ปลาสวาย

ปลาสวาย (Pangasianodon hypophthalmus) เป็นปลาหนังในวงศ์ Pangasiidae พบในแม่น้ำโขงตอนล่างในไทย ลาว กัมพูชา และเวียดนาม และยังพบในแม่น้ำเจ้าพระยาด้วย เป็นปลาวงศ์ปลาสวายที่พบในตลาดปลาสวยงามมากที่สุด มักขายเป็นลูกปลาตัวเล็กสีเงินอมฟ้า โดยแทบไม่มีการบอกถึงขนาดเมื่อโตเต็มที่ ในที่เลี้ยงไม่ค่อยโตถึง 130 ซม. แต่โตเกิน 90 ซม. ได้ไม่ยาก และอาจมีอายุได้ 20 ปีหรือมากกว่านั้น จึงยังเป็นที่ถกเถียงว่าควรนับเป็นปลาสำหรับเลี้ยงในตู้ปลาหรือไม่

• ขนาดสูงสุด: 130 ซม. SL
• อุณหภูมิ: 22–26 °C
• ค่า pH: 6.5–7.5
• ต้องใช้ตู้ยาวอย่างน้อย 2 เมตร

ไม่เหมาะกับตู้ปลาทั่วไป ยกเว้นตู้ขนาดใหญ่มากจริง ๆ เท่านั้น เป็นปลาที่ว่ายน้ำในที่โล่งและว่องไวมาก และมักตื่นตกใจง่ายเมื่ออยู่ในที่คับแคบ ซึ่งอาจทำให้ปลาพุ่งชนกระจกตู้และของตกแต่ง และมักบาดเจ็บ แม้จะเลี้ยงเพียงตัวเดียวในระยะยาว ก็ต้องใช้ตู้ขนาดอย่างน้อย 450 x 180 x 180 ซม. (14,580 ลิตร) เป็นขั้นต่ำ แต่ลูกปลาแน่นอนว่าเลี้ยงขุนในตู้ที่เล็กกว่านี้ได้

อุณหภูมิ: 22–26 °C

ค่า pH: 6.5–7.5

ความกระด้าง: แหล่งน้ำตามธรรมชาติของปลาชนิดนี้มีน้ำหลากทุกปี คุณภาพน้ำจึงเปลี่ยนแปลงได้มากตลอดทั้งปี ความกระด้าง (GH) จึงไม่ใช่เรื่องสำคัญนัก ช่วง 2–30 °H น่าจะใช้ได้ทั้งหมด

ว่ากันตามจริงแล้ว ตู้ที่เลี้ยงปลาโตเต็มวัยไม่จำเป็นต้องมีของตกแต่ง ตราบใดที่แสงค่อนข้างสลัว แต่หากต้องการก็ใส่ขอนไม้ชิ้นใหญ่ กิ่งไม้บีช หรือหินผิวเรียบได้ ควรให้ของตกแต่งเหล่านี้หนักพอที่ปลาจะดันให้เคลื่อนที่ไม่ได้ หรือยึดติดกับตู้ไว้ด้วยวิธีใดวิธีหนึ่ง และต้องเหลือพื้นที่ว่างให้ว่ายน้ำมาก ๆ แนะนำให้มีน้ำไหลและออกซิเจนสูง เพราะโดยธรรมชาติเป็นปลาแม่น้ำ ต้องใช้ระบบกรองชีวภาพขนาดใหญ่และมีประสิทธิภาพเพื่อรับมือกับของเสียปริมาณมากจากปลาขนาดนี้ ถ้าเป็นไปได้ให้เลือกใช้ระบบกรองแบบซัมป์ เพราะสามารถย้ายอุปกรณ์ส่วนใหญ่ไปไว้นอกตู้ได้ ปลาตัวใหญ่ทำฮีตเตอร์แก้ว เทอร์โมมิเตอร์ และอุปกรณ์อื่น ๆ แตกเสียหายได้ง่าย ตู้ต้องมีฝาปิดที่หนักและขนาดพอดี เพราะบางครั้งปลาจะพุ่งขึ้นเหนือผิวน้ำเวลาตื่นตกใจ

เป็นปลากินทั้งพืชและสัตว์ แต่ลูกปลาต้องได้รับโปรตีนในปริมาณมากพอเพื่อให้พัฒนาและเติบโตได้ตามปกติ ควรให้อาหารหลากหลาย เช่น ไส้เดือนหั่น หนอนแดง และอาหารเม็ด เมื่อปลาโตขึ้นจะต้องการสัดส่วนอาหารจากพืชมากขึ้น และเริ่มให้อาหารอย่างผักโขม ถั่วลันเตาแช่แข็ง (ใส่ลงตู้ได้เลย) อาหารแห้งที่มีส่วนผสมของสาหร่ายสไปรูลินา และผลไม้หั่นเป็นแผ่นเป็นครั้งคราวได้

ไม่ใช่ปลาก้าวร้าว แต่ปลาที่เลี้ยงร่วมที่ตัวเล็กกว่ามากน่าจะถูกกิน ด้วยความที่ว่ายไม่หยุด ปลาชนิดนี้อาจรบกวนปลาที่อยู่นิ่งหรือขี้อาย แต่ในทางกลับกันก็ถูกปลาที่ก้าวร้าวหรือดุดันข่มได้ง่าย ปลาที่เหมาะเลี้ยงร่วมที่สุดคือปลาหน้าดินตัวใหญ่ที่นิสัยสงบ และปลาฝูงที่อยู่ชั้นน้ำกลางถึงชั้นบน ปลาหนังวงศ์ Doradidae อย่าง Oxydoras niger, Megalodoras urunoscopus หรือ Pterodoras granulosus เหมาะมาก รวมถึงปลาจาระเม็ดน้ำจืด (Pacu) หรือปลาตะเพียนขนาดใหญ่หลายชนิด โดยธรรมชาติเป็นปลาที่อยู่เป็นฝูง และจะตื่นตกใจน้อยลงเมื่อเลี้ยงเป็นกลุ่ม แน่นอนว่าการเลี้ยงหลายตัวให้เหมาะสมต้องใช้ตู้ขนาดมหึมาจริง ๆ

เชื่อกันว่าตัวเมียมีลำตัวหนากว่าและลวดลายสีอ่อนกว่าตัวผู้ แต่ที่ขนาดที่มักวางขายกัน ไม่สามารถสังเกตความแตกต่างเหล่านี้ได้เลย

เป็นปลาอพยพ ว่ายทวนน้ำขึ้นไปวางไข่ในช่วงปลายฤดูใบไม้ผลิถึงฤดูร้อน สภาพเช่นนี้แทบเป็นไปไม่ได้ที่จะจำลองในบ้าน เมื่อรวมกับขนาดที่ใหญ่มากของปลาที่โตพอจะผสมพันธุ์ได้ การเพาะพันธุ์ในตู้ปลาจึงดูไม่น่าจะทำได้ อย่างไรก็ตาม มีการเพาะพันธุ์เชิงพาณิชย์ในบ่อขนาดใหญ่ในฟาร์มปลาแถบเอเชียตะวันออกไกล

เป็นปลาท้องถิ่นของแม่น้ำโขงตอนล่างที่ไหลผ่านไทย ลาว กัมพูชา และเวียดนาม และยังพบในแม่น้ำเจ้าพระยาของไทยด้วย ปลาที่มีขายในตลาดปลาสวยงามส่วนใหญ่มาจากการเพาะพันธุ์จำนวนมากเพื่อการค้าโดยเฉพาะ และในประเทศถิ่นกำเนิดส่วนใหญ่ก็มีการเลี้ยงเป็นปลาเศรษฐกิจเพื่อบริโภคด้วย

เป็นปลาที่อาศัยอยู่ในมวลน้ำกลางลำน้ำ (pelagic) พบในลำน้ำสายหลักและลำน้ำสาขาขนาดใหญ่

เดิมเคยใช้ชื่อ Pangasius sutchi เป็นปลาวงศ์ปลาสวายที่พบในตลาดปลาสวยงามมากที่สุด มักวางขายเป็นลูกปลาสีเงินอมฟ้าน่ารักขนาด 5–7.5 ซม. และส่วนใหญ่ไม่มีข้อมูลที่เพียงพอเกี่ยวกับการดูแลในระยะยาวและขนาดที่อาจโตได้ น่าเสียดายที่ทำให้ปลาชนิดนี้ไปอยู่ในตู้ปลารวมของมือใหม่จำนวนมาก เพราะตอนตัวเล็กดูสวยจริง ๆ ชื่อการค้าอย่าง "Iridescent shark" ซึ่งตั้งขึ้นมาเพื่อเพิ่มยอดขาย ก็ยิ่งทำให้สถานการณ์ที่ไม่พึงประสงค์นี้แย่ลง ยังมีสายพันธุ์คัดเลือกบางสายที่ผลิตมาเพื่อตลาดปลาสวยงามโดยเฉพาะ ที่นิยมเป็นพิเศษคือสายเผือก และสาย 'ตัวสั้น/บอลลูน' ที่รูปร่างผิดรูปอย่างมาก ซึ่งสายหลังนี้ตัวเล็กกว่าปลาตามธรรมชาติอย่างชัดเจน ในความเป็นจริงยังเป็นที่ถกเถียงว่าควรนับปลาชนิดนี้เป็นปลาสำหรับเลี้ยงในตู้ปลาหรือไม่ แม้ปลาสวายในที่เลี้ยงจะไม่ค่อยโตถึงขนาดสูงสุด แต่ก็ยังโตได้ยาวราว 1 เมตรได้ไม่ยาก ความเชื่อที่ว่าปลาจะโตแค่พอดีกับขนาดตู้ที่เลี้ยงนั้นเป็นเพียงความเชื่อผิด ๆ เท่านั้น นอกจากนี้ปลาชนิดนี้ยังมีอายุได้ราว 20 ปีหรือมากกว่า จึงเป็นภาระผูกพันระยะยาวที่ไม่น้อยเลย ผู้เลี้ยงบางคนซื้อลูกปลามาโดยตั้งใจว่าจะซื้อตู้ที่ใหญ่ขึ้นเมื่อปลาโต แต่ด้วยชีวิตที่คาดเดาไม่ได้ น้อยคนนักที่ทำได้จริง และหันไปหาบ้านใหม่ให้ปลาแทน สถานแสดงพันธุ์สัตว์น้ำสาธารณะก็รับปลาที่ผู้เลี้ยงทิ้งมามากเกินไปอยู่แล้ว และไม่น่าจะรับปลาตัวใหญ่ไว้ ส่วนผู้เลี้ยงด้วยกันก็มีน้อยมากที่มีสถานที่พอจะรับไปได้ น่าเศร้าที่ปลาชนิดนี้หลายร้อยตัวต้องมีชีวิตสั้นลงอย่างมากเพราะธุรกิจปลาสวยงาม จึงขอให้อย่าซื้อ เว้นแต่จะเป็นผู้เลี้ยงกลุ่มน้อยที่มีความพร้อมในการเลี้ยงดูปลาไปตลอดชีวิตอยู่แล้ว