Hướng dẫn set up bể thủy sinh low tech cho người mới bắt đầu

Muốn lên tay nghề nuôi cá thì bạn thử trồng thêm cây thủy sinh sống. Có cây, bể trông tự nhiên hơn hẳn. Cây còn hút bớt chất thải độc trong nước nên nước sạch hơn cho cá. Phần dưới đây đi lần lượt từng bước set một bể thủy sinh low tech đầu tiên.

Trước khi bắt đầu: chuẩn bị đồ cho bể thủy sinh

Việc đầu tiên là lập danh sách những thứ cần mua.

Bể: Mới chơi thủy sinh hoặc túi tiền có hạn thì bạn không cần sắm bể kính siêu trong (low-iron) không viền giá trên trời. Bể kính thường mua ở cửa hàng cá cảnh gần nhà vẫn dùng tốt. Cái viền bể cũng có công dụng hẳn hoi. Nó đỡ cho bể và bù lại những chỗ kệ không phẳng.

Chỗ đặt bể: Bể phải nằm trên một mặt cứng và phẳng, chẳng hạn kệ bể, mặt bàn bếp hay một món đồ gỗ chắc chắn. Bạn cần chắc chắn mặt đặt bể và cả sàn nhà bên dưới chịu nổi sức nặng của cả hệ thống. Khi đã có nước, nền, thiết bị và đồ trang trí, bể có thể nặng gần 1,2 kg cho mỗi lít.

Nắp bể: Nghe thì tưởng nắp là khoản tiền bỏ đi, nhưng rất nên mua. Đậy nắp thì bể đỡ mất nhiệt, máy sưởi tốn ít điện hơn. Nắp còn hạn chế nước bay hơi. Nước bay hơi nhiều thì bể nguội đi, thông số nước lên xuống thất thường và cá dễ bị stress. Thêm nữa, có nắp là cách đơn giản nhất để cá, tép và ốc không lỡ nhảy hay bò ra ngoài. Các con vật khác trong nhà cũng không mò vào bể được.

Phông nền: Phông nền không bắt buộc. Có phông thì bể đẹp hơn vì dây điện và ống sủi khí được che đi. Bạn có thể mua phông ở cửa hàng cá cảnh, xịt lớp phủ cao su Plasti Dip lên mặt kính sau, hoặc dán một tấm bìa cứng sau bể. Phông đen được chuộng hơn cả, vì màu đen có vẻ làm cây nổi bật hơn và che rêu tốt hơn.

Máy sưởi và nhiệt kế: Nuôi cá nhiệt đới thì thường phải có hai món này. Máy sưởi nên chọn công suất vừa với dung tích bể.

Đèn: Đèn có vô số loại. Nhìn chung người mới nên dùng đèn LED chuyên cho bể thủy sinh. Loại đèn này được làm sẵn để cho phổ sáng và mức PAR (lượng bức xạ cây dùng được để quang hợp) hợp nhất với cây thủy sinh. Bạn cũng nên chọn đèn theo đúng nhu cầu của bể mình. Nên có thêm bộ hẹn giờ cho đèn. Có hẹn giờ thì ngày nào cây cũng nhận lượng sáng như nhau, và rêu khó bùng lên hơn.

Nền: Nền là chuyện dân chơi thủy sinh cãi nhau nhiều nhất. Đất và các loại nền giàu dinh dưỡng hay được khen là tốt nhất vì chứa nhiều dinh dưỡng. Có điều phần dinh dưỡng dư này có thể rỉ ra nước. Người chưa có kinh nghiệm dễ gặp cảnh nước xấu hoặc rêu bùng phát vì nó. Do đó người mới nên bắt đầu bằng nền trơ, tức loại nền không có dinh dưỡng, như sỏi hoặc cát hạt thô dành cho bể cá. Trước khi chọn nền cho bể thủy sinh, bạn nên tìm hiểu kỹ.

Nhíp: Nhíp rất tiện khi trồng cây hay cắm viên phân nền xuống nền.

Hardscape: Bạn có thể bố cục bể chỉ bằng cây, nhưng nhiều người thích thêm đá và lũa an toàn cho bể cá. Phần khung đá, lũa này gọi là hardscape. Bạn có thể lên mạng tìm ý tưởng, hoặc cứ chọn thứ mình thấy đẹp.

Vài món khác cũng nên có cho bể thủy sinh:

• Thuốc khử clo để khử clo và các chất độc khác trong nước
• Phân nước tổng hợp để châm phân cho cây
• Que thử nước để biết cần châm bao nhiêu phân
• Dụng cụ cạo rêu để lau thành kính
• Nhíp trồng cây để cắm cây mới hoặc viên phân nền xuống nền
• Kéo tỉa để cắt lá chết hoặc nhân giống cây
• Ống siphon để thay nước và hút cặn nền khi cần

Mua cây thủy sinh: Cây nằm cuối danh sách là có lý do. Bạn chỉ nên đi mua cây khi mọi thứ khác đã gần xong. Mua cây về rồi mới phát hiện nền không đủ rải một lớp dày 5–7,5 cm dưới đáy bể thì rất mệt. Vài lưu ý khi chọn cây:

• Mới chơi thủy sinh thì chọn các loại cây dễ dành cho người mới. Mấy loại này thường khỏe hơn và chịu được những lần mình lỡ tay làm sai.
• Mua nhiều loại cây khác nhau để thử. Có loài sẽ hợp nước nhà bạn và lên tốt, có loài thì không.
• Nếu được, bạn nên dành dụm để mua thật nhiều cây ngay từ đầu. Bể trồng dày thì cây ăn hết phần dinh dưỡng có trong nước, nhờ vậy rêu ít mọc hơn.

Cách set bể cá có cây sống

Đủ đồ rồi thì bạn lắp bể theo các bước sau:

1. Chọn chỗ đặt bể. Tốt nhất là bể nằm gần ổ điện và gần nguồn nước cho tiện thay nước. Đừng đặt bể chỗ nắng chiếu thẳng hay gần cửa gió điều hòa. Ở những chỗ đó rêu dễ mọc và nhiệt độ dễ lên xuống. Bạn cũng nên tránh những chỗ nhiều người đi lại, vì người lớn dễ va phải bể, còn thú cưng và trẻ nhỏ thì hay tò mò nghịch. Nói gọn lại, chỗ đặt bể phải ít người qua lại, không bị nắng chiếu thẳng, gần ổ điện và vòi nước. Chọn xong thì lắp kệ hoặc dọn mặt bàn và lau sạch bề mặt.
2. Rửa bể và phụ kiện. Trước tiên, bạn rửa bể, nền và hardscape bằng nước, không dùng xà phòng, để về sau nước đỡ đục. Tiếp theo, dán phông nền nếu muốn. Một số người tranh thủ cách ly cây ở bước này để loại bèo tấm, ốc hại và những sinh vật đi kèm khác.
3. Đặt bể lên kệ và rải nền. Bể thủy sinh thường cần lớp nền dày ít nhất 5–7,5 cm. Nếu dùng nền trơ mà trồng Cryptocoryne, cây kiếm (sword) hay những loài ăn phân mạnh qua rễ, bạn hãy cắm viên phân nền xuống nền. Mỗi loài cây cần lượng phân nền khác nhau. Bạn nên tìm hiểu cách dùng viên phân nền và xem loại cây nào cần đến nó.
4. Đặt thiết bị và hardscape vào bể. Ở bước này bạn chưa bật máy sưởi và lọc. Bạn chỉ đặt chúng vào chỗ để sau này lấy cây và đồ trang trí che đi. Đá và lũa là phần “khung xương” của bố cục, cứ thong thả xếp đi xếp lại bao nhiêu lần cũng được. Trước khi cho nước vào, bạn nên dành thời gian xoay xở hardscape và tính trước chỗ trồng từng cây.
5. Cho một ít nước đã khử clo vào bể. Bạn đổ khoảng 15 cm nước. Mực nước thấp sẽ nâng lá cây lên trong lúc trồng, nhờ vậy lá không bị gập quá mức mà gãy. Lúc đổ nước, bạn rót qua rổ, hoặc rót lên một cái túi nilon hay cái bát để nước không làm xô lệch bố cục.
6. Trồng cây. Mỗi loại cây có cách trồng riêng. Cây cao đặt phía sau để không che mất cây thấp phía trước. Bạn cũng nên tính trước vị trí đèn. Cây ưa sáng yếu thì trồng chỗ khuất sáng hoặc sát mép bể, còn cây cần nhiều sáng thì trồng ngay dưới đèn. Cuối cùng, trồng xong thì đừng dời cây nữa. Mỗi lần đổi chỗ, cây lại mất một thời gian thích nghi rồi mới bám rễ chắc và lên nhanh trở lại.
7. Đổ đầy nước, đậy nắp và lắp đèn. Bật các thiết bị lên và kiểm tra xem mọi thứ có chạy bình thường không. Nếu dùng máy sưởi, có thể bạn phải chờ 30 phút cho máy theo kịp nhiệt độ nước rồi mới bật.

Ánh sáng và phân bón giai đoạn đầu

Lúc mới set bể, bạn nên để đèn yếu và châm phân ít để rêu không có cơ hội mọc. Giai đoạn đầu cây còn đang làm quen với chỗ ở mới nên chưa lên nhiều. Vì vậy, lúc đầu bạn chỉ cài hẹn giờ đèn 5–6 tiếng mỗi ngày. Khi thấy cây bắt đầu lên, mỗi tuần bạn tăng dần thời gian chiếu đèn và lượng phân.

Bạn không cần bắt chước mấy bể bố cục chuyên nghiệp trên mạng. Cứ sáng tạo và bày bể theo kiểu mình ưng nhất.

Khi lá cây bị tan

Lá vài cây bắt đầu tan rữa thì đừng vội vứt cây đi. Nhiều khả năng cây đang ra lá mới nhỏ hơn, hợp hơn với đời sống dưới nước và với nước máy chỗ bạn. Còn nếu trồng được ba đến bốn tuần mà cây vẫn èo uột, bạn nên kiểm tra xem cây có thiếu chất nào không, để chắc rằng cây nhận đủ các dưỡng chất thiết yếu.