Cá barb tám vạch giả

Eirmotus octozona là một loài cá chép nhỏ, thân có tám vạch sẫm. Loài này được biết đến ở bang Johor, bán đảo Malaysia. Loạt mẫu chuẩn được mô tả từ cá cảnh, nghe nói có nguồn gốc từ Bueng Boraphet ở Thái Lan, nhưng từ đó đến nay chưa ai ghi nhận lại loài này ở đó. Nếu có mặt ở Thái Lan thì có lẽ nó chỉ sống ở phần bán đảo. Trên thị trường, loài này được bán chung với E. insignis dưới tên 'cá barb tám vạch giả' (false eight-banded barb).

Nên dùng bể có đáy từ 60 × 30 cm trở lên, thể tích khoảng 54 lít.

• Nhiệt độ: 22–26°C
• pH: 5,0–7,0
• Độ cứng: 1–8 dGH

Cá sống khỏe trong bể trồng dày cây hoặc bể dựng theo kiểu suối rừng. Bể suối rừng thường có nền mềm, ánh sáng yếu, rễ cây, cành cây và lá khô để trang trí. Bạn cũng có thể thêm những cây thủy sinh chịu được điều kiện này như Microsorum, Taxiphyllum hoặc các loài Cryptocoryne. Lọc không cần mạnh lắm vì loài này chủ yếu sống ở vùng nước chảy chậm.

Các loài Eirmotus có thể khó thuần với đời sống trong bể. Cá thường về tới nơi trong tình trạng yếu và có vẻ nhạy cảm khi thông số nước lên xuống. Tuyệt đối không thả chúng vào bể chưa ổn định vi sinh. Nên thay nước ít một và đều đặn, mỗi lần khoảng 10% thể tích bể.

Trong tự nhiên, cá nhiều khả năng ăn động vật không xương sống nhỏ, tảo và các loại động vật phù du khác. Trong bể, cá chịu ăn thức ăn khô cỡ vừa miệng, nhưng không nên cho ăn toàn đồ khô. Nếu mỗi ngày cho ăn thức ăn sống và đông lạnh cỡ nhỏ như Daphnia, Artemia và những loại tương tự, cá sẽ lên màu đẹp nhất và dễ vào trạng thái sẵn sàng sinh sản.

Loài này có thể khá yếu khi mới nhập về. Giai đoạn đầu rất nên cho ăn mồi sống cỡ nhỏ, rồi tập dần sang thức ăn khô và đông lạnh khi cá đã ổn định. Cá cũng được biết là ăn khá nhát, thậm chí ngại ăn.

Loài này không hợp với phần lớn bể cộng đồng. Những bạn cùng bể to hơn hoặc hiếu động hơn có thể làm cá sợ hãi, hoặc tranh hết phần ăn của nó. Bạn cùng bể phù hợp là các loài cá chép nhỏ, hiền như Trigonostigma hay Boraras. Có lẽ cá cũng sống ổn với nhiều loài characin nhỏ Nam Mỹ, Otocinclus hoặc cá chuột lùn.

Bạn cũng có thể nuôi nó trong bể biotope (bể mô phỏng sinh cảnh tự nhiên) gồm các loài Malaysia. Một số loài hợp hơn cả gồm: Trigonostigma heteromorpha, Boraras maculatus, Danio albolineatus, D. kerri, Puntigrus partipentazona, Brevibora dorsiocellata, Trigonopoma gracile, T. pauciperforatum và Acanthopsoides molobrion, cùng nhiều loài Nemacheilus, Pangio và Homalopteroides.

Đây là loài sống theo đàn, thực sự nên nuôi nhóm ít nhất 8–10 con. Nuôi đủ số lượng như vậy thì cá bớt nhát, và cả bể cũng trông đẹp, tự nhiên hơn. Cá đực còn lên màu đậm hơn và có những màn tranh nhau thu hút cá cái khá thú vị.

Cá đực trưởng thành thon hơn cá cái thấy rõ. Khi cá khỏe, các vây đơn của cá đực có màu đỏ nhạt.

Theo những gì được biết thì hiện chưa có ghi nhận nào về việc loài này sinh sản.

Loạt mẫu chuẩn gồm các cá thể cá cảnh, hình như có nguồn gốc từ một hồ tên Bueng Boraphet ở miền tây Thái Lan. Tuy vậy, dù khu vực này đã được thu mẫu rất kỹ trong những năm sau đó, chưa lần nào ghi nhận lại loài này ở đó.

Trong đợt rà soát lại chi này năm 2008, Tan và Kottelat dùng các mẫu lấy từ những người thu gom cá thương mại ở bang Johor, bán đảo Malaysia. Hai tác giả cho rằng nếu E. octozona có ở Thái Lan thì có lẽ chỉ giới hạn ở phần phía nam, thuộc bán đảo.

Cũng trong nghiên cứu này, thông tin từ một người thu gom gợi ý rằng loài này từng có ở các khu rừng đầm lầy than bùn quanh thị trấn Ayer Hitam, bang Johor, bán đảo Malaysia. Ở đó cũng có những loài nguồn gốc bí ẩn khác như Gymnochanda filamentosa. Các đầm lầy ở khu vực này đã bị xáo trộn nặng nề, nhiều sinh cảnh ban đầu đã bị phá hủy. Vì vậy, hiện trạng của nhiều loài sống ở đây chỉ có thể nói là chưa rõ.

Các ghi nhận ở Borneo có lẽ là của loài cùng chi E. insignis.

Chưa được xác nhận. Các loài khác trong chi sống ở nhiều kiểu môi trường khác nhau. Có loài sống ở suối rừng râm mát, nước chảy chậm, ven bờ cây cỏ rậm rạp, nền lá mục hoặc bùn, nước hơi chua. Số khác sống ở đầm lầy nhiều thực vật (E. insignis), rừng đầm lầy than bùn (E. furvus), hoặc đồng bằng ngập lũ và ven hồ (E. isthmus).

Trước đợt rà soát năm 2008, chi Eirmotus chỉ có một loài duy nhất là E. octozona trong gần nửa thế kỷ. Hiện chi này có bốn loài, trông đều khá giống nhau.

Có thể phân biệt E. octozona với các loài cùng chi qua tổ hợp các đặc điểm dưới đây. Cá có vạch 1. Phía trước hậu môn có một đốm đen lớn, rõ, nhìn thấy cả từ bên hông lẫn từ dưới bụng. Các tia đơn của vây lưng màu đen, đôi khi màu đen lan sang cả tia phân nhánh đầu tiên. Các tia còn lại trong suốt, hoặc có tế bào sắc tố rải rác ở tia vây lưng cuối cùng, chỗ giáp đầu trên của vạch 6. Tia đơn cuối cùng của vây lưng có 25–31 răng cưa. Tia trên cùng của vây ngực có viền đen mờ. Vạch 5 rộng bằng 1–1½ vảy trên hàng vảy dọc thân. Miệng nằm ở đầu mõm, hàm dưới rộng và tròn ở phía trước.

Các vạch đánh số ở trên là những vạch đen trên thân. Các tác giả đánh số chúng từ 1 đến 8, bắt đầu từ vạch trước nhất vắt ngang mõm và kết thúc ở vạch nhỏ ngang cuống đuôi. Kiểu hoa văn này cũng là gốc của tên tiếng Anh thông dụng 'false eight-banded barb' (cá barb tám vạch giả). Trên thị trường cá cảnh, cả E. insignis lẫn E. octozona dường như đều được bán dưới tên này.

Các loài trong chi này có những hàng nhú cảm giác trên mõm, má, họng, nắp mang và vùng giữa hai mắt. Phần lớn các loài cá chép khác không có những nhú này, chỉ một vài chi như Oreichthys, Cyclocheilichthys, Neobarynotus và một số ít loài khác là có. Chi này còn có những đặc điểm nhận dạng khác như sau: kích thước trưởng thành nhỏ, dưới 36 mm SL (chiều dài chuẩn), thân có tám vạch sẫm trên nền đỏ đến vàng nhạt, vảy tương đối lớn, đường bên không hoàn chỉnh với chỉ 2–6 vảy có lỗ, tia đơn cuối cùng của vây lưng có răng cưa, và không có râu.

• Tan, H-H. and M. Kottelat (2008). Revision of the cyprinid fish genus Eirmotus, with description of three new species from Sumatra and Borneo. Raffles Bulletin of Zoologhy 56(2), 423-433
• Kottelat, M. (2013). The fishes of the inland waters of southeast Asia: a catalogue and core bibiography of the fishes known to occur in freshwaters, mangroves and estuaries. The Raffles Bulletin of Zoology Supplement 27, 1-663
• Schultz, L. P. (1959). A new cyprinid fish from Siam. Tropical Fish Hobbyist 7(9), 9-11, 36-37