưng thật ra cần nhiều kinh nghiệm hơn bể trồng kín cây mới giữ được cân bằng. Châm phân liều cao cho kiểu bể này sẽ làm bể mất ổn định, không nên làm.

Ở các bể thi aquascape thiên về hardscape, như bố cục của Luca Galarraga, gần như ai cũng chọn cách châm nhẹ vào nước (NO3, PO4 thấp), còn cây thì ăn từ nền nhờ lớp đất nền aquasoil giàu dinh dưỡng ở những khu trồng cây. Làm vậy để giữ đá, lũa sạch rêu bụi xanh và rêu đốm xanh hết mức có thể.