Nắp bể cá: Cần thiết hay không bắt buộc? Ưu và nhược điểm

Ở cửa hàng, nhiều mẫu bể cá có hai lựa chọn: mua kèm nắp hoặc không có nắp. Vậy nắp dùng để làm gì? Có nắp thì được gì và mất gì?

Nắp bể có khá nhiều công dụng. Nó ngăn cá nhảy ra ngoài, giảm bay hơi nước, giữ nhiệt và giữ ẩm. Nó còn che chắn cho bể khỏi bụi bẩn và các chất gây ô nhiễm trong không khí. Dù vậy, nắp cũng có những mặt hạn chế mà bạn cần cân nhắc.

Nếu mới chơi cá cảnh, bạn có thể sẽ phân vân không biết nên mua bể có nắp hay không. Phần dưới đây sẽ lần lượt đi qua từng điểm.

Danh sách ưu và nhược điểm

Ưu điểm:

• Ngăn cá nhảy ra ngoài
• Giảm bay hơi nước
• Có sẵn đèn
• Ngăn bụi và rác rơi vào
• An toàn
• Chặn sinh vật gây hại
• Giữ nhiệt độ ổn định
• Kiểm soát độ ẩm trong phòng

Nhược điểm:

• Giảm trao đổi khí
• Hạn chế ánh sáng
• Bất tiện khi vệ sinh, chăm bể
• Khó lắp thiết bị
• Nhiệt độ
• Giá thành
• Thẩm mỹ
• Hạn chế lựa chọn cây dạng emersed (cây mọc vươn lên khỏi mặt nước)
• Hơi nước đọng trên nắp

Có vài điểm nằm ở cả hai cột, ví dụ như nhiệt độ. Có điểm lại tùy vào sở thích từng người, như chuyện thẩm mỹ. Phần dưới đây là giải thích của Aquarium Breeder cho từng điểm và lý do họ đánh giá như vậy.

Ưu điểm

1. Ngăn cá nhảy ra ngoài

Có nắp thì cá khó nhảy ra ngoài hơn. Điểm này đặc biệt quan trọng với những loài nổi tiếng hay nhảy như cá betta, cá sặc (gourami), cá tetra và nhiều loài khác.

Ốc, cua hay tôm càng nuôi trong bể cũng có thể bò ra ngoài và trốn mất.

Không có nắp, cá và các con vật trong bể có nguy cơ bị thương hoặc chết vì va đập, hoặc chết khô nếu rơi ra ngoài.

2. Giảm bay hơi nước

Một công dụng quan trọng của nắp là bạn không phải châm thêm nước cho bể thường xuyên.

Có nắp thì nước bay hơi ít hơn. Vấn đề chính của bay hơi là nước đi mất nhưng các chất hòa tan và muối tạo độ cứng vẫn ở lại. Lâu dần chúng tích tụ và nồng độ tăng lên.

Kết quả là thành phần nước thay đổi. Các chất có hại và kim loại nặng đậm đặc hơn, nước cũng cứng hơn.

Vì vậy, khi châm bù nước bay hơi, bạn nên dùng nước cất hoặc nước đã qua lọc thẩm thấu ngược (RO).

3. Có sẵn đèn

Phần lớn nhà sản xuất lắp sẵn đèn trong nắp bể. Như vậy khá tiện vì bạn không phải mua đèn riêng.

Có loại nắp còn tích hợp cả lọc, bộ hẹn giờ, thậm chí máy cho cá ăn tự động. Loại này rất hợp để mua làm quà, vì nó là một bộ hoàn chỉnh. Người nhận chỉ cần mua thêm cá, nền và cây là xong.

4. Ngăn bụi và rác rơi vào

Không có nắp thì sớm muộn gì bụi và rác cũng rơi vào bể. Bể trông bẩn, và cá cũng có thể bị ảnh hưởng.

Chuyện này càng dễ xảy ra nếu bể đặt ở hành lang, nhà để xe hay nhà bếp. Ở bếp, dầu mỡ và khói nấu ăn có thể bám thành lớp trên mặt nước. Đó chỉ là chuyện sớm hay muộn.

5. An toàn

Nắp còn ngăn đồ vật rơi vào bể. Điểm này quan trọng nếu nhà bạn có trẻ nhỏ hoặc thú cưng. Mèo chẳng hạn, thường rất tò mò với bể cá. Thú cưng hay trẻ nhỏ mà rơi vào bể thì có thể xảy ra tai nạn. Có nắp thì bể vừa an toàn hơn vừa sạch hơn.

6. Chặn sinh vật gây hại

Bể hở dễ bị sinh vật gây hại và ký sinh trùng xâm nhập.

Ví dụ, một số loài chuồn chuồn kim và chuồn chuồn đẻ trứng bằng cách đậu lên cây rồi chọc trứng vào thân cây. Kiểu đẻ này gọi là đẻ trứng trong mô thực vật (endophytic). Có loài khác chỉ bay lướt qua mặt nước, nhúng đầu bụng xuống và thả trứng.

Nếu bể đặt gần cửa sổ, bọ cánh cứng lặn có thể bay vào. Muỗi cũng có thể đẻ vào nước và sinh ra bọ gậy (lăng quăng).

7. Giữ nhiệt độ ổn định

Nắp giữ nhiệt cho bể, nhất là với những bể không dùng sưởi. Nhờ vậy nhiệt độ nước ổn định hơn.

8. Kiểm soát độ ẩm trong phòng

Nước bay hơi từ mặt bể sẽ đưa hơi ẩm vào không khí xung quanh, làm phòng ẩm hơn.

Khi có nắp, lượng nước bay thẳng vào không khí ít đi, nên độ ẩm trong phòng thấp hơn.

Điểm này đặc biệt đáng để ý nếu phòng có nhiều bể hoặc có bể lớn. Cộng dồn lượng nước bay hơi từ tất cả các bể có thể đẩy độ ẩm lên đáng kể. Không có nắp, phòng ẩm quá mức sẽ dễ sinh nấm mốc và kéo theo nhiều vấn đề khác.

Nhược điểm

1. Giảm trao đổi khí

Nắp bể đúng là có thể làm giảm trao đổi khí. Lý do là nắp chắn giữa mặt nước và không khí bên ngoài. Các loại khí như oxy và carbon dioxide vì thế khó trao đổi hơn.

Nếu trao đổi khí không đủ, oxy trong nước có thể giảm và carbon dioxide có thể tăng. Khi đó hóa học của nước có thể mất cân bằng, và sức khỏe của cá, tép cùng các sinh vật khác trong bể bị ảnh hưởng.

2. Hạn chế ánh sáng

Mới nhìn qua thì bể có nắp tưởng như chỉ toàn lợi. Thực tế không hẳn vậy. Một số hạn chế gồm:

• Bất tiện khi chăm bể.
• Đèn đi kèm nắp yếu.
• Một số loại đèn tỏa nhiều nhiệt.
• Vướng khi lắp thiết bị.
• Có thể cản cây mọc vươn lên khỏi mặt nước, nếu bạn có trồng loại cây này.

Vì những lý do đó, đèn gắn trong nắp thường không làm hài lòng người muốn trồng cây cần nhiều sáng. Họ thường phải tự độ lại khá nhiều.

3. Bất tiện khi chăm bể

Khi đậy trên bể, nắp có đèn chiếu sáng tốt cho cả khoảng nước bên dưới. Nhưng khi bạn nhấc nắp ra để chăm bể và đặt sang một bên thì bể không còn đủ sáng nữa.

Thế là mọi việc chăm bể đều phải làm trong cảnh thiếu sáng, khá bất tiện.

Một số mẫu có đèn nâng lên được, cho phép dọn bể mà không cần tháo nắp. Dù vậy, cách này cũng không giải quyết được trọn vẹn vấn đề. Nếu bạn dùng đèn treo thì khác hẳn. Đèn treo nâng lên dễ dàng, vẫn đủ sáng để làm việc mà không bị vướng tay.

4. Khó lắp thiết bị

Nắp bể có thể gây khó khăn khi lắp các thiết bị khác.

Dù nhà sản xuất có chừa chỗ cho ống và dây điện, vẫn hay có trường hợp lọc ngoài (lọc thùng) đã mua có ống cong, không lắp chung với nắp được. Khi đó bạn có thể phải bỏ nắp hoặc đổi lọc khác. Tự độ lại nắp không phải lúc nào cũng làm được, và còn có thể làm mất bảo hành.

5. Nhiệt độ

Đậy nắp cho bể, nhất là khi có thêm đèn, có thể làm nóng nước và lớp không khí phía trên mặt nước.

Nhiệt này có thể hại cây thủy sinh nổi và khiến bể quá nóng, nhất là vào những ngày nóng. Để khắc phục, một số người dùng quạt làm mát bể. Nhưng quạt lại làm nước bay hơi nhanh hơn và khiến bụi bám trên mặt nước nhiều hơn.

6. Giá thành

Khi chọn nắp, người ta thường ưu tiên loại chắc chắn, không bị cong vênh và vẫn giữ được dáng vẻ ban đầu ngay cả khi…

Dĩ nhiên, những nắp tốt, có đèn chiếu sáng hiệu quả và có các tính năng tiện lợi như cơ cấu lật lên thường có giá cao. Mua một chiếc như vậy là một khoản đầu tư đáng kể.

7. Thẩm mỹ

Theo Aquarium Breeder, có nắp khiến bể trông kém tự nhiên và kém đẹp. Nắp đơn giản là che mất cảm giác thoáng đãng, yên bình của khoảng nước bên dưới.

Vì vậy, dù nắp rất thực dụng, nó có thể làm hỏng vẻ đẹp của bể và khiến bể kém thú vị khi ngắm.

8. Hạn chế lựa chọn cây dạng emersed

Một số loài cây thủy sinh sống được cả khi chìm hẳn dưới nước lẫn khi vươn lên khỏi mặt nước. Với những cây mọc và ra hoa phía trên mặt nước, nắp bể có thể không phù hợp.

Nói cách khác, nắp có thể kìm sự phát triển của chúng. Những cây này khó lên tốt ở dạng emersed (mọc vươn lên khỏi mặt nước). Chúng có thể khó sinh trưởng bình thường, thậm chí chết.

9. Hơi nước đọng trên nắp

Hơi nước có thể đọng lại ở mặt dưới của nắp. Lớp hơi nước này che tầm nhìn vào bể, và bạn sẽ phải lau chùi thường xuyên.

Kết luận

Rốt cuộc, dùng nắp hay không là tùy vào nhiều thứ: bạn nuôi loài gì, bạn thích kiểu bể nào, và bể của bạn cụ thể cần gì.

Bạn nên tự cân nhắc nhu cầu và sở thích của mình trước khi quyết định có bỏ tiền mua nắp hay không.