ปลากราย

ปลากราย (Chitala ornata) เป็นปลาขนาดใหญ่ในวงศ์ Notopteridae มีถิ่นกำเนิดในระบบแม่น้ำแม่กลอง เจ้าพระยา และแม่น้ำโขงของประเทศไทยและอินโดจีน ในวงการค้าปลาเรียกอีกชื่อว่า 'clown knifefish' เหนือฐานครีบก้นมีจุดวงตาขนาดใหญ่เรียงเป็นแถว และมักถูกระบุชนิดผิดเป็น C. chitala ปลาชนิดนี้โตได้ถึง 1000 มม. (ความยาวมาตรฐาน, SL) จึงอาจกล่าวได้ว่าไม่เหมาะกับวงการปลาสวยงามเลย แต่ก็ยังคงได้รับความนิยม และมีการคัดสายพันธุ์ปลาเผือกและปลาลิวซิสติกขึ้นมาเพื่อการนี้โดยเฉพาะ

จัดอยู่ในกลุ่มเลี้ยงยาก เพราะต้องใช้ตู้ปลายาวอย่างน้อย 2 เมตร

เหมาะสำหรับสถานแสดงพันธุ์สัตว์น้ำสาธารณะ หรือตู้ปลาส่วนตัวที่มีขนาดใหญ่ที่สุดและจัดระบบเฉพาะทางอย่างมากเท่านั้น

• อุณหภูมิ: 20–28 °C
• ค่า pH: 6.0–8.0
• ความกระด้าง (GH): 2–15 dGH

ชอบแสงสลัว และต้องมีที่หลบซ่อน เช่น ขอนไม้ หินก้อนใหญ่ หรือท่อพลาสติก

ควรถือเป็นข้อบังคับว่าต้องมีระบบกรองขนาดใหญ่ที่เซ็ตตัวแล้ว ดูแลตู้อย่างเคร่งครัดโดยเปลี่ยนน้ำทุกสัปดาห์ 50–70% ของปริมาตรตู้ และให้น้ำมีออกซิเจนสูงพร้อมกระแสน้ำในระดับหนึ่ง

เป็นปลานักล่าโดยสมบูรณ์ ปกติหากินตอนกลางคืน ในธรรมชาติกินปลาขนาดเล็ก สัตว์พวกกุ้งกั้งปู และสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังอื่น ๆ แต่เมื่อเลี้ยงในตู้ส่วนใหญ่ปรับตัวกินอาหารที่ไม่มีชีวิตได้ดี

ปลาวัยอ่อนให้กินหนอนแดง ไส้เดือนตัวเล็ก กุ้งหั่นชิ้น และอาหารทำนองเดียวกันได้ ส่วนปลาโตเต็มวัยจะกินเนื้อปลาหั่นเป็นเส้น กุ้งทั้งตัว หอยแมลงภู่ กุ้งฝอยเป็น ไส้เดือนตัวใหญ่ ฯลฯ รวมถึงอาหารเม็ด แต่ไม่ควรใช้อาหารเม็ดเป็นอาหารหลัก

ไม่ควรให้เนื้อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหรือเนื้อสัตว์ปีก เช่น หัวใจวัวหรือไก่ เนื่องจากไขมันบางชนิดในเนื้อเหล่านี้ปลาไม่สามารถเผาผลาญได้อย่างเหมาะสม และอาจทำให้เกิดไขมันสะสมมากเกินไป หรือถึงขั้นทำให้อวัยวะเสื่อมได้

ในทำนองเดียวกัน การใช้ปลาเหยื่อ เช่น ปลาออกลูกเป็นตัวหรือปลาทองตัวเล็ก ก็ไม่มีประโยชน์ เพราะมีความเสี่ยงที่จะนำปรสิตหรือโรคเข้ามา และโดยทั่วไปก็มักมีคุณค่าทางอาหารไม่สูงนัก เว้นแต่จะเลี้ยงขุนปลาเหยื่อมาอย่างเหมาะสมก่อน

ค่อนข้างสงบกับปลาที่ตัวใหญ่เกินกว่าจะเป็นเหยื่อได้ แต่อาจหวงอาณาเขตกับปลาชนิดเดียวกันและปลาชนิดอื่นที่มีรูปร่างคล้ายกัน โดยเฉพาะเมื่อพื้นที่ในตู้มีจำกัด

ยังไม่มีรายงาน

ยังไม่มีรายงานการเพาะพันธุ์ในที่เลี้ยง แต่ในธรรมชาติ ปลาตัวผู้จะสร้างรังจากกิ่งไม้และใบไม้ และอยู่เฝ้าไข่และลูกปลาหลังการวางไข่ ซึ่งเกิดขึ้นในพื้นที่ป่าน้ำท่วมช่วงฤดูฝน

มีถิ่นกำเนิดในระบบแม่น้ำแม่กลอง เจ้าพระยา และแม่น้ำโขงในประเทศไทย รวมถึงลุ่มแม่น้ำโขงในลาว กัมพูชา และเวียดนาม

มีการนำเข้าไปยังเมียนมาและฟิลิปปินส์ ซึ่งเพาะเลี้ยงไว้เป็นปลาเศรษฐกิจสำหรับบริโภค และยังถูกนำเข้าไปในสหรัฐอเมริกา โดยมีประชากรที่ตั้งรกรากได้แล้วในเขตปาล์มบีช รัฐฟลอริดา

สถานที่พบตัวอย่างต้นแบบ (type locality) ระบุไว้เพียงว่า 'Indian Seas'

อาศัยอยู่ในช่วงล่างของแม่น้ำและลำน้ำสาขา หนองบึง ที่ราบน้ำท่วมถึง และทะเลสาบ รวมถึงเขื่อนที่มนุษย์สร้างขึ้นบางแห่ง ซึ่งดูเหมือนปลาจะปรับตัวได้ดี ในช่วงวางไข่จะเคลื่อนเข้าไปยังพื้นที่ป่าน้ำท่วม

เชื่อกันว่าปลาชนิดนี้ถูกคุกคามจากการสร้างเขื่อนและการเปลี่ยนแปลงแหล่งที่อยู่อาศัยอื่น ๆ จากกิจกรรมของมนุษย์

ในวงการค้าปลาสวยงาม ปลาชนิดนี้ยังถูกเรียกว่า 'clown knifefish' แต่อาจกล่าวได้ว่าไม่เหมาะกับวงการปลาสวยงามเลย เมื่อพิจารณาจากขนาดตัวเต็มวัยและความต้องการเฉพาะทาง อย่างไรก็ตาม ปลาชนิดนี้ยังคงได้รับความนิยมอย่างอธิบายไม่ได้ โดยมีการคัดสายพันธุ์ปลาเผือกและปลาลิวซิสติกขึ้นมาเพื่อการนี้ และยังพบปลาที่ดูเหมือนเป็นลูกผสมกับ C. blanci ออกมาเป็นครั้งคราว

สามารถแยกจากปลาสกุลเดียวกันทุกชนิดได้จากจุดวงตาขนาดใหญ่หนึ่งแถวหรือมากกว่าเหนือฐานครีบก้น แต่มักถูกระบุผิดเป็น C. chitala ซึ่งอยู่สกุลเดียวกัน ทั้งในวงการค้าปลาและในเอกสารของผู้เลี้ยง C. chitala แยกได้ง่าย เพราะจุดเหนือครีบก้นไม่เป็นจุดวงตา และเป็นชนิดเดียวในสกุลที่ปกติมีแถบขวางสีทองหรือสีเงินเรียงกันอยู่บนแผ่นหลัง

ปลาในวงศ์ Notopteridae พบกระจายอยู่ในแอฟริกาและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทุกชนิดมีครีบก้นยาวที่ต่อเนื่องกับครีบหาง หลังโค้งนูนเป็นหนอก เกล็ดเล็กมาก และสามารถหายใจเอาอากาศจากผิวน้ำได้

• Page, L. M. and B. M. Burr (2011). Peterson Field Guide to Freshwater Fishes of North America North of Mexico (Second Edition). Houghton Mifflin Harcourt, 1-688
• Gray, J. E. (1831). Description of three species of Notopterus, found by Gen. Hardwicke, in the Indian seas. Zoological Miscellany 1831, 16
• Rainboth, W. J. (1996). FAO species identification field guide for fishery purposes. Fishes of the Cambodian Mekong. Rome, FAO, 1-265
• Kottelat, M. (2013). The fishes of the inland waters of southeast Asia: a catalogue and core bibliography of the fishes known to occur in freshwaters, mangroves and estuaries. The Raffles Bulletin of Zoology Supplement 27, 1-663
• Kottelat, M. (2001). Fishes of Laos. WHT Publications, Colombo, 1-198