Hướng dẫn bón phân cho bể thủy sinh theo cách đơn giản dành cho người mới

Cây thủy sinh thật vừa làm bể trông tự nhiên, vừa lọc sạch nước. Dù vậy, người mới vẫn hay hỏi: "Cây thủy sinh có cần bón phân không?" Câu trả lời là phần lớn bể đều phải bón. Lý do là chất thải của cá không có đủ nitrat, kali, phốt phát và các khoáng vi lượng khác cho cây phát triển tốt.

Nước máy ở chỗ bạn ở cũng ảnh hưởng nhiều. Nước giếng có thể chứa nhiều kim loại nặng và nitrat cao. Loại nước này uống thì không tốt, nhưng trồng cây đôi khi lại rất tốt. Ngược lại, có những nơi như vùng gần Seattle, Washington, nước máy mềm và nghèo dinh dưỡng đến mức gần giống nước RODI (nước lọc thẩm thấu ngược rồi khử ion). Nước này nuôi cá đĩa thì tuyệt, còn trồng cây thì không đủ chất.

Mỗi người có nước máy, đèn, mật độ cây và cách set bể khác nhau. Vì thế các hãng làm ra đủ loại phân cho từng trường hợp riêng. Nhiều lựa chọn quá thì người mới chơi cây dễ bị rối. Với người mới, một bộ phân đơn giản gồm bốn loại là đủ. Bộ này dành cho bể cây đèn yếu đến trung bình, không châm CO2 (carbon dioxide). Phân trong bộ có nồng độ dinh dưỡng hợp với hầu hết cây thủy sinh, nên đa số người dùng đều trồng cây thành công.

Một số ít người có nguồn nước sẵn nhiều dinh dưỡng nên không cần bón nhiều. Cũng có người muốn set bể đèn mạnh, châm CO2 bình. Kiểu bể này cần dinh dưỡng theo công thức riêng, đúng với mục tiêu của họ.

1. Phân nước tổng hợp (all-in-one)

Nếu chỉ mua một loại phân, bạn hãy chọn phân nước tổng hợp. Loại này đã pha sẵn đúng tỷ lệ dinh dưỡng đa lượng và vi lượng mà cây cần, bạn không phải tự tính. Phân hoàn toàn an toàn cho cá, tép, ốc và các loài không xương sống khác. Nhiều loại phân bắt bạn đong từng ml hay từng nắp. Loại có đầu bơm hoặc nắp nhỏ giọt thì châm nhanh hơn nhiều. Liều khởi đầu bạn xem trong hướng dẫn trên sản phẩm.

Bể nào cũng có cách set và mật độ cây riêng. Vì vậy, giai đoạn đầu bạn nên test nước mỗi tuần để chỉnh liều cho chuẩn. Bạn không cần test từng chất. Cách dễ nhất là dùng que thử 60 giây, rồi xem phải bơm bao nhiêu lần hay nhỏ bao nhiêu giọt phân thì nitrat lên được mức 25-50 ppm. Miễn lượng nitrat này chủ yếu đến từ phân chứ không phải từ chất thải của cá, cây sẽ lên tốt.

Nitrat đã từ 75 ppm trở lên thì bạn cũng đừng ngừng châm phân. Chất thải của cá thiếu nhiều nguyên tố quan trọng, chẳng hạn kali. Bạn hãy thay nước theo sơ đồ thay nước để hạ dần nitrat xuống 25 ppm hoặc thấp hơn. Sau đó bạn mới châm phân lại với liều hợp lý.

2. Viên phân nền (root tab)

Phân nước là loại cây hút từ cột nước. Còn các cây ăn rễ mạnh như cây kiếm (sword), cryptocoryne và các loại cây củ thì thích hút dinh dưỡng từ nền hơn. Những cây này vẫn lấy một phần dinh dưỡng từ cột nước. Do đó, dùng cả phân nước lẫn phân nền thì cây lên tốt nhất.

Nhiều người thích dùng nền giàu dinh dưỡng như đất hữu cơ hoặc phân nền thủy sinh đắt tiền. Bạn nên biết các loại nền này có thể gây tác dụng phụ, như làm hạ pH hoặc nhả amoniac vào nước. Amoniac thì độc với cá. Nếu bạn dùng nền trơ rẻ tiền như sỏi thường, hoặc đất nền đã cạn chất sau một thời gian, bạn chỉ cần nhét thêm viên phân nền là đủ.

Viên phân nền chứa đất mặt đã khoáng hóa, đất sét đỏ loại tốt và nhiều dưỡng chất thiết yếu như nitrat, phốt phát, kali và sắt. Bạn dùng tay hoặc nhíp ấn viên phân xuống nền càng sâu càng tốt. Các viên rải theo dạng lưới, cách nhau khoảng 10-15 cm. Nếu cây ăn rễ không mọc đều khắp bể, bạn cứ đặt viên ngay dưới gốc cây. Chẳng hạn, một bụi crypt nhỏ có thể chỉ cần một viên, còn một cây Aponogeton to có thể cần tới bảy viên.

Với phân nước, bạn test nước là biết khi nào cần châm thêm. Phân nền thì không test được như vậy. Bạn phải thường xuyên để ý các cây ăn rễ, xem chúng có bị tan lá hay có dấu hiệu thiếu chất nào khác không.

3. Phân sắt

Nếu bạn chơi cây đỏ mà cây chưa lên màu đỏ rực như ảnh trên mạng, nhiều khả năng bạn cần đèn mạnh, có thể thêm châm CO2, rồi mới tính tới bổ sung sắt. Sắt là chất duy nhất trong bộ phân có chai riêng. Lý do là phân tổng hợp đã chứa sắt ở mức bão hòa. Thêm nữa, nhồi quá nhiều sắt vào phân tổng hợp có thể gây rêu hại, chẳng hạn rêu tóc.

Cây cần sắt để tạo diệp lục. Với cây mọc nhanh hoặc cây cần đèn mạnh, sắt càng quan trọng. Khi lá non bị vàng hoặc nhợt nhạt vì thiếu diệp lục mà gân lá vẫn còn sẫm màu, bạn hãy thử châm thêm phân sắt.

4. Phân kali

Dương xỉ java yếu, hoặc lá cây có những lỗ thủng nhỏ đặc trưng, có thể là dấu hiệu cây đang thiếu kali. Phân tổng hợp đã có nồng độ kali rất cao, đủ cho hầu hết bể cây. Tuy vậy, vẫn có vài trường hợp đặc biệt cần bổ sung thêm.

Phân kali bổ sung dành cho ba nhóm người. Nhóm thứ nhất trồng nhiều cây ăn kali như dương xỉ java và ráy anubias. Nhóm thứ hai chạy bể đèn mạnh có châm CO2. Nhóm thứ ba có nước máy sẵn nhiều dưỡng chất (như nitrat và phốt phát) nhưng lại thiếu kali. Loại phân kali này chứa 9,12% kali hòa tan (K2O), làm từ kali sunfat và kali citrat. Phân hoàn toàn an toàn cho cá, tép, ốc và các loài thủy sinh khác.

Châm thêm kali không làm bùng rêu. Dù vậy, bạn nên bắt đầu từ từ, mỗi tuần chỉ châm một lần. Sau hai tuần, bạn xem cây phản ứng ra sao. Nếu cần, bạn tăng lên hai đến ba lần mỗi tuần.

Bộ phân này nhắm tới chuyện bón phân đơn giản hết mức, dành cho những người chưa trồng cây bao giờ hoặc đang chật vật giữ cây sống. Đa số người chơi chỉ cần phân nước tổng hợp, bể có cây ăn rễ thì thêm viên phân nền. Bể đèn mạnh có cây đỏ thì phân sắt có thể có ích. Còn bể đang bị rêu hại thì bạn hãy thử carbon dạng lỏng.