สายพันธุ์ปลาสวยงาม, สายพันธุ์ของ ปลากัด

ปลากัดฮาล์ฟมูน (Halfmoon betta)

อุณหภูมิ: 25–27°C
ค่าที่ทุกแหล่งแนะนำตรงกัน
LiveAquaria - Halfmoon Butterfly Betta Male: 24–30°C
Halfmoon Betta: Care Guide, Pictures, Lifespan & More (Hepper): 24–27°C
Vẻ đẹp của dòng cá Betta Halfmoon (Mayaqua) (ภาษาเวียดนาม): 25–28°C
Cá Betta Halfmoon: Đặc điểm, Phân loại và Cách nuôi dưỡng (ภาษาเวียดนาม): 24–28°C
pH: 6–8
ขนาด: 2.5–7.6 cm
แต่ละแหล่งระบุค่าต่างกัน
LiveAquaria - Halfmoon Butterfly Betta Male: 7.6 cm
Halfmoon Betta: Care Guide, Pictures, Lifespan & More (Hepper): 2.5–7.6 cm
ตู้ขั้นต่ำ: 15 cm

AquaTome รวบรวมข้อมูลจาก 10 แหล่ง (ผู้เพาะพันธุ์ บทความ เว็บบอร์ด) แล้วเรียบเรียงขึ้นใหม่ อัปเดตเมื่อ 30/10/2026

รูปภาพ ปลากัดฮาล์ฟมูน (Halfmoon betta)

สรุป

ปลากัดฮาล์ฟมูนเป็นสายพันธุ์ที่คัดขึ้นจากปลากัด (Betta splendens) เมื่อกางเต็มที่ ครีบหางจะแผ่ออกได้ 180° เป็นรูปครึ่งวงกลมคล้ายตัว D

ปลาตัวผู้ต้องเลี้ยงตัวเดียวต่อตู้ และต้องเปลี่ยนน้ำบ่อย ๆ เพราะน้ำสกปรกทำให้ครีบหดหรือเปื่อยได้ ส่วนปลาที่หางหนักและก้านครีบแตกแขนงมากอาจมีก้านครีบหักและหางพับ

ก่อนซื้อควรรู้ไว้ว่าปลาหลายตัวที่ขายเป็น "ฮาล์ฟมูน" ที่จริงเป็นเดลต้าหรือซูเปอร์เดลต้า จึงควรดูให้แน่ใจว่าหางกางได้เต็ม 180° และขอบหางตรง

ที่มาของสายพันธุ์

ปลากัดฮาล์ฟมูนมาจากสายซูเปอร์เดลต้า (Super Delta) ซึ่งเป็นปลากัดหางใหญ่ที่ผู้เพาะชาวอเมริกัน Peter Göettner และ Paris Jones พัฒนาขึ้นราวปี 1980

ปี 1984 Guy Delaval ชาวฝรั่งเศสนำลูกปลาซูเปอร์เดลต้าเข้าไปเลี้ยง และภายในปี 1987 ก็เพาะได้ปลาที่กางหางได้ถึง 180° ก่อนหน้านั้นหางปลากัดกางได้มากที่สุดราว 160°
ช่วงต้นทศวรรษ 1990 ผู้เพาะชาวฝรั่งเศส Laurent Chenot และ Rajiv Massilamoni เลี้ยงสายนี้ต่อ แล้วผสมกับปลาตัวผู้หางคู่สีเมลาโน (melano doubletail) จากสหรัฐฯ จนได้ปลาสำคัญชื่อ R39
ปี 1991 Jeff Wilson ผู้เพาะชาวอเมริกันตั้งชื่อปลากลุ่มนี้ว่า \"halfmoon\" และในปี 1993 ปลาฮาล์ฟมูนชื่อ CHENMASWIL ที่ Chenot, Massilamoni และ Wilson ร่วมกันส่งเข้าประกวด ได้รางวัล Best of Show ในงานประกวดของ IBC ที่เมืองแทมปา รัฐฟลอริดา

แต่ละแหล่งยังเห็นไม่ตรงกันว่าใครควรได้เครดิตมากแค่ไหน รายละเอียดอยู่ในหัวข้อข้อถกเถียงด้านล่าง

ลักษณะและสายย่อย

จุดที่บอกว่าเป็นฮาล์ฟมูนคือครีบหาง เมื่อปลากางเต็มที่ หางจะแผ่ออก 180° เป็นครึ่งวงกลมรูปตัว D

ปลาที่ดีกางหางได้เต็ม 180° และขอบด้านนอกตรง ถ้าขอบโค้งหรือกางได้น้อยกว่านั้นก็ไม่นับเป็นฮาล์ฟมูน ปลาที่กางได้ไม่ถึง 180° มักเรียกว่าซูเปอร์เดลต้า
ก้านครีบควรแตกแขนงหลายชั้น ครีบหลังควรใหญ่ ขอบตรง และตั้งขึ้น
ผู้เลี้ยงไม่ได้ดูแค่หาง แต่ดูครีบหลัง ครีบก้น และความสม่ำเสมอของสีด้วย มีคำแนะนำให้ใช้มาตรฐานของ IBC เป็นเกณฑ์
มีหลายสี เช่น แดง ม่วง น้ำเงิน และแพลทินัม

สายย่อยที่พบ:

โอเวอร์ฮาล์ฟมูน (Over-halfmoon, OHM): หางกางได้เกิน 180°
แบ่งตามจำนวนการแตกแขนงของก้านครีบ: มีการเพาะแบบ 4 แฉก (4-ray), 8 แฉก (8-ray) และ 16 แฉก (16-ray)
โรสเทล (Rosetail): ฮาล์ฟมูนที่ก้านครีบแตกแขนงมากกว่าปกติ ขอบหางจึงหยักเป็นระบาย ส่วนแบบที่สุดโต่งที่สุดเรียกว่าเฟเธอร์เทล (Feathertail) Masillamoni และ Chenot พัฒนาขึ้นราวปี 1989
ฮาล์ฟมูนพลากัด (Halfmoon plakat, HMPK): ครีบสั้นแบบปลากัดพลากัด (plakat) แต่หางกาง 180° แบบฮาล์ฟมูน

การเลี้ยง

แต่ละแหล่งให้ตัวเลขไว้ไม่ตรงกัน จึงรวมไว้ทั้งหมด:

หัวข้อ	ค่าที่แหล่งต่าง ๆ ให้ไว้
อุณหภูมิ	24–30 °C, 24–27 °C, 25–28 °C และ 24–28 °C (แล้วแต่แหล่ง)
ค่า pH	6–8
ขนาดตัว	แหล่งหนึ่งระบุราว 7.6 ซม. อีกแหล่งระบุ 2.5–7.6 ซม.
ขนาดตู้ปลา	แหล่งหนึ่งแนะนำอย่างน้อย 5 แกลลอน (ราว 19 ลิตร) อีกแหล่งให้ขั้นต่ำราว 4 แกลลอนสหรัฐ (ราว 15 ลิตร)

แหล่งที่แนะนำตู้ 5 แกลลอนบอกว่าไม่ควรเลี้ยงในโหลพลาสติกใบเล็กที่ไม่มีระบบกรอง
ปลากัดฮาล์ฟมูนกินเนื้อ ให้อาหารเม็ดหรืออาหารแผ่นสำหรับปลากัดที่มีคุณภาพ เสริมด้วยหนอนแดงและไรทะเลแบบแช่แข็งหรือฟรีซดราย
น้ำสกปรกทำให้ครีบหดหรือเปื่อย และคลอรีนในน้ำประปาอาจทำให้ครีบ \"ไหม้\" ได้ จึงควรเปลี่ยนน้ำบ่อย ๆ และกำจัดคลอรีนก่อนใช้ทุกครั้ง
ตัวผู้จะกัดกัน ให้เลี้ยงตัวผู้เพียงตัวเดียวต่อตู้ ถ้าจะเลี้ยงรวม ควรเลือกปลานิสัยสงบที่ไม่ตอดครีบ

การเพาะพันธุ์

เพาะได้แบบเดียวกับปลากัด Betta splendens ทั่วไป ตัวผู้เป็นฝ่ายผสมไข่ ส่วนตัวเมียที่พร้อมวางไข่จะท้องกลมและมีจุดขาวที่ช่องเพศ

ฮาล์ฟมูนเพาะแล้วลูกไม่ได้ลักษณะเหมือนพ่อแม่ทั้งหมด เพราะหางแบบฮาล์ฟมูนเกิดจากหลายยีนรวมกัน คู่ฮาล์ฟมูนที่ดี (HM×HM) มักให้ลูกที่เป็นฮาล์ฟมูนเพียง 10–30% ส่วนสายที่ดีมากอาจได้ 50–60%
คู่ที่ดีที่สุดคือฮาล์ฟมูนตัวดีสองตัวจากสายเดียวกัน คู่ซูเปอร์เดลต้าที่มาจากสายฮาล์ฟมูนก็ให้ลูกฮาล์ฟมูนได้บ้าง ตัวเมียควรมีก้านครีบแตกแขนงอย่างน้อย 3–4 ชั้น
สายฝรั่งเศสช่วงแรกผสมเลือดชิดมากจนตัวผู้เลิกก่อหวอด และไม่รัดตัวเมียตอนผสมพันธุ์
ปลาโรสเทลรุ่นแรก ๆ ที่โผล่มาในครอกฮาล์ฟมูนผสมพันธุ์ไม่ได้ และอ่อนแอกว่าฮาล์ฟมูนตัวอื่น

สุขภาพ

หางที่หนักและก้านครีบแตกแขนงมากทำให้ปลาเหนื่อยได้ ก้านครีบอาจหักและหางอาจพับ บางตัวกัดหางตัวเอง ซึ่งเพิ่มโอกาสเกิดครีบเปื่อย
มีการกล่าวว่าปลาครีบยาวมาก (ฮาล์ฟมูน โรสเทล เฟเธอร์เทล) อายุสั้นกว่าปลากัดทั่วไปหรือปลากัดพลากัด
ไม่ควรนำปลาหลังค่อมหรือปลาที่กัดหางตัวเองไปเพาะพันธุ์ เพราะลักษณะเหล่านี้ถ่ายทอดไปถึงลูกได้
โดยทั่วไปมีอายุราว 2–4 ปี

การเลือกซื้อ

ซื้อจากผู้เพาะที่ทำสายพันธุ์จริงจัง เลือกตัวผู้อายุราว 3–6 เดือน และขอดูรูปพ่อแม่หรือพี่น้องครอกเดียวกัน
ระวังปลาที่ขายเป็น \"ฮาล์ฟมูน\" แต่ที่จริงเป็นเดลต้าหรือซูเปอร์เดลต้า ซึ่งพบได้บ่อย ให้ดูว่าหางกางได้เต็ม 180° และขอบหางตรง

ข้อถกเถียง

เว็บไซต์ Aquariadise ไม่แนะนำให้ซื้อโรสเทลและฮาล์ฟมูนครีบสุดโต่งแบบอื่น โดยให้เหตุผลว่าผู้เพาะเลือกครีบมากกว่าสุขภาพ มองข้ามข้อเสียอย่างเกล็ดที่ไม่ดี และผู้เพาะส่วนใหญ่ก็มองว่าปลากลุ่มนี้อ่อนแอกว่า
การประกวดปี 1993 ที่จุดกระแสฮาล์ฟมูนยังเป็นที่ถกเถียงอยู่ ผู้เพาะเห็นไม่ตรงกันว่า Göettner ควรได้เครดิตมากแค่ไหนเมื่อเทียบกับผู้เพาะชาวฝรั่งเศส

คำถามที่พบบ่อย

ฮาล์ฟมูนต่างจากซูเปอร์เดลต้าอย่างไร

ฮาล์ฟมูนกางหางได้เต็ม 180° และขอบหางตรง ปลาที่กางได้ไม่ถึง 180° มักเรียกว่าซูเปอร์เดลต้า

ผสมฮาล์ฟมูนกับฮาล์ฟมูนแล้วจะได้ลูกเป็นฮาล์ฟมูนทั้งครอกไหม

ไม่ได้ทั้งครอก หางแบบนี้เกิดจากหลายยีนรวมกัน คู่ที่ดีมักให้ลูกฮาล์ฟมูนเพียง 10–30% สายที่ดีมากอาจได้ 50–60%

ควรใช้ตู้ขนาดเท่าไร

แต่ละแหล่งไม่ตรงกัน แหล่งหนึ่งให้ขั้นต่ำราว 4 แกลลอนสหรัฐ (ราว 15 ลิตร) อีกแหล่งแนะนำอย่างน้อย 5 แกลลอน (ราว 19 ลิตร) และไม่แนะนำโหลพลาสติกใบเล็กที่ไม่มีระบบกรอง

เลี้ยงรวมกับปลาอื่นได้ไหม

ได้ ถ้าเป็นปลานิสัยสงบที่ไม่ตอดครีบ แต่ตัวผู้ต้องเลี้ยงตัวเดียวต่อตู้ เพราะตัวผู้จะกัดกัน

ทำไมครีบปลาฮาล์ฟมูนถึงเปื่อยหรือหด

น้ำสกปรกทำให้ครีบหดหรือเปื่อย และคลอรีนในน้ำประปาทำให้ครีบไหม้ได้ ส่วนปลาที่กัดหางตัวเองก็มีโอกาสเกิดครีบเปื่อยมากขึ้น ควรเปลี่ยนน้ำบ่อยและกำจัดคลอรีนก่อนใช้

แหล่งที่มา

An historic overview: The development of Betta splendens tail forms
LiveAquaria - Halfmoon Butterfly Betta Male
Rosetail betta: the downside of beauty (Aquariadise)
Halfmoon Việt Nam: Betta Halfmoon (ภาษาเวียดนาม)
Cá Betta Halfmoon: Đặc điểm, Phân loại và Cách nuôi dưỡng (ภาษาเวียดนาม)
Vẻ đẹp của dòng cá Betta Halfmoon (Mayaqua) (ภาษาเวียดนาม)
Halfmoon Betta: Care Guide, Pictures, Lifespan & More (Hepper)
Cập nhật bảng giá cá betta halfmoon (ภาษาเวียดนาม)
Fancy Betta Varieties Guide: Crowntail, Halfmoon and More
Halfmoon Fish Story