แอมบูเลีย

• ชื่อสามัญ: Dwarf ambulia
• ชื่ออื่น: Ambulia, Ambulis, Asian marshweed
• ความยากในการเลี้ยง: ง่าย
• แสง: น้อยถึงมาก
• ค่า pH ที่เหมาะสม: 5.0–7.0
• ความกระด้าง (GH) ที่เหมาะสม: 1–10
• อุณหภูมิที่เหมาะสม: 20–28 °C
• วัสดุปลูก: ได้ทุกแบบ
• ปลูกแบบบก (emersed) ได้: ได้บางส่วน
• อัตราการเติบโต: เร็ว
• ตำแหน่งในตู้ปลา: ฉากหลัง
• ความสูง: 25–50 ซม.
• ปุ๋ย: ต้องการน้อย
• CO2: จำเป็น
• การขยายพันธุ์: แบบไม่อาศัยเพศ
• สี: เขียว

Limnophila sessiliflora ถูกขึ้นบัญชีเป็นวัชพืชที่เป็นปัญหา/พืชรุกรานในสหรัฐอเมริกาภายใต้ Act № 36 of 1983 และในแอฟริกาใต้ภายใต้ Federal Noxious Weed List of 1999 จึงเป็นสิ่งผิดกฎหมายหากนำเข้าพืชชนิดนี้ไปยังประเทศเหล่านี้

หากไม่แน่ใจจริง ๆ ว่าต้นไม้ปลอดภัย เช่น เป็นต้นที่เพาะในสภาพปลอดเชื้อ/ในห้องแล็บ (เนื้อเยื่อ หรือ in vitro) และถ้วยเนื้อเยื่อยังไม่เสียหายหรือถูกเปิด ควรกักโรคและฆ่าเชื้อก่อน เพื่อลดความเสี่ยงจากการปนเปื้อนและสารพิษ ไม่ควรนำไม้น้ำต้นใหม่ลงตู้ปลาทันทีหลังซื้อมา

• ต้นไม้อาจมีปรสิต ศัตรูพืชอย่างหอย หรือแม้แต่สัตว์นักล่า (ตัวอ่อนแมลงปอ แมลงปอเข็ม ฯลฯ) ติดมา
• อาจมีสารเคมีตกค้าง (ยาฆ่าแมลง) ที่ใช้กำจัดปรสิต หอย ฯลฯ ซึ่งสารเหล่านี้เป็นพิษร้ายแรงมากต่อปลา กุ้ง และสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังอื่น ๆ

ด้วยขนาดที่ค่อนข้างใหญ่และโตเร็วมาก Limnophila sessiliflora จึงเหมาะกับตู้ปลาขนาดใหญ่ (โดยเฉพาะตู้ทรงสูง) ตั้งแต่ 80 ลิตรขึ้นไปเท่านั้น

เมื่อเวลาผ่านไป ต้นจะใหญ่จนไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากต้องตัดแต่งและแยกต้น

อุณหภูมิ: Limnophila sessiliflora เติบโตได้ดีที่สุดในอุณหภูมิอบอุ่นแบบเขตร้อน 20–28 °C และทนน้ำเย็นได้ถึง 15 °C เพียงแต่จะเริ่มโตช้าลง

ค่า pH: แทบทุกบทความเกี่ยวกับพืชชนิดนี้ระบุว่าเติบโตได้ในช่วงค่า pH 6–8 ซึ่งก็เป็นความจริง เพราะต้นทนทานมากและไม่เรื่องมากเรื่องสภาพน้ำ อย่างไรก็ตาม จากงานวิจัย ช่วงค่า pH ที่เหมาะสมคือ 5–7 จึงควรใช้น้ำที่เป็นกรดอ่อน ๆ

ความกระด้าง: เติบโตได้ทั้งในน้ำอ่อนและน้ำกระด้าง GH 1–20 แต่จากประสบการณ์การเลี้ยง ต้นจะโตดีและเร็วกว่าในน้ำอ่อนถึงกระด้างปานกลาง (GH 1–10)

กระแสน้ำ: ทนกระแสน้ำปานกลางได้ แต่ควรหลีกเลี่ยงกระแสน้ำแรง เพราะต้นไม่ชอบ

ในตู้ปลา Limnophila sessiliflora มักใช้เป็นไม้ข้อแบบคลาสสิก ปลูกไว้ด้านข้างหรือฉากหลังเพราะต้นมีขนาดใหญ่

ในสภาพที่เหมาะสม ให้เตรียมตัดแต่งทุกสัปดาห์ เพราะต้นโตเร็วมาก อย่าปล่อยให้ต้นสูงถึงผิวน้ำ ให้เริ่มตัดแต่งเมื่อยอดอยู่ห่างผิวน้ำ 10–15 ซม. สามารถตัดให้สั้นลงครึ่งหนึ่งได้อย่างปลอดภัย

• การตัดแต่งบ่อย ๆ จะทำให้ต้นค่อย ๆ เป็นพุ่มแน่นขึ้น เพราะต้นจะแตกกิ่งตรงรอยตัด
• ตัดแต่งให้ระดับความสูงลดหลั่นกัน เพื่อให้ส่วนล่างของต้นได้รับแสง หากแสงส่องไม่ถึงใบล่าง ต้นจะทิ้งใบเหล่านั้นและกลายเป็นต้นโกร๋นยืดยาว
• หากส่วนล่างของต้นโกร๋นแล้ว สามารถตัดยอดที่สมบูรณ์ไปปลูกแยกได้ ส่วนที่เหลือซึ่งดูไม่สวยก็ตัดลงไปจนถึงโคนรากแล้วปล่อยทิ้งไว้ ระบบรากจะแตกยอดใหม่ขึ้นมา

การปลูก

ควรปลูกแต่ละต้นห่างกันประมาณ 5 ซม. และระวังไม่ให้บังแสงไม้น้ำต้นอื่น

ปักลงวัสดุปลูกให้ลึกพอที่ต้นจะไม่ลอยขึ้นมา ไม่มีวิธีหรือเทคนิคพิเศษอะไร หากปลูกหลังตัดแต่งแล้วต้นยังลอยขึ้นมาอยู่ ก็ปล่อยให้ลอยไว้ก่อนจนกว่าระบบรากจะเจริญและพร้อมปลูกลงวัสดุปลูก แม้ว่าต้นจะยังเติบโตและออกรากได้ขณะลอยอยู่ แต่ไม่แนะนำให้ปล่อยไว้แบบนั้นในระยะยาว

การขยายพันธุ์

• ด้วยเมล็ด ดอกให้เมล็ดที่งอกได้ จากงานวิจัยชิ้นหนึ่ง ดอกแต่ละดอกให้เมล็ดได้ถึง 150 เมล็ด และมีอัตราการงอกสูงถึง 96%
• แบบไม่อาศัยเพศ (ปักชำ) ในตู้ปลาเป็นวิธีขยายพันธุ์หลัก เพียงตัดลำต้นแล้วนำไปปลูก โดยให้กิ่งที่ตัดยาวอย่างน้อย 5–7 ซม. ภายในหนึ่งสัปดาห์ต้นใหม่ก็จะมีระบบรากแล้ว

ปัญหาที่พบบ่อย

• เปราะบาง แผ่นใบไวต่อความเสียหายทางกายภาพ (แต่ไม่มากเท่าสาหร่ายพุงชะโด) วิธีแก้: จับต้องอย่างระมัดระวังระหว่างดูแลตู้
• ใบเป็นสีน้ำตาล เมื่อต้นใหญ่เกินไป ใบล่างจะเสียสีเขียวและออกน้ำตาลเล็กน้อย วิธีแก้: ตรวจสอบแสงและธาตุอาหาร หรือตัดยอดไปปลูกใหม่แล้วเอาส่วนล่างออกทั้งหมด
• ต้นโกร๋น เมื่อลำต้นสูงถึงผิวน้ำ ต้นอาจทิ้งใบส่วนล่าง วิธีแก้: ตัดแต่ง หรือปลูกไว้หลังขอนไม้หรือหินเพื่อบังลำต้นที่โกร๋น
• โตเร็ว/รกเกินไป อาจบังแสงต้นข้างเคียง ภายใต้แสงแรง ปุ๋ย และ CO2 ต้นจะโตเร็วมากและต้องเล็มบ่อย วิธีแก้: ตัดแต่งลำต้นเป็นประจำเพื่อไม่ให้ลามครองทั้งตู้
• การย้ายที่ปลูก พืชชนิดนี้ไม่ชอบถูกย้าย หากจะย้ายหรือเอาออก ต้องระวังมากและอย่าถอนขึ้นมา วิธีแก้: ตัดลงไปจนถึงโคนราก หรือทำอย่างระมัดระวัง

แสง: โดยทั่วไปพืชชนิดนี้เติบโตได้ในทุกสภาพแสง จึงเหมาะแม้กับตู้แบบ low-tech แต่ภายใต้แสงปานกลางถึงแรง ต้นจะโตเร็วขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ควรเปิดไฟตามระยะเวลามาตรฐาน 10–12 ชั่วโมงต่อวัน

มีความเห็นว่าต้นจะดูฟูหนาแน่นกว่าเมื่ออยู่ในแสงน้อย ส่วนในแสงแรงต้นจะยืดและโกร๋น แต่จากการสังเกตหลายครั้งกลับพบว่า ภายใต้แสงแรง ระยะห่างระหว่างข้อจะสั้นลงอย่างมาก ส่วนในแสงน้อยระยะห่างระหว่างข้อจะยาวขึ้น

สัญญาณที่ชัดเจนว่าต้นได้แสงไม่พอคือใบที่ยอดลู่ห้อยลง หากใบตั้งขึ้นและคลุมลำต้นไว้ แสดงว่าต้นได้รับแสงเพียงพอ เรื่องนี้ยังเกี่ยวข้องโดยตรงกับธาตุอาหารและการตัดแต่งด้วย ลักษณะที่น่าสนใจของพืชชนิดนี้คือ ตอนกลางคืนจะหุบใบลงเล็กน้อยและกางใบออกอีกครั้งในตอนเช้า

วัสดุปลูก: Limnophila sessiliflora ดูดธาตุอาหารส่วนใหญ่จากน้ำ จึงมักมีคำแนะนำให้ใช้ทรายหรือแม้แต่กรวดเป็นวัสดุปลูก ซึ่งก็จริงอยู่ในระดับหนึ่ง พืชชนิดนี้ปลูกได้แม้ในวัสดุปลูกที่ไม่มีธาตุอาหาร แต่หากปลูกในวัสดุปลูกที่อุดมด้วยธาตุอาหาร จะเห็นว่าระบบรากแข็งแรงได้มากเพียงใด และรูปลักษณ์ของต้นก็จะเปลี่ยนไปด้วย

CO2: แม้การเติม CO2 จะช่วยเร่งการเติบโตได้มาก แต่ไม่จำเป็นต้องใช้ระบบ CO2 แบบถังแรงดัน จะใช้หรือไม่ใช้ก็ได้

สำคัญ: สำหรับไม้น้ำที่ต้องการแสงมาก จำเป็นต้องรักษาสมดุลของ CO2 และธาตุอาหารให้เหมาะสม ไม่แนะนำให้ใช้แสงแรงโดยไม่เติม CO2 และ/หรือไม่ให้ปุ๋ย เพราะอาจทำให้เกิดปัญหาตะไคร่อย่างหนัก

ปุ๋ย: ต้นต้องการธาตุอาหารระดับปานกลางถึงสูง จึงต้องเติมปุ๋ยน้ำสำหรับไม้น้ำเป็นประจำ (สัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง)

หากเลี้ยงกุ้งในตู้เดียวกับพืชชนิดนี้ พึงระวังว่า CO2 ในระดับสูงและทองแดง (ปุ๋ยหลายยี่ห้อมีทองแดงเป็นส่วนผสม) เป็นอันตรายร้ายแรงต่อกุ้ง

พืชชนิดนี้เป็นพืชถิ่นเดิมของทวีปเอเชีย มีบันทึกว่าเป็นวัชพืชสำคัญในนาข้าวของอินเดีย ศรีลังกา จีน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไต้หวัน ญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์ อินโดจีน และมาเลเซีย

นอกจากนี้ยังพบได้ในแอฟริกาเขตร้อนถึงกึ่งร้อน ออสเตรเลีย และหมู่เกาะแปซิฟิก

Limnophila sessiliflora ถูกนำเข้าสหรัฐอเมริกาครั้งแรกในฐานะไม้น้ำสำหรับตู้ปลา ในปี 1965 มีการบันทึกพบครั้งแรกในทะเลสาบ Lake Seminole (ฟลอริดา/จอร์เจีย) และหลังจากนั้นก็พบในหลายเคาน์ตีของฟลอริดาและทางตะวันตกเฉียงใต้ของจอร์เจีย ส่วนในเท็กซัสมีรายงานพบในตอนบนของแม่น้ำ San Marcos (Hays County) ทะเลสาบ Landa Lake บนแม่น้ำ Comal (Comal County) และอ่างเก็บน้ำ Sheldon Reservoir (Harris County)

พืชที่ปรับตัวได้ดีชนิดนี้เติบโตได้ในแหล่งน้ำหลากหลายรูปแบบ ตั้งแต่แม่น้ำและลำธารที่น้ำนิ่งหรือไหลช้า พื้นที่ชุ่มน้ำ คูน้ำ บ่อ และนาข้าว ไปจนถึงทะเลสาบและดินที่ชื้นแฉะ

ลักษณะ

• ลักษณะการเติบโต พืชน้ำอายุหลายปี ลำต้นตั้งตรง
• รูปแบบการเติบโต มีทั้งส่วนที่อยู่ใต้น้ำและส่วนที่โผล่พ้นน้ำ ส่วนที่โผล่พ้นน้ำมักค่อนข้างสั้น โดยทั่วไปสูง 10–15 ซม.
• ขนาด ในตู้ปลา ขนาดของต้นถูกจำกัดโดยตัวตู้เป็นหลัก จึงมักระบุว่าสูงได้ถึง 50 ซม. และกว้าง 2.5–5 ซม. ในธรรมชาติ ลำต้นอาจยาวได้ถึง 3.7 ม. โดยเติบโตจากพื้นขึ้นไปถึงผิวน้ำ
• ลำต้น ลำต้นใต้น้ำเรียบ เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 2–3 มม. ส่วนลำต้นช่วงสั้น ๆ ที่โผล่พ้นน้ำตั้งตรงและมีขนละเอียดปกคลุม
• ใบ ใบใต้น้ำและใบเหนือน้ำแตกต่างกันชัดเจน ใบเหนือน้ำเป็นรูปใบหอก สีเขียวเข้ม ขอบใบแหว่ง ไม่เรียบ เป็นหยักหรือจักฟันเลื่อย เรียงเป็นวงรอบ 5–8 วง ยาวประมาณ 10–20 มม. ใบใต้น้ำแตกเป็นฝอยละเอียดคล้ายขนนก ยาวประมาณ 2.5 ซม. เรียงเป็นวงรอบลำต้นวงละ 6 ใบขึ้นไป อาจเป็นรูปไข่ รูปขอบขนาน หรือรูปใบหอก โดยทั่วไปยาว 10–40 มม.
• ดอก ดอกเล็กสีม่วงอมน้ำเงิน น้ำเงินอมม่วง หรือชมพู ไม่มีก้านดอก ออกตามซอกใบ เป็นดอกเดี่ยว อยู่บริเวณส่วนบนสุดของลำต้นเหนือน้ำ ในธรรมชาติมักออกดอกต่อเนื่องตั้งแต่เดือนกรกฎาคมถึงกันยายน (ในเท็กซัสถึงเดือนพฤศจิกายน) เมล็ดสีน้ำตาลถึงน้ำตาลเข้ม รูปกรวยถึงทรงกระบอก
• ราก มีกลุ่มรากค่อนข้างแข็งแรง ประกอบด้วยรากเส้นเล็กสีขาวจำนวนมาก และยังออกรากได้ที่ข้อของลำต้นทุกข้อ
• สี เขียว

Limnophila sessiliflora var. Orange โดดเด่นต่างจากต้นสีเขียวทั่วไปด้วยสีส้มของต้น

ที่มาของชื่อ

ชื่อสกุล "Limnophila" มาจากคำภาษากรีก "limne" แปลว่า "บึงหรือบ่อน้ำ" และ "philo" แปลว่า "รัก" บ่งบอกถึงความผูกพันกับแหล่งน้ำ ส่วนชื่อชนิด "sessiliflora" มาจากคำภาษาละติน "sessilis" แปลว่า "นั่งหรือติดอยู่" และ "flora" แปลว่า "ดอกไม้" หมายถึงดอกที่ติดกับลำต้นโดยตรงโดยไม่มีก้านดอก

อนุกรมวิธาน

ในปี 1826 Karl Ludwig von Blume (1796–1862) นักพฤกษศาสตร์ชาวเยอรมัน-ดัตช์ ได้กล่าวถึงพืชชนิดนี้ในชื่อ Limnophila sessiflora ต่อมาในปี 1831 G. Bentham ได้แก้ไขการสะกดจาก sessiflora เป็น sessiliflora และงานในยุคหลังโดยทั่วไปก็ยอมรับชื่อชนิดที่แก้ไขแล้วนี้

• อาณาจักร: Plantae
• เคลด: Tracheophytes (พืชมีท่อลำเลียง)
• เคลด: Angiosperms (พืชดอก)
• เคลด: Eudicots
• อันดับ: Lamiales
• วงศ์: Plantaginaceae
• สกุล: Limnophila
• ชนิด: Limnophila sessiliflora

ประโยชน์

• ปรับตัวได้หลากหลาย: ปลูกได้ทั้งแบบโผล่พ้นน้ำและใต้น้ำ ทั้งในตู้ low-tech และ high-tech
• กำจัดธาตุอาหารส่วนเกิน: ในฐานะพืชที่โตเร็วมาก จึงดูดซับไนเตรตได้ในปริมาณมาก และดูดซับและนำสารอันตรายจากของเสียของสัตว์ ซากพืชที่เน่าเปื่อย และน้ำประปา เช่น โลหะหนัก แอมโมเนีย และไนไตรต์ ไปใช้
• ลดการบลูมของตะไคร่: พืชชนิดนี้กินธาตุอาหารเก่ง จึงแย่งธาตุอาหารชนะตะไคร่
• ที่หลบซ่อนของปลา ลูกปลา และกุ้ง: เป็นที่กำบังและที่หลบซ่อนของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังและปลาขนาดเล็ก
• แหล่งหาอาหาร: เป็นแหล่งของไบโอฟิล์ม ซึ่งเป็นอาหารแรกที่เหมาะสำหรับลูกปลาและลูกกุ้งที่เพิ่งฟัก
• เพิ่มออกซิเจน: ด้วยผิวใบที่เป็นหยัก ช่วยทำให้น้ำหายขุ่นและเพิ่มออกซิเจนในน้ำ

สรุป

Limnophila sessiliflora เป็นพืชที่โตเร็วและปรับตัวได้หลากหลาย ปรับตัวเข้ากับแทบทุกสภาพได้อย่างรวดเร็ว และดูดซับไนเตรตได้เหมือนฟองน้ำ เป็นไม้น้ำที่เหมาะจะเพิ่มเข้าไปในตู้ทั้งแบบ low-tech และ high-tech ขณะเดียวกัน ข้อดีหลายอย่างเหล่านี้ก็อาจกลายเป็นภาระเมื่อเวลาผ่านไป เพราะต้องตัดแต่งบ่อย และหากไม่ควบคุมให้ดี ต้นจะบังแสงทุกอย่างที่บังได้

ในประเทศแถบเอเชีย Limnophila sessiliflora ยังใช้เป็นเครื่องเทศเพิ่มกลิ่นรสในอาหารประเภทปลาด้วย

• Wang, Guang-Xi, Hiroaki Watanabe, Akira Uchino, and Kazuyuki Itoh. "Response of a sulfonylurea (SU)-resistant biotype of Limnophila sessiliflora to selected SU and alternative herbicides." Pesticide Biochemistry and Physiology 68, no. 2 (2000): 59-66.
• SPENCER, WILLIAM, and GEORGE BOWES. "Limnophila and Hygrophila. A Review and Physiological." Aquat. Plant Manage 23 (1985): 7-16.
• Yang, Yuen-Po, and Shen-Horn Yen. "Notes on limnophila (Scrophulariaceae) of Taiwan." Botanical Bulletin of Academia Sinica 38 (1997).
• Correll D, Correll H. 1972. Aquatic and Wetland Plants of the Southwestern United States. Environmental Protection Agency. Washington, D.C. 1777 pp.