Cá Bagarius rutilus

Bagarius rutilus là một loài cá da trơn họ Sisoridae, sống ở sông Hồng và một số lưu vực khác ở miền bắc Việt Nam và Vân Nam (nam Trung Quốc), có thể có cả ở Lào. Cá dài 70 đến 100 cm SL (chiều dài chuẩn), nên rõ ràng không hợp với bể nuôi ở nhà. Thỉnh thoảng mới có vài con được xuất khẩu. Khi còn sống, cá có vây màu cam. Cá trưởng thành sống ở những ghềnh nước chảy xiết, cuộn xoáy trong lòng các sông lớn. Từ tháng 3 đến tháng 6, khi nước sông lên, chúng di cư để sinh sản.

• Cần dòng chảy mạnh, lọc phải luân chuyển toàn bộ nước trong bể 8–12 lần mỗi giờ
• Cần bể dài ít nhất 2 m
• Tập tính & khả năng sống chung: Tốt nhất là nuôi riêng một con.1

Loài này chỉ hợp với thủy cung công cộng hoặc những bể tư nhân thuộc loại lớn nhất, được thiết kế chuyên biệt.1

• Nhiệt độ: 18–23°C
• pH: 6.0–7.5
• Độ cứng: 2–12 dGH1

Cá thích ánh sáng dịu và cần chỗ trốn. Bạn có thể dùng lũa, đá lớn hoặc vài đoạn ống nhựa.

Có mấy thứ phải coi là bắt buộc. Hệ thống lọc phải lớn và đã chạy ổn định lâu. Lịch chăm bể phải nghiêm ngặt, mỗi tuần thay 50-70% nước. Nước trong bể phải giàu oxy và có nhiều dòng chảy.1

Đây là loài săn mồi bắt buộc. Ngoài tự nhiên, cá ăn cá nhỏ hơn, lưỡng cư, giáp xác và các động vật không xương sống khác. Dù vậy, khi nuôi trong bể, phần lớn cá quen ăn mồi chết khá dễ.

Cá nhỏ có thể ăn trùng huyết (ấu trùng muỗi chironomid), giun đất nhỏ, tôm băm và các loại mồi tương tự. Cá lớn sẽ ăn thịt cá cắt miếng dài, tôm nguyên con, trai, tôm sông sống, giun đất cỡ lớn và những thứ tương tự.

Đừng cho cá ăn thịt gia súc hay gia cầm như tim bò hoặc thịt gà. Cá không chuyển hóa tốt một số loại chất béo trong các loại thịt này. Ăn lâu, cá có thể bị tích mỡ thừa, thậm chí thoái hóa nội tạng.

Cá mồi như các loài cá đẻ con hay cá vàng nhỏ cũng chẳng có lợi gì. Chúng có thể mang ký sinh trùng hoặc mầm bệnh vào bể. Ngoài ra, nếu không được vỗ béo kỹ từ trước, chúng thường ít chất dinh dưỡng.1

Chưa có ghi nhận cá sinh sản trong bể. Ngoài tự nhiên, cá có vẻ đẻ trứng vào các khe đá. Trứng dính và khá to, đường kính 1,1-1,4 mm. Cá bố mẹ có chăm trứng. Trong thời gian trứng ấp, chúng ở lại canh để trứng không bị loài khác ăn.1

Loài này có ở sông Hồng thuộc miền bắc Việt Nam và tỉnh Vân Nam (nam Trung Quốc). Ở Việt Nam, cá còn có ở các sông Thái Bình, Kỳ Cùng, sông Mã và sông Lam. Cá có thể cũng có ở lưu vực sông Nam Xam và Nam Ma bên Lào.

Địa điểm thu mẫu chuẩn (type locality) là 'chợ ở Hà Nội, Việt Nam'.1

Cá sống ở lòng các sông lớn, thường ở những ghềnh nước chảy xiết, cuộn xoáy. Ở đó chúng nấp giữa các tảng đá lớn. Cá con có thể gặp ở các nhánh sông nhỏ hơn.

Từ tháng 3 đến tháng 6, khi nước sông lên, cá trưởng thành di cư sinh sản theo mùa. Chúng hay tụ lại quanh bãi đẻ của các loài cá khác, vì ở đó có nhiều mồi.1

B. rutilus ít khi xuất hiện trên thị trường cá cảnh, dù thỉnh thoảng vẫn có vài con được xuất khẩu. Cá lớn rất to và có tập tính tự nhiên đặc thù, nên rõ ràng không hợp với bể nuôi ở nhà. Hiện chỉ có vài người chơi tư nhân được biết là có đủ điều kiện để nuôi loài này lâu dài.

Có thể phân biệt loài này với các loài cùng giống nhờ một tổ hợp đặc điểm. Sọ và xương interneural phủ nhiều nốt sần lớn, thuôn dài. Xương supraoccipital và interneural không có gờ sắc. Phần da phía trên các gai thần kinh, ở trước và sau vây mỡ, không bao giờ tạo thành gờ rõ. Gai thần kinh mảnh và dài. Mắt hình elip. Chiều cao thân ở vị trí hậu môn bằng 11,0-12,3 % SL, chiều rộng đầu bằng 20,3-21,7 % SL, chiều dài mõm bằng 51,4-54,7 % HL, đường kính mắt bằng 4,1-8,1 % HL. Cá có 12-13 tia vây ngực và 23-24 đốt sống trước hậu môn. Khi còn sống, cá có vây màu cam.

Giống Bagarius khác mọi giống khác trong phân họ Sisoridae (giả định) ở chỗ răng hàm dưới có hình dạng khác nhau rõ rệt. Phía ngoài có hai hoặc ba hàng răng hình nón, khá nhiều và mọc sát nhau. Phía trong có một hoặc hai hàng răng hình nón ít hơn, mọc thưa và to hơn nhiều. Ở các giống khác, hàm dưới chỉ có răng nón nhỏ hoặc chỉ là một tấm xương nhám.

Giống này hiện có bốn loài nhưng rất cần được xem xét lại. Nhiều khả năng còn một số đơn vị phân loại khác chưa được mô tả. B. yarrelli cũng có thể chỉ là tên đồng nghĩa của B. bagarius.1

• Ng, H. H. and M. Kottelat (2000). Description of three new species of catfishes (Teleostei: Akysidae and Sisoridae) from Laos and Vietnam. Journal of South Asian Natural History 5(1), 7-15
• Ferraris, C. J., Jr. (2007). Checklist of catfishes, recent and fossil (Osteichthyes: Siluriformes), and catalogue of siluriform primary types. Zootaxa 1418, 1-628
• Thomson, A. W. and L. M. Page (2006). Genera of the Asian catfish families Sisoridae and Erethistidae (Teleostei: Siluriformes). Zootaxa 1345, 1-96
• Kottelat, M. (2001). Fishes of Laos. WHT Publications, Colombo, 1-198
• Kottelat, M. (2001). Freshwater fishes of northern Vietnam. A preliminary check-list of the fishes known or expected to occur in northern Vietnam with comments on systematics and nomenclature. Environment and Social Development Unit, East Asia and Pacific Region. The World Bank, i-iii + 1-123 + 1-18
• Allen, D. (2012). IUCN 2013. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2 www.iucnredlist.org, Downloaded on 15 February 20141