ปลาน้ำผึ้ง

ปลาน้ำผึ้ง (Gyrinocheilus aymonieri) เป็นปลาลำธารจากลุ่มน้ำแม่กลอง เจ้าพระยา โขง และดงนายในอินโดจีน มักวางขายในชื่อปลาหมู (loach) หรือในชื่อ 'Indian' หรือ 'Chinese' algae eater แต่ความจริงไม่ใช่ปลาหมู และไม่ใช่ปลาพื้นเมืองของทั้งอินเดียและจีน ปลาชนิดนี้อายุยืนได้เกิน 15 ปี และส่วนใหญ่ไม่เหมาะกับตู้ปลารวมทั่วไป มีการเพาะเลี้ยงเป็นจำนวนมาก รวมถึงสายพันธุ์เผือก 'ทอง' 'ด่าง' และ 'ตัวสั้น'

• ขนาดสูงสุด: 28 ซม. SL
• ขนาดตู้: 150 × 45 ซม.
• อุณหภูมิ: 22–26 °C
• ค่า pH: 6.0–8.0
• ความกระด้าง (GH): 2–20 dGH

ตู้ปลาที่มีขนาดฐาน 150 × 45 ซม. ควรเป็นขนาดเล็กที่สุดที่พิจารณา ปริมาตรประมาณ 304 ลิตร

อุณหภูมิ: ปลายังคงว่ายน้ำปกติได้ในช่วงกว้าง 16–32 °C แต่ไม่แนะนำให้อยู่ในอุณหภูมิสุดขั้วด้านใดด้านหนึ่งเป็นเวลานาน และสำหรับการเลี้ยงทั่วไปควรเลี้ยงในตู้ที่มีฮีตเตอร์ ที่ 22–26 °C

ค่า pH: 6.0–8.0

ความกระด้าง (GH): 2–20 dGH

หากมีที่หลบซ่อนเพียงพอ ปลาชนิดนี้ก็ค่อนข้างไม่เรื่องมากในเรื่องการจัดตู้ และไม่น่าจะทำลายไม้น้ำใบอ่อน อย่างไรก็ตาม ปลาจะเติบโตได้ดีในตู้ที่จัดให้คล้ายแม่น้ำที่มีน้ำไหล พื้นเป็นหินหลายขนาด กรวด และหินก้อนใหญ่ที่ถูกน้ำกัดเซาะจนผิวเรียบบางส่วน

สามารถตกแต่งเพิ่มด้วยรากและกิ่งขอนไม้ รวมถึงไม้น้ำในสกุล Microsorum, Bolbitis หรือ Anubias ซึ่งปลูกโดยผูกติดกับวัสดุตกแต่งได้ แสงไฟที่สว่างจะช่วยให้ตะไคร่เจริญเติบโต ซึ่งปลาจะเล็มกิน

เช่นเดียวกับปลาหลายชนิดที่อาศัยในน้ำไหลตามธรรมชาติ ปลาชนิดนี้ค่อนข้างทนต่อการสะสมของของเสียอินทรีย์ได้น้อย และจะอยู่ได้ดีที่สุดเมื่อมีออกซิเจนละลายในน้ำสูงและมีการเคลื่อนไหวของน้ำปานกลาง

โดยหลักแล้วเป็นปลาที่เล็มกินออฟวุคส์ (aufwuchs) ได้แก่ ตะไคร่ สัตว์กลุ่มกุ้งปูขนาดเล็ก ตัวอ่อนแมลง ฯลฯ และเพื่อให้ปลามีสีสันและสภาพร่างกายดีที่สุด ควรให้อาหารสดและอาหารแช่แข็งขนาดเล็กเป็นประจำ เช่น หนอนแดง ไรแดง และไรทะเล ร่วมกับอาหารแผ่นและอาหารเม็ดเล็กคุณภาพดี และพืชผักสด

ถั่วลันเตาแกะเปลือก แตงกวา ซูกินีลวก ผักโขม และผลไม้หั่นชิ้น ล้วนเป็นอาหารเสริมที่ดี นอกจากนี้ยังแนะนำอย่างยิ่งให้ใช้อาหารเจลทำเองที่ผสมจากวัตถุดิบธรรมชาติ

เมื่อปลาคุ้นเคยกับตู้แล้ว มักจะขึ้นมากินอาหารบริเวณกลางน้ำ และในตู้แบบลำธารตามที่กล่าวไว้ข้างต้น จะเห็นปลาเล็มกินไบโอฟิล์มที่มักเกิดขึ้นบนหิน

แม้ปกติจะวางขายเป็นปลาสำหรับตู้รวม แต่ปลาชนิดนี้ส่วนใหญ่ไม่เหมาะกับตู้ปลารวมทั่วไป ไม่ได้หมายความว่าต้องเลี้ยงเดี่ยว แต่ต้องเลือกปลาที่เลี้ยงร่วมด้วยความระมัดระวัง

ปลาขนาดเล็กมักหลบซ่อนตัวเป็นส่วนใหญ่ แต่เมื่อโตขึ้นจะหวงถิ่นมากขึ้นเรื่อย ๆ และอาจแสดงความก้าวร้าวสูงเป็นพิเศษต่อปลาที่มีรูปร่างคล้ายกัน เช่น Crossocheilus, Epalzeorhynchos หรือ Garra spp.

ควรหลีกเลี่ยงปลาหน้าดินชนิดอื่น รวมถึงปลาหมอสีและปลาแมวส่วนใหญ่ เพราะอาจถูกรังแก ปลาน้ำผึ้งอาจถึงขั้นเกาะดูดข้างลำตัวของปลาร่วมตู้ที่ตัวใหญ่กว่าเพื่อกินเมือกบนผิวตัว

สำหรับปลาที่อยู่ชั้นน้ำด้านบน ให้เลือกปลาตระกูลปลาตะเพียน ปลาคาราซิน หรือปลาที่คล้ายกันที่แข็งแรงและว่องไว ทางที่ดีควรปล่อยปลาชนิดนี้ลงตู้เป็นลำดับสุดท้าย เพื่อไม่ให้มันยึดครองพื้นที่ทั้งตู้

การเลี้ยงเป็นฝูงเป็นวิธีหนึ่งที่ช่วยลดความก้าวร้าวระหว่างปลาชนิดเดียวกัน แต่ควรซื้ออย่างน้อยหกตัวขึ้นไป เพราะปลาจะจัดลำดับชั้นกันอย่างชัดเจน และหากจำนวนน้อยกว่านี้ ตัวที่อ่อนแอกว่าจะตกเป็นเป้าได้ง่ายขึ้น หากจะลองเลี้ยงแบบนี้ต้องใช้ตู้ขนาดใหญ่มาก

ตัวเมียที่โตเต็มวัยจะมีลำตัวหนากว่าตัวผู้อย่างเห็นได้ชัด แต่ไม่สามารถแยกเพศปลาที่ยังเล็กได้อย่างแม่นยำ เมื่อพร้อมผสมพันธุ์ ตัวผู้ที่โตเต็มวัยจะมีตุ่มสิว (tubercle) ขึ้นที่จะงอยปากอย่างเห็นได้ชัด

เท่าที่ทราบ ยังไม่มีการเพาะพันธุ์ได้ในตู้ปลา แต่มีการเพาะเลี้ยงเพื่อการค้าเป็นจำนวนมากโดยใช้ฮอร์โมนช่วย

มีการบรรยายลักษณะครั้งแรกจากตัวอย่างที่เก็บได้ในเทือกเขาสำโรงทอง จังหวัดกำปงสปือ ประเทศกัมพูชา แต่พบกระจายอยู่ทั่วไปในลุ่มน้ำแม่กลอง เจ้าพระยา แม่น้ำโขงตอนกลางและตอนล่าง และลุ่มน้ำดงนาย ในประเทศไทย ลาว กัมพูชา และเวียดนาม

มักพบวางขายภายใต้ชื่อการค้า 'Indian' หรือ 'Chinese' algae eater แต่ไม่ได้มีถิ่นกำเนิดตามธรรมชาติในทั้งสองประเทศนี้

อาศัยอยู่ในลำธารและลำน้ำสาขาที่มีน้ำไหล พื้นเป็นหินก้อนใหญ่ หินกรวด กรวด และทราย มักเป็นบริเวณที่มีขอนไม้หรือรากไม้จมอยู่ใต้น้ำ

น้ำที่มักใสและตื้นทำให้แสงแดดส่องผ่านผิวน้ำลงไปได้ ไบโอฟิล์มจึงเจริญขึ้นปกคลุมพื้นผิวใต้น้ำอย่างหนาแน่น และปลาจะเล็มกินไบโอฟิล์มนี้

เชื่อกันว่าปลาชนิดนี้มีการอพยพตามฤดูกาล ซึ่งในช่วงนั้นอาจพบได้ในน้ำที่ลึกและขุ่นกว่า และอาจเข้าไปในพื้นที่น้ำท่วมชั่วคราว

ปลาชนิดนี้เป็นหนึ่งในปลาที่รู้จักกันดีที่สุดในวงการปลาสวยงาม แต่ลูกปลามักถูกวางขายโดยแทบไม่มีหรือไม่มีข้อมูลเลยเกี่ยวกับนิสัย ขนาดเมื่อโตเต็มที่ และอายุขัยที่อาจยาวนานเกิน 15 ปี

ปัจจุบันไม่มีการค้าปลาที่จับจากธรรมชาติ ปลาที่วางขายทั้งหมดมาจากการเพาะเลี้ยงเชิงพาณิชย์ นอกจากนี้ยังมีสายพันธุ์สวยงามหลายแบบ ได้แก่ เผือก 'ทอง' 'ด่าง' และ 'ตัวสั้น'

สายพันธุ์สีทองบางครั้งถูกนำไปย้อมสีเทียม ซึ่งเป็นกระบวนการที่ทำให้ปลาเจ็บปวดอย่างไม่ต้องสงสัย โดยต้องฉีดสีเข้าตัวปลาซ้ำหลายครั้ง และโดยปกติทำให้อายุขัยของปลาสั้นลงอย่างมาก

แม้มักถูกขายในฐานะปลาหมู แต่ปลาชนิดนี้ไม่ใช่ปลาหมู ถึงแม้ในตอนแรกจะเคยถูกจัดให้อยู่ในวงศ์ย่อย Homalopterinae ในอดีตก็ตาม ผลการศึกษาแคริโอไทป์ (karyotype) ชี้ว่าปลาชนิดนี้มีความใกล้ชิดทางสายวิวัฒนาการมากที่สุดกับวงศ์ Cobitidae และ Homalopteridae

ปัจจุบันมีการบรรยายไว้สามชนิด แต่ทั้ง G. pennocki (ถิ่นกำเนิดในลุ่มแม่น้ำโขง) และ G. pustulosus (เกาะบอร์เนียว) โดยปกติไม่มีขายในวงการปลาสวยงาม ชนิดแรกมีรูปร่างหน้าตาคล้าย G. aymonieri มากที่สุด แต่แยกได้จากจุดสีเข้มบนครีบ

ปลาในสกุล Gyrinocheilus มีลักษณะทางสัณฐานวิทยาที่แปลกบางประการซึ่งแยกพวกมันออกจากสกุลอื่นทั้งหมดในอันดับ Cypriniformes คือไม่มีฟันในคอหอย และมีช่องเปิดเล็ก ๆ คล้ายรูหายใจ (spiracle) อยู่ด้านบนของแผ่นปิดเหงือกแต่ละข้าง

ช่องเปิดนี้ใช้เป็นช่องหายใจรอง โดยน้ำจะไหลเข้าทางช่องนี้และผ่านเหงือก ก่อนถูกปล่อยออกทางช่องเปิดเหงือกหลัก ปากจึงใช้กินอาหารและเกาะยึดพื้นผิวแข็งได้โดยอิสระ

ปลาสกุลนี้ยังไม่มีหนวด ซึ่งช่วยแยกออกจากปลาที่มีหน้าตาคล้ายกัน เช่น Garra cambodgiensis, Epalzeorhynchos kalopterus และ Crossocheilus spp. ที่มีแถบตามแนวยาวลำตัว

• Arai, R., A. Suzuki and Y. Akai (1988). The karyotype and DNA value of a Cypriniform algae eater, Gyrinocheilus aymonieri. Japanese Journal of Ichthyology 34(4), 515-517
• Rainboth, W. J. (1996). Fishes of the Cambodian Mekong. FAO Species Identification Field Guide for Fishery Purposes. FAO, Rome, 1-265
• Tirant, G. (1883). Note sur quelques espèces de poissons des montagnes de Samrong-Tong (Cambodge). Bulletin de la Société des Études Indo-chinoises. Saigon, 167-173
• Kottelat, M. (2013). The fishes of the inland waters of southeast Asia: a catalogue and core bibiography of the fishes known to occur in freshwaters, mangroves and estuaries. The Raffles Bulletin of Zoology Supplement 27, 1-663