Tăng lưu lượng lọc thùng: ống, co nối, sưởi và cánh quạt

Lọc thùng ghi trên hộp 2.270 lít/giờ, nhưng gắn vào bể rồi thì nước chảy ra yếu hơn hẳn. Đo bằng đồng hồ lưu lượng mới thấy một chiếc Eheim 1500 chỉ đẩy được khoảng 890 lít/giờ, chưa tới một nửa thông số. Thủ phạm thường không nằm ở bơm. Nước bị cản ở ống quá nhỏ, ở co nối đổi cỡ, ở sưởi gắn ngoài và ở những góc cua mà mình lắp cho tiện tay.

Bài này đi qua từng điểm nghẽn hay gặp, mỗi chỗ làm mất bao nhiêu lưu lượng, và cách sửa để lấy lại gần hết công suất của lọc mà không phải mua lọc mới. Sau khi sửa, chiếc Eheim 1500 kể trên đạt khoảng 2.040 lít/giờ, tức là tăng hơn gấp đôi.

Đo lưu lượng thực tế bằng cách nào

Muốn biết lọc chạy bao nhiêu thì phải đo, nhìn dòng nước ở đầu ra thì không đoán được. Cách đơn giản nhất là gắn một đồng hồ đo lưu lượng (flow meter) vào đường ống xả. Loại này vốn dùng cho bơm xăng và các chất lỏng khác, giá khoảng 30–40 USD. Nước chảy qua thì đồng hồ báo số lít mỗi phút.

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:20 Đồng hồ đo lưu lượng (flow meter) điện tử giá khoảng 41 USD.

Nên đo theo kiểu thay từng thứ một. Đo lưu lượng ban đầu, bỏ hoặc thay một bộ phận, đo lại, rồi mới làm bước tiếp. Làm vậy mới biết chính xác bộ phận nào ăn bao nhiêu lưu lượng.

Những thứ làm lọc thùng chảy yếu

Dưới đây là số liệu đo trên hai hệ thống: Eheim 1500 chạy cho bể khoảng 3.000 lít và Fluval FX4 (ghi 2.650 lít/giờ) chạy cho bể khoảng 870 lít.

Từng chỗ nhìn riêng thì không nhiều. Nhưng nếu lọc chỉ đang chạy chưa tới 900 lít/giờ thì mỗi khoản hơn 100 lít/giờ đã là tăng trên 10%. Cộng hết lại thì lưu lượng tăng gấp đôi.

Vì sao cỡ ống quan trọng nhất

Ống đi kèm nhiều lọc thùng khá nhỏ, đường kính trong chỉ hơn 1,3 cm một chút. Trong khi đó cổ ra của bơm lại khoảng 1,9 cm. Nước đi từ 1,9 cm xuống 1,3 cm là bị thắt lại ngay chỗ đó.

Khả năng cho nước đi qua của ống không tăng tỉ lệ thuận với đường kính mà tăng nhanh hơn nhiều. Ống to hơn một chút đã chở được nhiều nước hơn hẳn. Bơm chỉ đẩy được một mức nhất định, nhưng ống càng hẹp thì ma sát càng lớn và nước càng chậm.

Cách nâng cỡ ống:

1. Mua ống mềm có đường kính trong 2,5 cm. Chú ý đường kính trong, không phải đường kính ngoài.
2. Ở cổ bơm 1,9 cm, vặn vào một co chuyển bằng đồng từ 1,9 cm lên 2,5 cm.
3. Gắn đuôi chuột 2,5 cm, lồng ống vào và siết đai cho chắc, không để rỉ nước.
4. Làm cả đường hút lẫn đường xả. Nếu chỉ sửa một đầu thì đầu còn lại vẫn là chỗ thắt.

Với Fluval FX4, FX5, FX6, ống 2,5 cm lắp thẳng vào cổ lọc, chỉ cần siết đai, không phải chuyển cỡ.

Ống to hơn nữa thì vẫn tăng thêm, nhưng phụ kiện đắt lên rất nhanh. Bên trong lọc vẫn có những điểm thắt mà mình không sửa được. Khi gắn thử một bơm 15.000 lít/giờ vào thân lọc Eheim lớn, lưu lượng vẫn chỉ nhích quá 2.270 lít/giờ một chút. Vì vậy ống 2,5 cm là mức hợp lý cho đa số hệ thống.

Sưởi gắn ngoài, khớp tháo nhanh và góc cua

Rất nhiều người gắn sưởi ngoài (inline heater) vào đường xả lọc cho gọn bể. Bản thân sưởi đã cản nước, lại thêm các co chuyển để khớp cỡ ống với sưởi. Cả cụm này ăn khoảng 125 lít/giờ. Nếu cần lưu lượng thì cân nhắc dùng sưởi thả trong bể thay vì sưởi ngoài.

Khớp tháo nhanh đi kèm lọc cũng là một chỗ thắt, vì nó gần như là hai đầu nối ghép đối đầu nhau. Không nên bỏ hẳn van khóa vì lúc vệ sinh lọc vẫn cần. Thay bằng van rắc co cỡ 2,5 cm là ổn: vẫn khóa được nước, vẫn tháo rời được, mà lòng van rộng hơn nhiều so với ống zin. Lòng van loại này thực tế chỉ khoảng 1,9 cm nên vẫn còn hơi thắt, nhưng tốt hơn hẳn ống 1,3 cm.

Mỗi góc cua 90° cũng làm mất lưu lượng, vì nước đâm vào thành rồi mới đổi hướng. Thân bơm Eheim 1500 lắp nằm ngang được. Khi xoay bơm để đầu ra đi thẳng, bỏ được một co 90°, lưu lượng tăng thêm khoảng 114 lít/giờ. Khi đi ống, cố dùng ít co nhất có thể và không để ống chùng võng.

Bẩn thì cản bao nhiêu

Phần này khá bất ngờ. Bông lọc trong FX4 bẩn tới mức như cục bùn, mất cả 40 phút mới rửa sạch, vậy mà lưu lượng chỉ tăng khoảng 45 lít/giờ. Rửa lọc vẫn cần cho chất lượng nước, nhưng nếu mục tiêu là tăng lưu lượng thì đây không phải chỗ đáng kỳ vọng nhất.

Cánh quạt thì khác. Cánh quạt không kẹt cát hay tóc mà chỉ bám một lớp cặn bùn, vệ sinh xong tăng thêm khoảng 45 lít/giờ. Việc này chỉ mất vài phút nên rất đáng làm.

Lưới chắn đầu hút bám bẩn cũng ăn khoảng 45 lít/giờ. Mút chặn đầu hút thì không làm giảm lưu lượng chút nào.

Lưu lượng ghi trên hộp và thực tế

Ngay cả khi đã tối ưu hết cỡ, FX4 cũng chỉ đạt khoảng 1.400 lít/giờ trên 2.650 lít/giờ ghi trên hộp. Có ý kiến cho rằng các hãng đo theo cách khác nhau: có hãng đo khi lọc rỗng, không vật liệu, điều kiện lý tưởng, có hãng đo khi lọc đầy vật liệu và đang chạy. Chuyện này chưa kiểm chứng được, nhưng số đo thực tế khiến nhiều người nghiêng về hướng đó. Đừng ngạc nhiên nếu lọc của bạn không bao giờ chạm được con số trên hộp.

Lưu lượng cao hơn cũng không có nghĩa là nước sạch nhanh hơn theo tỉ lệ. Nhưng khi đã bỏ tiền mua lọc thì nên lấy hết công suất của nó, nhất là ở bể lớn cần nhiều dòng chảy.

Những sai lầm hay gặp

• Nối hai đoạn ống khác cỡ bằng một co chuyển cho xong, rồi để luôn.
• Dùng ống nhỏ trong bể cho đẹp mà không biết mình đang bóp lưu lượng.
• Sưởi ngoài hoặc đèn UV đã hỏng, tháo ra rồi nhưng vẫn để nguyên co nối.
• Gắn thêm lọc thô (pre-filter), UV vào đường ống mà không tính tới lưu lượng bị mất.
• Đi ống vòng vèo, nhiều góc cua, ống chùng võng.

Mỗi thứ này đều chấp nhận được nếu bạn biết mình đang đổi lưu lượng lấy cái gì. Vấn đề là phần lớn người chơi không biết.

Bắt đầu từ đâu

1. Tháo và vệ sinh cánh quạt cùng lưới chắn đầu hút. Việc này nhanh, không tốn tiền.
2. Kiểm tra đường ống: bỏ co chuyển thừa, sưởi ngoài hay UV không còn dùng, xoay lại bơm hoặc đi ống cho bớt góc cua.
3. Đổi ống zin sang ống đường kính trong 2,5 cm cho cả đường hút và đường xả, thay khớp tháo nhanh bằng van rắc co 2,5 cm.
4. Nếu muốn biết chính xác, mua một đồng hồ đo lưu lượng và đo trước, sau mỗi lần thay đổi.