Hồ sơ nhện nước: nhện nước trong bể tép và bể cá

Nhện nước họ Hydrachnidae là loài săn mồi cỡ nhỏ, trong tự nhiên chúng sống ký sinh. Vì quá nhỏ nên chúng lọt được vào gần như bể thủy sinh nào.

Thấy chúng trong bể thì bạn cũng đừng hoảng. Nhện nước gần như vô hại với cá, tép, ếch và các con vật khác sống dưới nước.

Bạn vừa phát hiện nhện nước trong bể, hoặc chỉ tò mò muốn biết thêm về chúng? Phần dưới đây gom đủ thông tin, từ nơi sống, vòng đời đến nhiều chuyện khác.

Phân bố của nhện nước

Nhện nước có mặt trong các vùng nước ngọt trên khắp thế giới. Chúng sống ở nhiều vùng địa lý, từ nơi khí hậu ôn đới đến nhiệt đới.

Môi trường sống của nhện nước

Mỗi loài nhện nước sống ở một kiểu môi trường nước riêng. Nhóm này gồm hai họ, cộng lại hơn 4.000 loài:

• Hydrachnidae: nhện nước ngọt.
• Halacaridae: sống ở nước biển.

Nhện nước ngọt sống ở ao, hồ, sông, suối. Chúng sống được cả ở những vũng nước chỉ có trong một thời gian rồi cạn.

Mô tả nhện nước

Nhiều người tưởng nhện nước là côn trùng. Thật ra mọi loài trong nhóm này đều thuộc lớp Hình nhện.

Kích thước. Nhện nước thường rất nhỏ, chỉ khoảng 2–3 mm. Loài lớn nhất từng biết đến là Hydrachna geographica, dài tới 8 mm.

Hình dạng cơ thể. Thân chúng tròn hoặc thuôn dài.

Phân đốt cơ thể. Thân ngắn và không chia đốt. Phần đầu ngực dính liền với phần bụng thành một khối.

Màu sắc. Mỗi con một màu, nhưng phần lớn có màu rất sặc sỡ. Hay gặp nhất là các tông đỏ. Ngoài đỏ, chúng còn có màu xanh lam lục, cam, vàng, nâu, v.v.

Mắt và râu. Hai mắt nằm trong các nang bằng kitin. Giữa hai mắt có hai sợi lông dài trông giống râu.

Chân. Nhện nước có 4 cặp chân để bơi hoặc bò. Mỗi chân có 6 đốt, đầu chân có 2 móng.

Thông tin thú vị. Nhện nước thở bằng cả bề mặt cơ thể. Chúng hút thẳng oxy hòa tan trong nước qua da. Nước có cực ít oxy thì chúng vẫn sống được.

Vòng đời của nhện nước

Mỗi loài có vòng đời hơi khác nhau. Một số loài có thể có thêm giai đoạn nymph (thiếu trùng), hoặc thay đổi tập tính ở từng giai đoạn lớn lên.

Nhìn chung, vòng đời của nhện nước thường có 5 giai đoạn:

• Trứng. Vòng đời bắt đầu khi nhện trưởng thành đẻ trứng. Trứng thường bám trên các bề mặt dưới nước như đá, lũa, cây cỏ, v.v.
• Ấu trùng. Trứng nở ra ấu trùng. Ấu trùng thường có sáu chân và tự đi tìm vật chủ để bám ký sinh. Ký sinh không chỉ để kiếm ăn. Đó còn là cách chúng đi xa. Côn trùng mang ấu trùng theo tới vùng nước mới, rồi ấu trùng rời vật chủ xuống nước.
• Protonymph. Qua giai đoạn ấu trùng, nhện chuyển sang giai đoạn protonymph. Lúc này chúng đã có tám chân. Protonymph có thể vẫn bám ký sinh trên vật chủ.
• Tritonymph. Nhện tiếp tục lớn thêm. Tùy loài và nhiệt độ, tất cả các giai đoạn ấu trùng kéo dài từ vài tuần đến vài tháng.
• Trưởng thành. Giai đoạn cuối là trưởng thành, khi nhện nước đã sinh sản được. Con trưởng thành chuyển sang sống bằng cách săn mồi nhỏ.

Tuổi thọ của nhện nước

Tuổi thọ mỗi loài một khác. Nhìn chung, nhện nước trưởng thành sống được 1–1,5 năm.

Tập tính điển hình của nhện nước

Nhện nước di chuyển chủ yếu bằng cách bơi và bò.

Phần lớn các loài bơi rất giỏi.

Chân chúng có chùm hoặc hàng lông cứng dài, trông như những mái chèo tí hon. Nhờ đôi chân này mà chúng lướt nhanh theo đủ mọi hướng.

Một số loài thì bò trên cây thủy sinh. Chúng sống chủ yếu ở tầng đáy và bám sát mặt đáy.

Thức ăn của nhện nước

Nhện nước trưởng thành là loài săn mồi sống tự do.

Chúng săn nhiều loài động vật nhỏ. Con mồi chủ yếu là cyclops và bo bo (daphnia), ấu trùng côn trùng, và cả những con nhện nước khác có vỏ ngoài mềm.

Nhện nước tóm mồi bằng xúc biện (palp) và đôi chân trước. Sau đó chúng dùng phần có móng ở miệng đâm thủng con mồi rồi hút hết phần bên trong.

Ăn xong thường chỉ còn trơ lại lớp vỏ kitin. Dịch tiêu hóa của nhện làm tan cả phần cơ, nên cơ cũng bị hút sạch.

Phần lớn ấu trùng nhện nước, đôi khi cả con trưởng thành, sống ký sinh trên các động vật không xương sống khác dưới nước. Vật chủ có thể là nhuyễn thể, bọ cánh cứng lặn, bọ cạp nước, chuồn chuồn và nhiều loài không xương sống khác.

Có điều ấu trùng rất nhỏ nên thường không làm hại vật chủ bao nhiêu. Chúng có thể bám trên vật chủ suốt quá trình biến thái, nhưng không phải lúc nào cũng cần như vậy. Chúng cũng có thể đổi vật chủ nhiều lần.

Nhện nước có hại cho cá và tép không?

Nhện nước thường được xem là vô hại với cá, tép và các con vật khác trong bể. Chúng có thể sống ký sinh, nhưng nhìn chung chưa có ghi nhận nào cho thấy chúng đe dọa các con vật lớn.

Người ta thường coi màu sặc sỡ của nhện nước là tín hiệu cảnh báo. Thực tế nhiều loài săn mồi có xu hướng tránh chúng.

Trong bể, cảnh cá đớp thử nhện nước rồi nhả ra khá hay gặp. Đó là dấu hiệu nhện không phải món cá muốn ăn.

Tuy vậy, nếu cá hơi đói mà trong bể không có nhiều thứ khác để ăn thì chúng vẫn có thể ăn nhện nước.

Nhện nước có an toàn cho cây thủy sinh không?

Có. Nhện nước hoàn toàn an toàn với cây trong bể. Chúng là loài săn mồi và không ăn thực vật.

Nhện nước vào bể bằng cách nào?

Nhện nước rất giỏi đi nhờ. Nhện hoặc trứng của chúng thường bám theo cây thủy sinh, đồ trang trí, thậm chí cả những con vật mới thả vào bể.

Ấu trùng nhện cũng có thể lẫn trong nước lấy từ nguồn tự nhiên, như nước máy hoặc nước bạn dùng để rửa dụng cụ bể.

Vì thế, lời khuyên hay gặp là kiểm tra kỹ và cách ly mọi thứ mới trước khi cho vào bể. Bạn cũng nên vệ sinh và chăm bể đều đặn để hạn chế hết mức nguy cơ rước sinh vật lạ vào.

Cách diệt nhện nước trong bể

Nhện nước tuy nhỏ nhưng thân màu đỏ hoặc cam, nên nhìn bằng mắt thường cũng dễ thấy. Vì vậy bắt chúng ra bằng tay khá dễ. Cái khó duy nhất là ấu trùng và trứng vẫn có thể còn sót lại.

Nếu bạn quyết diệt sạch nhện nước thì có thể phải set lại bể từ đầu, vì loài này khá lì.

• Chuyển hết sinh vật trong bể sang một thùng riêng để cách ly. Tốt nhất là thùng để trống đáy, không cây và càng ít đồ trang trí càng tốt. Kiểm tra kỹ từng con xem có nhện đang bám ký sinh không.
• Bỏ nền. Tìm cho hết trứng hay ấu trùng nhện trong nền rất khó, gần như không thể. Vì vậy cứ mạnh tay bỏ nền đi, đừng tiếc.
• Hút sạch. Hút kỹ mọi góc và mối nối của bể để không còn sót hạt nền nào.
• Cọ rửa. Dùng miếng bọt biển cọ kỹ cả bể rồi xả lại thật sạch. Cọ kỹ thì những mảnh nhện còn sót cũng trôi đi hết.
• Khử trùng đồ trang trí. Ngâm thuốc tẩy hoặc luộc đồ trang trí khoảng 5 phút. Làm vậy có thể giảm đáng kể khả năng trứng nhện còn bám lại.
• Nếu bể dùng lọc bọt biển thì bạn cũng phải thay lọc mới.

Kết luận

Nhện nước thuộc lớp Hình nhện, kích thước rất nhỏ và sống được cả trong bể tép lẫn bể cá. Nhìn chung chúng vô hại với các con vật trong bể. Dù vậy, bể có nhện nước có thể là dấu hiệu chất lượng nước đang có vấn đề.

Muốn bể khỏe, bạn nên cách ly và xử lý đồ trang trí mới trước khi cho vào bể, nhất là đồ lấy từ tự nhiên, để không rước thêm khách không mời.