Cá chuột Schwartz

Đây là một loài cá chuột quen mặt từ lâu nhưng vẫn rất đẹp. Loài này thuộc nhóm cá chuột thân chắc, mõm tròn. Bạn có thể nhận ra nó khá dễ nhờ đốm đen nằm dưới vây lưng. Khác với các loài na ná, gai vây lưng của C. schwartzi chỉ thỉnh thoảng mới có màu trắng kem. Cá trưởng thành dài khoảng 5 cm. Cá bán ra thường có cỡ 4-5 cm.1

Cá chuột Schwartz (Hoplisoma schwartzi), từ lâu mang tên Corydoras schwartzi, là một loài cá da trơn có giáp chỉ có ở lưu vực sông Purus thuộc Brazil. Ngoài tự nhiên, chúng sống ở các nhánh sông nhỏ, suối, vùng rừng ngập nước và bãi cát. Loài này rất hiền và nên nuôi theo nhóm từ sáu con trở lên. Chúng có thể sinh sản giống nhiều loài Corydoras khác, nhưng có vẻ khá khó kích cho đẻ.2

Chiều dài chuẩn: 70 mm SL. Kích thước đáy bể: 60 × 38 cm. Một bể tiêu chuẩn 60 × 38 × 30 cm (khoảng 68 lít) đủ rộng để nuôi thoải mái một nhóm nhỏ.2

• Nhiệt độ: 22–24°C
• pH: 6,0–7,5
• Độ cứng: 1–15 dGH2

Hoplisoma schwartzi sống khỏe trong bể set theo kiểu biotope Amazon, và kiểu bể này rất dễ làm. Bạn trải nền cát sông, rồi thêm vài cành lũa và vài rễ cây xoắn. Nếu không tìm được lũa có dáng ưng ý, bạn có thể dùng cành dẻ gai (beech) thông thường, miễn là đã phơi thật khô và bóc sạch vỏ. Rải thêm vài nắm lá khô là bể trông tự nhiên hẳn. Lá dẻ gai dùng được, lá sồi cũng hợp. Vùng nước nơi loài này sống ngoài tự nhiên không có cây thủy sinh. Cứ để lũa và lá nhả màu cho nước ngả sang màu trà nhạt. Vài tuần một lần, bạn vớt lá cũ ra và thay lá mới để lá không mục làm bẩn nước. Bạn có thể bỏ một túi lưới nhỏ đựng than bùn loại an toàn cho bể cá vào lọc để nước giống nước đen hơn. Đèn nên để khá dịu. Nếu không làm biotope, loài này cũng sống tốt trong bể thông thường, tốt nhất là bể trồng nhiều cây.

Loài này nhạy cảm khi chất lượng nước đi xuống, nên chăm bể đều đặn và kỹ lưỡng là điều bắt buộc. Cũng như mọi loài cá chuột, bạn không dùng lọc dưới nền và phải giữ nền thật sạch. Chúng rất dễ bị ảnh hưởng bởi nền bẩn hoặc nền lâu ngày không vệ sinh. Nuôi trong điều kiện kém thì cá có thể bị rụng râu.2

Loài này ăn tạp và dễ cho ăn. Thức ăn chính nên là viên chìm hoặc viên nén loại tốt. Bạn bổ sung thêm thức ăn sống và đông lạnh như bo bo (Daphnia), Artemia, trùng huyết và những loại tương tự.2

Loài này rất hiền và hợp với nhiều bể cộng đồng. Đừng nuôi chung với cá quá to hoặc hung dữ. Những bạn cùng bể phù hợp gồm cá characin nhỏ, cá họ chép (cyprinid), cá mê cung (anabantoid), cichlid lùn và các loài cá da trơn hiền khác. Corydoras nên luôn nuôi theo nhóm, vì có đồng loại bên cạnh thì chúng mạnh dạn và hoạt bát hơn hẳn. Tốt nhất là nhóm từ sáu con trở lên.2

Giống hầu hết các loài cá chuột, loài này dễ phân biệt đực cái khi nhìn từ trên xuống. Con cái tròn mình và thân rộng hơn con đực thấy rõ, nhất là lúc mang đầy trứng. Con cái cũng thường lớn hơn một chút.2

Loài này có thể cho đẻ theo cách giống nhiều loài Corydoras khác, dù có vẻ khá khó kích cho chúng đẻ. Bể đẻ cỡ 45 × 30 × 30 cm hoặc tương đương là vừa. Đáy có thể để trống, rải cát hoặc sỏi mịn. Nên dùng lọc bọt chạy bằng sủi hoặc lọc hộp chạy bằng khí, vì cá bột không bị hút vào các loại lọc này. Thả thêm vài cụm cây như rêu java. Nhiệt độ khoảng 24°C và pH 6,5 là ổn. Lọc nước qua than bùn sẽ có ích, dùng nước RO cũng vậy. Khi cho cá chuột đẻ, số đực nhiều hơn số cái bao giờ cũng tốt hơn, và tỷ lệ nên dùng là 2 đực cho mỗi cái. Hãy vỗ béo cả nhóm bằng khẩu phần đa dạng gồm thức ăn sống, đông lạnh và khô.

Khi thấy rõ con cái đã căng trứng, bạn thay một lượng nước lớn (50–70%) bằng nước mát hơn, đồng thời tăng oxy và dòng chảy trong bể. Làm vậy mỗi ngày cho đến khi cá đẻ.

Đến đây nên nói thêm vài điều về chuyện cho cá chuột đẻ nói chung. Nhiều loài đẻ theo mùa, tức là sinh sản vào mùa mưa ở nơi chúng sinh sống. Mùa mưa ở đó trùng với mùa đông ở Anh. Vì vậy, nếu cho đẻ vào mùa hè mãi không được, có thể nên đợi đến mùa đông rồi thử lại. Ngoài ra, một số loài có thể mất vài năm mới thành thục sinh dục, nên bạn cần kiên nhẫn. Cuối cùng, đôi khi phải đổi cách làm, chẳng hạn đổi thời điểm thay nước, mức oxy và những thứ tương tự. Cũng có ý kiến cho rằng đổ thêm nước lấy từ bể có cá chuột đang đẻ hoặc vừa đẻ xong (cùng loài hay khác loài đều được) có thể kích một số loài "khó tính" hơn vào trạng thái sinh sản. Nhiều khả năng nguyên nhân là hormone do cá đang đẻ tiết ra, hoạt động như một tín hiệu hóa học. Nói gọn lại, nếu mãi chưa thành công thì đừng ngại thử những cách khác.

Nếu cá chịu đẻ, chúng thường dán trứng lên kính bể, hay ở chỗ dòng chảy khá mạnh. Lúc bắt đầu, cá bơi nhiều và hăng hẳn lên, sau đó con đực bắt đầu đuổi theo con cái. Con cái nào sẵn sàng sẽ để con đực dùng râu vuốt ve mình. Tiếp theo, cặp cá vào "tư thế chữ T" kinh điển, tức là con đực kẹp râu con cái giữa vây ngực và thân mình. Con đực phóng tinh, và người ta cho rằng tinh trùng đi qua miệng và mang con cái rồi hướng về phía vây bụng. Con cái khum hai vây bụng lại thành một cái "giỏ" và đẻ vào đó một quả trứng (có khi tới 4 quả). Khi trứng đã thụ tinh, con cái bơi đi tìm chỗ thích hợp để dán trứng, rồi cả chu trình lặp lại. Nếu cho đẻ theo nhóm, bạn sẽ hay thấy nhiều con đực cùng đuổi theo một con cái khi nó đi dán trứng. Con nào cũng muốn là con được chọn để thụ tinh lượt kế tiếp.

Cá bố mẹ sẽ ăn trứng nếu có dịp, nên khi cá đẻ xong bạn có hai cách. Cách thứ nhất là vớt cá bố mẹ ra và ương cá con ngay trong bể đẻ. Cách thứ hai là chuyển trứng đi và ương cá bột ở chỗ khác. Nếu chuyển trứng, bạn sẽ thấy trứng khá chắc, thường có thể dùng ngón tay lăn nhẹ dọc mặt kính lên trên. Thùng ương mới nên dùng cùng nước với bể đẻ và sục oxy tốt như bể đẻ. Ấp trứng ở đâu thì cũng nên nhỏ vài giọt xanh methylen vào nước để chống nấm. Dù vậy, nhiều khả năng vẫn có vài quả bị nấm. Thấy quả nào bị nấm thì gắp bỏ ngay để nấm không lan. Bạn cũng có thể thả một quả alder (alder cone) vào thùng ấp, vì loại quả này nhả ra nhiều chất có lợi. Có người chơi còn thả một số loài tép nước ngọt vào để nhặt bào tử nấm trên trứng khỏe. Tép cherry (Neocaridina heteropoda) làm việc này tốt. Tép sẽ ăn trứng hỏng và để yên trứng khỏe.

Trứng nở sau 3–5 ngày. Khi cá bột tiêu hết túi noãn hoàng, chúng ăn được giun vi sinh (microworm) và ấu trùng Artemia mới nở làm thức ăn đầu tiên. Nuôi trên một lớp cát mỏng thì cá bột có vẻ ít bệnh hơn so với để đáy trống.2

Loài này có nguồn gốc từ hệ thống sông Rio Purus ở Brazil.1

Loài đặc hữu của lưu vực sông Purus, Brazil.2

Loài này sống ở các nhánh sông nhỏ, suối, vùng rừng ngập nước và bãi cát.2

Corydoras: gốc tiếng Hy Lạp cổ, nghĩa là "có mũ sắt và giáo". Cái tên này chỉ lớp giáp cứng và các gai vây chắc khỏe của cá. schwartzi: tên đặt để vinh danh nhà xuất khẩu Willy Schwartz.1

Hiện đã có hơn 180 loài Corydoras được mô tả (dân chơi hay gọi tắt là "cory"). Vì vậy đây là một trong những chi cá Nam Mỹ có nhiều loài nhất. Ngoài ra còn rất nhiều loài chưa được mô tả, và nhiều loài trong số đó đã có "mã C" để tiện nhận dạng. Cách đánh mã này rất đơn giản, giống hệ thống mã L dùng để nhận dạng các loài cá Loricariidae chưa mô tả. Cả hai hệ thống đều do tạp chí cá cảnh Đức DATZ (Die Aquarien und Terrarienzeitschrift) đặt ra. Về sau chúng trở thành công cụ cực kỳ hữu ích, và hiện người chơi cá khắp thế giới dùng rất rộng rãi.

Một phần nhờ sự đa dạng rất lớn này (cùng vẻ ngoài dễ thương khó ai chối được) mà cá chuột thuộc nhóm cá được ưa chuộng nhất trong giới chơi cá. Chúng cũng rất hiền khi nuôi trong bể. Chúng có ăn những thứ vừa miệng như trứng hay cá bột, nhưng gần như chưa ai nghe chuyện chúng gây hấn với loài khác. Chuyện cá cùng loài gây sự với nhau cũng hiếm, chỉ gặp ở vài loài (chủ yếu là các dạng "mõm dài"). Dù vậy, nếu bể đủ rộng thì chuyện này hiếm khi làm con nào bị thương. Ngoài tự nhiên, phần lớn các loài sống thành đàn lớn, nên trong bể nuôi theo nhóm là tốt nhất.

Phần lớn cá chuột chủ yếu sống ở tầng đáy, dù có vài ngoại lệ ở tầng nước giữa gần như suốt ngày. Đáng tiếc là vì tập tính sống đáy này mà chúng hay bị bán và mua về như cá dọn bể, kiểu sẽ "làm sạch đáy" cho bể cộng đồng. Chúng chắc chắn sẽ ăn sạch những mẩu thức ăn thừa rơi xuống nền, nhưng không giữ cho nền "sạch" theo đúng nghĩa. Thực ra, bể có vài con cá chuột thì càng phải lo vệ sinh nền kỹ hơn, vì nuôi trong điều kiện bẩn hoặc không phù hợp thì chúng có thể bị nhiễm trùng râu rất nặng. Cũng phải nói thêm rằng nếu chỉ trông vào chút thức ăn lọt xuống từ đám cá bơi tầng trên thì chúng sẽ không sống khỏe được. Hãy luôn dùng thức ăn chìm để cá chuột được ăn đủ lượng.

Mọi loài cá chuột đều có khả năng thở khí trời tùy nghi, tức là khi cần chúng có thể hít không khí ở một mức nhất định. Ruột của chúng đã biến đổi và có rất nhiều mạch máu để hấp thu oxy từ không khí. Nhờ đặc điểm này, chúng sống sót được khi nơi ở thiếu oxy vì bất cứ lý do gì. Trong bể, thỉnh thoảng bạn sẽ thấy chúng phóng vụt lên mặt nước đớp một ngụm khí. Đây là hành vi hoàn toàn tự nhiên và không có gì đáng lo. Chỉ khi chất lượng nước đang xấu đi thì mới cần để ý, vì lúc đó chúng thường lên mặt nước nhiều lần hơn tương ứng.

Cá chuột thuộc nhóm cá da trơn "có giáp". Thay cho vảy, chúng có hai hàng tấm xương chạy dọc hai bên sườn. Tên chi ghép từ hai từ Hy Lạp là cory, nghĩa là mũ trụ, và doras, nghĩa là da (ở đây dùng không chính xác để chỉ "giáp"). Gai vây ngực của chúng cũng rất sắc, dễ mắc vào lưới vợt và có thể "chích" đau nếu đâm vào da. Vì vậy, khi cần cầm hay chuyển cá chuột vì bất cứ lý do gì, bạn nên cẩn thận.2