Nên chọn loại phân nước nào cho bể thủy sinh?

Bạn có bao giờ thắc mắc vì sao dân chuyên, hay cả những người chơi lâu năm, set được những bể thủy sinh đẹp và dày cây đến vậy? Bí quyết nằm ở ba thứ mà cây thủy sinh nào cũng cần để khỏe:

• Ánh sáng tốt
• Nền trồng khi cần
• Chất dinh dưỡng, như phân bón

Nhiều người mới bỏ qua mảnh ghép cuối cùng này. Lý do là chuyện phân bón nhìn qua có vẻ phức tạp và rối rắm. Trên mạng ai cũng khen phân khô vì rẻ và dễ tùy chỉnh. Có điều họ không nói rằng phân khô rất khó làm quen, và cân bằng hóa chất trong bể rất dễ lệch nếu bạn không biết mình đang làm gì.

Cây thủy sinh có thật sự cần phân bón không?

Nếu bạn muốn cây phát triển mạnh chứ không chỉ sống lay lắt thì câu trả lời đơn giản là có. Con người cần một số chất dinh dưỡng để sống, và cây cũng phải có những thành phần cơ bản thì mới lớn được:

• Dinh dưỡng đa lượng là những chất cây dùng với lượng lớn, như nitơ, phốt pho và kali.
• Dinh dưỡng vi lượng là những chất cây chỉ cần một lượng rất nhỏ, như sắt, bo và mangan.

Thiếu bất kỳ chất nào trong số này, cây sẽ mọc dị dạng hoặc không mọc nổi. Bạn có thể xem sơ đồ thiếu dinh dưỡng của cây để biết chuyện gì xảy ra khi thiếu một nguyên tố hay khoáng chất nào đó: Biểu đồ thiếu dinh dưỡng cây của Aquarium Co-Op.

Để tránh những vấn đề này, người chơi châm phân để cây lúc nào cũng có đủ mọi chất cần thiết. Dưới đây là vài loại phân phổ biến, dễ mua nhất và hợp với bể thủy sinh thông thường.

Lựa chọn dễ dàng: Aquarium Co-Op Easy Green

Có thể bạn đang nghĩ: “Ừm, mình mới mua mấy cây đầu tiên. Mình còn chưa biết chúng có khỏe không, nói gì đến chuyện chúng đang thiếu chất gì. Có cách nào đơn giản hơn không?” Đây chính là lúc loại phân tất-cả-trong-một Easy Green của Aquarium Co-Op phát huy tác dụng. Ban đầu Aquarium Co-Op phát triển nó để dùng trong cửa hàng của mình, vì họ muốn có một sản phẩm:

• Dễ dùng, không phải đong đo cả loạt chai bổ sung khác nhau
• Có nồng độ dinh dưỡng cao hơn và mạnh hơn nhiều so với những gì đang bán trên thị trường
• Giá hợp lý, vì mỗi lần chỉ cần dùng một ít

Dành cho: bể có lượng cây từ vừa phải trở lên

Easy Green chứa lượng khá của cả ba nguyên tố đa lượng để cây lên tốt. Vì vậy nó không dành cho bể có tải lượng sinh học (bioload) rất cao mà chỉ trồng một cây. Còn nếu bể của bạn có bioload bình thường và nhiều cây mà bạn muốn trông thật đẹp, đây là loại phân dành cho bạn. Và đúng vậy, nó an toàn cho cá lẫn động vật không xương sống.

Lưu ý: “Bioload cao” thường dùng để chỉ những bể nuôi nhiều con, có nhiều phân và thức ăn thừa lơ lửng. Chất hữu cơ nhiều trong nước sẽ sinh ra nitơ và phốt pho mà cây có thể hấp thụ. Tuy vậy, nếu không quản lý đúng cách, bioload cao cũng có thể sinh ra nhiều amoniac. Amoniac độc với động vật.

Thành phần: cả ba nguyên tố đa lượng (nitơ, phốt pho, kali) và sáu nguyên tố vi lượng hàng đầu, ở nồng độ cao hơn để đạt hiệu quả tối đa

Giá: cho chai 500 mL

Easy Green là loại phân tất-cả-trong-một đáp ứng đủ nhu cầu của đa số cây. Nếu bạn chỉ mua một loại phân thì nên chọn loại này. (Ngoài ra, Easy Green hiện cũng có bán tại Canada qua Amazon.com.) Nếu bạn có nhiều cây lá đỏ, bạn có thể bổ sung thêm sắt bằng Easy Iron. Nếu bạn có nhiều dương xỉ java và anubias, bạn có thể bổ sung thêm kali bằng Easy Potassium. Vậy là đủ, không phải lo thêm chai nào khác. Còn với những cây thích hút dinh dưỡng qua rễ hơn là từ nước (như Cryptocoryne, cây kiếm và các loại cây củ), bạn dùng một gói Easy Root Tabs, cắm viên phân xuống sỏi, cát hoặc loại nền trơ khác.

Cách dùng Easy Green: Bể ánh sáng yếu đến vừa thì mỗi tuần bơm 1 lần cho mỗi 38 lít nước. Bể ánh sáng vừa đến mạnh thì gấp đôi liều. Với bể ánh sáng yếu 208 lít, một chai dùng được khoảng một năm. Nếu bể có ánh sáng vừa đến mạnh, bạn châm hai đến ba lần mỗi tuần. Mấu chốt là dùng que thử để đo nước bể và giữ nitrat quanh mức 50 ppm. Chỉ đơn giản vậy thôi.

Kết luận: Nó tên là “Easy Green” vì dễ dùng và làm lá xanh tốt rất hiệu quả. Nếu bạn là người mới đang tìm một loại phân đầy đủ, chắc chắn có tác dụng, hoặc bạn vẫn chưa đạt được kết quả mong muốn, Easy Green có thể chính là thứ bạn cần.

Lựa chọn giá rẻ: API Leaf Zone

Nếu bạn ra cửa hàng thú cưng gần nhà và xem qua kệ phân nước, nhiều khả năng bạn sẽ gặp API Leaf Zone. Đây là chai rẻ nhất trên kệ, chắc cũng đủ dùng, phải không?

Dành cho: bể thủy sinh ít công nghệ (low-tech) có bioload rất cao

Nói cách khác, cây của bạn thuộc loại khá dễ tính và hiện đang sống nhờ chất thải của cá cùng thức ăn dạng vảy trong bể.

Thành phần: chỉ có kali và sắt

API cho rằng bể của bạn có bioload cao với rất nhiều nitơ và phốt pho. Như vậy nguyên tố đa lượng duy nhất bạn còn thiếu là kali, và Leaf Zone cung cấp kali. Nó cũng có thêm sắt vì sắt giúp lá non phát triển. Nhưng… còn các nguyên tố vi lượng khác thì sao?

Giá: cho chai 8 oz. Giá này khó có đối thủ, nhưng tiền nào của nấy.

Cách dùng: mỗi tuần 5 mL cho mỗi 38 lít. Phân khá loãng nên bạn sẽ hết chai khá nhanh.

Kết luận: Nó sẽ không làm cây lên vượt trội, nhưng vẫn hơn là không có gì.

Lựa chọn kết hợp tùy ý: dòng Seachem Flourish

Dành cho: mọi bể thủy sinh

Seachem làm ra nhiều loại bổ sung như vậy vì bể của mỗi người mỗi khác: bioload khác nhau, độ cứng nước khác nhau, ánh sáng yếu hay mạnh, v.v. Seachem muốn bạn tùy chỉnh được toàn bộ dinh dưỡng cho hợp với nhu cầu riêng… Điều đó cũng có nghĩa là các loại phân này không hẳn dễ dùng với người mới.

Thành phần: hoàn toàn tùy loại

Phần lớn người mới nên bắt đầu với Flourish Comprehensive. Chai này chứa hầu hết các nguyên tố và khoáng chất mà cây ưa sáng yếu cần. Sau đó Seachem khuyên châm thêm Flourish Trace vào những ngày khác để cây có đủ vi lượng. Nếu cây vẫn có dấu hiệu thiếu chất, Seachem đã tách các dưỡng chất chính ra thành nhiều sản phẩm riêng để bạn mua đúng thứ mình cần.

Giá: Flourish Comprehensive và Flourish Trace, mỗi chai 500 mL, có giá khoảng [giá]. Tuy nhiên, giống API Leaf Zone, hai chai này chứa rất ít hai nguyên tố đa lượng chính là nitơ và phốt pho, vì chúng giả định bể bạn có bioload cao. Nếu bể bạn không như vậy, bạn có thể phải chi thêm [giá] cho Flourish Nitrogen và [giá] nữa cho Flourish Phosphorus… Đến lúc bổ sung đủ mọi dưỡng chất cần thiết, có khi bạn phải mua cả dàn từ bảy chai trở lên.

Cách dùng: hoàn toàn tùy loại. Phải lo nhiều chai đã phiền, mà mỗi chai lại có liều lượng và tần suất châm rất khác nhau. Có chai ghi “5 mL cho mỗi 227 lít mỗi tuần”, có chai lại ghi “2,5 mL cho mỗi 151 lít, hai lần mỗi tuần, thêm nếu cần”. Ngoài ra, nồng độ dinh dưỡng khá thấp để người mới khỏi châm quá liều. Vì thế cây của bạn thường sẽ cần nhiều phân hơn hẳn so với liều ghi trên chai.

Kết luận: Flourish Comprehensive có nhiều dưỡng chất tối thiểu mà cây cần. Nhưng bạn nên chuẩn bị tinh thần mua thêm các loại bổ sung và bỏ thời gian chỉnh lịch châm cũng như liều lượng. Muốn biết thêm về dòng Seachem Flourish, bạn có thể xem video về cách sử dụng phân bón thủy sinh.

Mẹo cuối cùng về phân bón cho cây thủy sinh

Dù bạn dùng nguồn dinh dưỡng nào (ví dụ: phân cá, viên phân gốc, phân nước hoặc phân khô, đất trồng, bơm CO2), nhiều khả năng chúng đều có ích. Trên thị trường không có một “sản phẩm tốt nhất” duy nhất, vì cách set bể và sở thích của mỗi người rất khác nhau. Mấu chốt là tìm hiểu kỹ, chọn cách hợp với mình nhất và học từ những lần sai. Bể của bạn là một hệ sinh thái sống và luôn thay đổi, từ nước, số lượng cá đến kích thước cây. Vậy nên cứ tận hưởng chuyện ngắm thiên nhiên vận hành và rèn dần “bàn tay xanh” thủy sinh của mình!