ปลาลูกผสม
ปลาคาร์ปบัตเตอร์ฟลาย (Butterfly koi)
ผสมจาก: ปลาคาร์ป (Cyprinus carpio), Indonesian long-finned carp (Cyprinus carpio var. flavipinnis) (ยังไม่แน่ชัด), Long-finned grey and brown carp from Indonesian canals (ยังไม่แน่ชัด), Long-finned Indonesian carp (ยังไม่แน่ชัด)
ชื่ออื่น: ปลาคาร์ปครีบยาว
- อุณหภูมิ
- 20–27°C
- pH
- 7–7.2
ค่าที่ทุกแหล่งแนะนำตรงกัน
- Butterfly Koi: The Ultimate Guide – Koi Fish USA: 6.8–7.2
- Từ A-Z về cá Koi cho người mới – Chợ Tốt (ภาษาเวียดนาม): 7–7.5
- ขนาด
- 30–102 cm
แต่ละแหล่งระบุค่าต่างกัน
- Butterfly Koi: The Ultimate Guide – Koi Fish USA: 30–38 cm
- What is a Butterfly Koi – Everything Koi: 91–102 cm
AquaTome รวบรวมข้อมูลจาก 7 แหล่ง (ผู้เพาะพันธุ์ บทความ เว็บบอร์ด) แล้วเรียบเรียงขึ้นใหม่ อัปเดตเมื่อ 30/10/2026
รูปภาพ ปลาคาร์ปบัตเตอร์ฟลาย (Butterfly koi)
ดูรูปภาพทั้งหมด 10 รูป →
สรุป
ปลาคาร์ปบัตเตอร์ฟลายคือปลาคาร์ปครีบยาวที่มีลวดลายและสีแบบปลาคาร์ปสวยงาม (นิชิกิกอย) แหล่งข้อมูลสายปลาสวยงามเล่าว่าได้จากการผสมปลาคาร์ปกับปลาคาร์ปครีบยาวจากอินโดนีเซีย แต่บางแหล่งจัดให้เป็นเพียงสายพันธุ์หนึ่งของ Cyprinus carpio ซึ่งเป็นชนิดเดียวกับปลาคาร์ป
การเลี้ยงแทบไม่ต่างจากปลาคาร์ปทั่วไป แต่ครีบยาวฉีกขาดและบาดเจ็บง่าย ว่ายช้ากว่าจึงอาจแย่งอาหารไม่ทัน และต้องใช้บ่อขนาดใหญ่ถ้าจะเลี้ยงให้โตเต็มที่
ขนาดตัวโตเต็มที่ที่แหล่งข้อมูลระบุต่างกันมาก (30–38 ซม. กับ 91–102 ซม.) และปลาอาจอยู่ได้ 25–35 ปีหรือนานกว่านั้น จึงควรวางแผนเรื่องที่เลี้ยงไว้ก่อนซื้อ
ที่มา
ที่มาของปลาคาร์ปบัตเตอร์ฟลายมีเรื่องเล่าอยู่สองเรื่อง และแหล่งข้อมูลไม่ได้ตรงกันทั้งหมด
- เรื่องเล่าจากญี่ปุ่น: ปี 1977 มกุฎราชกุมารอากิฮิโตะเสด็จเยือนสถานีทดลองประมงประจำจังหวัดไซตามะ และทรงเสนอให้ผสมปลาคาร์ปครีบยาวจากอินโดนีเซียกับปลาคาร์ปสวยงาม การเพาะพันธุ์เริ่มในปี 1980 และได้ปลาครีบยาวราวสองปีต่อมา (ประมาณปี 1982) ในญี่ปุ่นปลานี้เรียกว่า onagagoi หรือ hire naga nishikigoi ซึ่งแปลคร่าว ๆ ว่า "ปลาคาร์ปหางยาว"
- เรื่องเล่าจากสหรัฐอเมริกา: ในทศวรรษ 1980 มีผู้พบปลาคาร์ปครีบยาวสีเทาและน้ำตาลในคลองที่อินโดนีเซีย บริษัทแห่งหนึ่งในนิวยอร์กซื้อมาแต่ขายไม่ค่อยออก จากนั้นฟาร์ม Blue Ridge Fish Hatchery ในรัฐนอร์ทแคโรไลนาจึงนำไปผสมกับปลาคาร์ปสวยงาม แหล่งข้อมูลนี้ยกให้ Blue Ridge เป็นผู้สร้างปลาคาร์ปบัตเตอร์ฟลาย ส่วนชื่อ "บัตเตอร์ฟลาย" มาจาก Randy ลูกชายของ Wyatt LeFever ผู้เพาะพันธุ์ ซึ่งบอกว่าปลาดูเหมือนผีเสื้อ
บางแหล่งเล่าไว้ทั้งสองเรื่องโดยไม่ได้ตัดสินว่าเรื่องใดถูก ชนิดของพ่อแม่พันธุ์ฝั่งครีบยาวก็ยังไม่ชัดเจน แหล่งหนึ่งระบุว่าเป็น Cyprinus carpio var. flavipinnis แหล่งหนึ่งไม่ได้ระบุชนิด ส่วนอีกแหล่งบอกว่ามีข่าวลือว่าเป็น "Asian carp" และยืนยันว่าไม่ใช่ลูกผสมระหว่างปลาคาร์ปกับปลาทอง การจัดกลุ่มก็ยังมีข้อถกเถียง Wikipedia ถือว่าเป็นสายพันธุ์หนึ่งของปลาไน (Cyprinus carpio) ซึ่งเป็นชนิดเดียวกับปลาคาร์ปสวยงาม ขณะที่แหล่งข้อมูลสายปลาสวยงามเรียกว่าเป็นลูกผสมระหว่างปลาคาร์ปกับปลาคาร์ปครีบยาวอินโดนีเซีย
ลักษณะและสายพันธุ์ย่อย
จุดเด่นคือครีบยาวกว่าปลาคาร์ปทั่วไปมากและลำตัวเพรียวกว่า ข้อมูลเรื่องความยาวครีบมีหลายตัวเลข
- แหล่งหนึ่งระบุว่าครีบและหางยาวได้ราวสองในสามของความยาวลำตัว
- อีกแหล่งระบุว่าสัดส่วนครีบต่อลำตัวอยู่ที่ราว 1:3 ส่วนปลาคาร์ปทั่วไปอยู่ที่ราว 1:5 ปลาบางตัวที่หายากมีครีบยาวเท่าลำตัว และครีบยังยาวขึ้นเรื่อย ๆ ตามอายุ
- ปลาที่อายุมากมีครีบยาวที่สุดและดูคล้ายมังกร หนวดก็ยาวขึ้นได้และอาจมีรูปร่างแปลกตา
ปลาที่ดีควรมีก้านครีบหน้าที่แข็งแรงรองรับครีบได้ดี และครีบอกแผ่เป็นรูปพัด ไม่ใช่เส้นยาวเหมือนริบบิ้น ครีบที่หย่อนและอ่อนปวกเปียกจะยิ่งอ่อนแอลงเมื่อปลาอายุมากขึ้น มูลค่าของปลาขึ้นอยู่กับลวดลายและสีเป็นหลัก
ลวดลายดั้งเดิมของปลาคาร์ปมีครบในแบบครีบยาว เช่น โคฮากุ (kohaku) ซันเก (sanke) โชวะ (showa) อุซึริ (utsuri) และโอกอน (ogon) แต่ลวดลายจะดูต่างจากปลาครีบสั้นอยู่บ้าง สายที่มีชื่อเฉพาะได้แก่
- Longfin Soragoi/Sorogoi: สีเทา มีลายร่างแหสีดำ
- Longfin Karasu: สีดำ ไม่มีเกล็ด ครีบยาวมาก เป็นแบบที่หายากที่สุดและมักโตได้ขนาดใหญ่
- สายเมทัลลิก: เช่น แพลทินัมโอกอนและเลมอนโอกอน จัดเป็นสายที่มีมูลค่าสูงที่สุดกลุ่มหนึ่ง โดยเฉพาะตัวที่เป็นสีพื้นล้วน
การเลี้ยง
การเลี้ยงแทบไม่ต่างจากปลาคาร์ปทั่วไป และปล่อยรวมบ่อกับปลาคาร์ปทั่วไปได้ ค่าน้ำที่แหล่งข้อมูลให้ไว้ไม่ตรงกัน
| หัวข้อ | แหล่งที่ 1 | แหล่งที่ 2 |
|---|---|---|
| อุณหภูมิ | 0.5–32 °C | 20–27 °C |
| ค่า pH | 6.8–7.2 | 7–7.5 |
| ขนาดโตเต็มที่ | 30–38 ซม. | 91–102 ซม. |
บ่อและตู้ปลา: แหล่งหนึ่งแนะนำบ่อขนาดราว 3,800 ลิตรต่อปลาหนึ่งตัว ลึกอย่างน้อย 90 ซม. อีกแหล่งแนะนำบ่ออย่างน้อย 3,800 ลิตรและลึกกว่า 1 เมตร พร้อมเตือนว่าบ่อปูนทำให้ค่า pH สูงขึ้น จึงควรเคลือบผิวบ่อ ปลาตัวเล็กเลี้ยงในตู้ปลาได้ แต่ก็เหมือนปลาคาร์ปทั่วไปที่จะโตเต็มขนาดได้ก็ต่อเมื่ออยู่ในบ่อเท่านั้น บางแหล่งบอกว่าเลี้ยงได้ทั้งในบ่อและในตู้กระจก และแนะนำให้เลี้ยงในตู้กระจกเพราะรูปร่างที่อ่อนช้อย น้ำสะอาดและระบบกรองที่ดีช่วยปกป้องครีบ แหล่งหนึ่งให้ตัวเลขทั่วไปสำหรับปลาคาร์ปว่าออกซิเจนในน้ำไม่ควรต่ำกว่าราว 2.5 มก./ลิตร
อาหารปลา: ให้อาหารที่สมดุลและโปรตีนสูง เสริมด้วยผัก และให้ไส้เดือนหรือกุ้งเป็นครั้งคราว แหล่งหนึ่งให้ตัวเลขทั่วไปสำหรับปลาคาร์ปว่าให้อาหารราว 5% ของน้ำหนักตัว วันละสองครั้ง
ปลาที่เลี้ยงร่วม: ปลาชนิดนี้ว่ายช้ากว่าปลาคาร์ปทั่วไป จึงอาจสู้กระแสน้ำแรงไม่ไหวและแย่งอาหารไม่ทัน ควรสังเกตว่าได้กินอาหารครบส่วนหรือไม่
อายุขัยอยู่ที่ราว 25–35 ปีหรือนานกว่านั้น
การเพาะพันธุ์
ยีนครีบยาวเป็นยีนเด่น เมื่อผสมย้อนกลับเพื่อเอาสีดั้งเดิมคืนมา ครีบยาวก็ยังไม่หายไป การนำยีนครีบยาวมารวมกับสีของปลาคาร์ปสวยงามทำให้ได้ปลาคาร์ปบัตเตอร์ฟลายที่เพาะได้หลายสี ปัจจุบันฟาร์มปลาคาร์ปชื่อดังของญี่ปุ่นส่วนใหญ่ก็เพาะปลาชนิดนี้ด้วย ข้อควรระวังคือปลาอาจบาดเจ็บระหว่างการผสมพันธุ์
สุขภาพ
- ครีบยาวฉีกขาดง่าย จึงบาดเจ็บและเป็นโรคครีบเปื่อยได้ง่าย โดยเฉพาะเมื่อมีวัตถุมีคมหรือน้ำไม่ดี ครีบที่ยื่นออกมามากอาจทำให้ติดปรสิตได้ง่ายขึ้นด้วย
- ครีบที่ขาดหรือคดงอแล้วจะเสียไปถาวร แต่แหล่งข้อมูลระบุว่าเป็นความเสียหายด้านความสวยงามเท่านั้น
- สวิงและการจับปลาทำให้ครีบเสียหายได้ง่าย ครีบจะพัฒนาได้ดีที่สุดเมื่อปลาโตช้าและสม่ำเสมอ
- แหล่งหนึ่งระบุว่าปลาคาร์ปทั่วไปทนทานกว่าปลาคาร์ปบัตเตอร์ฟลายราวสองเท่า จึงแนะนำปลาคาร์ปทั่วไปสำหรับบ่อปูน ส่วนหน้าเว็บของร้านค้าแห่งหนึ่งระบุว่าปลาครีบยาวแข็งแรงและต้านทานโรคได้ดีเป็นพิเศษ
การเลือกซื้อ
- เลือกปลาที่สีสด เกล็ดเรียบไม่หลุด ตาใส ตื่นตัว ไม่มีบาดแผล ไม่มีรอยด่างสีผิดปกติ และไม่หุบครีบ
- ตรวจดูว่าก้านครีบหน้าแข็งแรงและครีบอกแผ่เป็นรูปพัด หลีกเลี่ยงปลาที่ครีบห้อยปวกเปียก
- ร้านปลาสวยงามและร้านอุปกรณ์บ่อก็มีขาย แต่การซื้อจากฟาร์มเพาะปลาคาร์ปโดยตรงเป็นทางเลือกที่ดีกว่า
- ราคาปลาคาร์ปขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ ขนาด แหล่งที่มา ความบริสุทธิ์ของสายเลือด และสี ควรระวังปลาที่ขายถูกกว่าท้องตลาดมาก
ข้อถกเถียง
ปลาคาร์ปบัตเตอร์ฟลายไม่ได้รับการยอมรับจากทุกวงการ Zen Nippon Airinkai ของญี่ปุ่นไม่รับปลาชนิดนี้เข้าประกวดมานาน และ UK Koi Judges Association ก็ไม่รับเช่นกัน เหตุผลที่ให้ไว้คือลำตัวเพรียวกว่า ครีบยาวเกินสัดส่วนมาตรฐานมาก และลวดลายดูต่างออกไป ส่วนในสหรัฐอเมริกา มีรายงานว่า Associated Koi Clubs of America กำหนดเกณฑ์การตัดสินแยกไว้ตั้งแต่ปี 2006 งานประกวดในสหรัฐฯ มักแยกปลาชนิดนี้ไว้เป็นรุ่นเฉพาะ และไม่ค่อยได้รางวัลสูงสุด
ในหมู่ผู้เลี้ยง นักเลี้ยงชาวญี่ปุ่นบางคนไม่ชอบเพราะไม่ใช่สายพันธุ์แท้ นักสะสมบางคนไม่นับว่าเป็นโคอิ (นิชิกิกอย) แท้ และผู้เชี่ยวชาญบางคนจัดให้ด้อยกว่าปลาคาร์ปแบบดั้งเดิม
คำถามที่พบบ่อย
ปลาคาร์ปบัตเตอร์ฟลายเป็นลูกผสมระหว่างปลาคาร์ปกับปลาทองหรือไม่
แหล่งข้อมูลแหล่งหนึ่งระบุชัดว่าไม่ใช่ แหล่งข้อมูลสายปลาสวยงามเล่าว่าเกิดจากการผสมปลาคาร์ปกับปลาคาร์ปครีบยาวจากอินโดนีเซีย แต่ Wikipedia จัดให้เป็นสายพันธุ์หนึ่งของ Cyprinus carpio ซึ่งเป็นชนิดเดียวกับปลาคาร์ป เรื่องการจัดกลุ่มจึงยังมีข้อถกเถียงอยู่
เลี้ยงในตู้ปลาได้หรือไม่
ปลาตัวเล็กเลี้ยงในตู้ปลาได้ และบางแหล่งแนะนำให้เลี้ยงในตู้กระจกเพราะรูปร่างอ่อนช้อย แต่ถ้าต้องการให้โตเต็มขนาดต้องเลี้ยงในบ่อ แหล่งข้อมูลแนะนำบ่ออย่างน้อยราว 3,800 ลิตรต่อตัว และลึก 90 ซม. ถึงมากกว่า 1 เมตร
ปล่อยรวมกับปลาคาร์ปธรรมดาได้หรือไม่
ได้ วิธีเลี้ยงแทบไม่ต่างกัน แต่ปลาครีบยาวว่ายช้ากว่า อาจสู้กระแสน้ำแรงไม่ไหวและแย่งอาหารไม่ทัน ควรสังเกตว่าได้กินอาหารครบส่วน
ครีบขาดแล้วจะงอกกลับมาเหมือนเดิมไหม
แหล่งข้อมูลระบุว่าครีบที่ขาดหรือคดงอจะเสียไปถาวร แต่เป็นความเสียหายด้านความสวยงามเท่านั้น ครีบยาวฉีกขาดได้ง่ายจากวัตถุมีคม สวิง และการจับปลา น้ำสะอาดและระบบกรองที่ดีช่วยปกป้องครีบได้
ลูกปลาจะมีครีบยาวเหมือนพ่อแม่หรือไม่
ยีนครีบยาวเป็นยีนเด่น แม้ผสมย้อนกลับเพื่อเอาสีดั้งเดิมคืนมา ครีบยาวก็ยังไม่หายไป และปลาชนิดนี้เพาะได้หลายสี