Cá dĩa lam phấn (Blue Diamond discus)

Nguồn gốc

Cá dĩa lam phấn (Blue Diamond discus) là dòng cá do người tạo ra từ loài Symphysodon aequifasciatus. Ngoài tự nhiên không có dòng này. Cá ra đời ở châu Á vào thập niên 1990, từ tay người lai tạo ở Malaysia và Hong Kong.

Các nguồn kể chuyện ra đời của dòng cá hơi khác nhau. Một nguồn kể rằng trong đàn Blue Turquoise có vài con cá bột màu trong suốt, lớn lên lại thành cá xanh trơn. Nguồn khác nói người ta chọn lọc từ các dòng cobalt và turquoise để cố định màu xanh phủ kín thân và xóa hoa văn. Theo nguồn này, những con cá ổn định đầu tiên đến từ trại Malaysia vào giữa thập niên 1990. Sau đó các trại ở Hong Kong chỉnh thêm dáng thân. Người viết về cá dĩa xếp dòng này vào làn sóng đột biến mới cuối thập niên 1980 và thập niên 1990, cùng thời với những dòng như Marlboro Red.

Nhận biết và các dòng

Cá đẹp có thân xanh ánh kim một màu, sắc xanh trải từ tông cobalt đến turquoise. Thân, nắp mang và vây không có sọc, cũng không có chấm tiêu (những đốm đen li ti). Đuôi hơi ngả vàng một chút thì vẫn có thể gặp. Một ít màu cam quanh mắt và ở chóp vây đuôi, vây lưng cũng chấp nhận được.

Màu mắt là chỗ các nguồn không thống nhất. Nhiều nguồn coi mắt đỏ nổi bật trên nền xanh là nét đặc trưng, và người lai tạo rất để ý đến mắt. Một nguồn khác lại nói Blue Diamond điển hình có mắt đen. Theo nguồn này, loại xanh trơn mắt đỏ là một dạng mới hơn và tách riêng.

Màu xanh của cá là màu cấu trúc, nên cá trông đẹp hay không phụ thuộc nhiều vào đèn. Phông nền đen mờ hoặc xanh đậm làm màu xanh nổi nhất. Nếu cá chuyển xám xỉn thì đó có thể là dấu hiệu sức khỏe kém.

Các dạng có trên thị trường:

• Dạng xanh trơn mắt đỏ: một nguồn coi đây là dạng mới, khác với Blue Diamond mắt đen.
• Blue Diamond albino: dạng bạch tạng cũng có người bán.

Nuôi thế nào

Các nguồn đưa ra thông số khá khác nhau, nhất là pH. Bảng dưới đây ghi đủ các mức để bạn so:

Thông số	Các mức nguồn đưa ra
Nhiệt độ	28–30°C (hai nguồn, trong đó có shop Việt Nam). Một nguồn khác ghi 26–30°C.
pH	6,5–7,2. Khoảng 7 (shop Việt Nam). 5,5–6,5. 6,1–7,5.
GH	3–6
Cỡ trưởng thành	15–18 cm. 12–15 cm. 15–23 cm.
Cỡ bể	Khoảng 300 lít, bể cao, cho 6 con trưởng thành. Nguồn khác ghi tối thiểu khoảng 210 lít, từ 380 lít trở lên thì tốt hơn.

Dù con số lệch nhau, các nguồn đều đồng ý một điều: nước phải sạch và ổn định. Nước nên mềm, hơi chua, ấm. Quan trọng nhất là pH, nhiệt độ và khoáng không dao động nhiều. Lọc cho dòng chảy nhẹ. Một nguồn thay 50% nước mỗi tuần cho cá lớn và 30% mỗi ngày cho cá con.

Cá dĩa thích sống theo đàn, nên nuôi một nhóm thay vì một con. Các dòng nuôi trại hiện nay đỡ yếu hơn cá dĩa bắt ngoài tự nhiên và cũng không nhát lắm. Dù vậy, mức độ khó thì mỗi nguồn nói một kiểu. Một nguồn không khuyên người mới nuôi. Một shop Việt Nam lại bảo cá hiền, dễ chăm, miễn giữ nước, nhiệt độ và thức ăn ổn định.

Thức ăn nên giàu đạm, như trùn, kèm cám viên và cám lá loại tốt. Shop Việt Nam hay khuyên cho ăn trùn huyết và tim bò. Tim bò cho ăn 2–3 lần mỗi tuần là ổn. Cá con ăn 3–5 bữa một ngày, cá lớn ăn 2 bữa. Thức ăn còn sót sau khoảng 10 phút thì vớt ra. Thức ăn tăng màu chứa astaxanthin không làm màu xanh đẹp thêm, nên không cần tốn tiền vào khoản này.

Cá nuôi chung hợp với dòng này:

• Cá neon vua (cardinal tetra) và cá hồng mũi (rummy-nose tetra)
• Cá chuột sterbai (Corydoras sterbai)
• Tép Amano

Tránh các loài bơi nhanh hoặc hay rỉa vây. Cá ông tiên cũng không nên thả chung vì hai loài dễ lây bệnh cho nhau.

Sinh sản

Muốn có cặp, người ta nuôi chung từ 6 con non trở lên rồi để cá tự ghép đôi, thường vào khoảng 14 tháng tuổi. Cá đẻ trứng lên tấm đá phiến hoặc nón đẻ.

Dòng này giữ được màu khi sinh sản: cá con mang màu xanh đều như bố mẹ. Nếu lai ngược về turquoise hay cobalt thì đàn con sẽ lẫn nhiều kiểu hoa văn.

Giống mọi loài cá dĩa khác, cá bột ăn lớp nhớt trên da bố mẹ trong thời gian đầu. Nuôi bột là khâu khó nhất. Một số cặp chăm con kém, và khi đó người nuôi có thể phải ương bột nhân tạo.

Bệnh và vấn đề sức khỏe

Một nguồn cho rằng dòng này dễ bị stress hơn các dòng dĩa đỏ. Khi stress, cá ngả sang màu xanh xám xỉn. Nguồn này cũng đoán cá có thể dễ bị sán mang hơn sau nhiều lần vận chuyển, nhưng chưa khẳng định.

Thân cá sẫm màu mãi không sáng lại thường là dấu hiệu stress kéo dài hoặc nhiễm ký sinh trùng. Cá mới mua nên cách ly 4 tuần trước khi thả chung.

Ngoài ra còn các bệnh chung của cá dĩa. Thối vây thường do nước bẩn. Phân trắng là dấu hiệu ký sinh trùng đường ruột.

Chọn mua

Chuyện tên gọi cần nói trước. Trên Diễn Đàn Cá Cảnh, "lam phấn" là tên của Blue Diamond. Còn "lam Đức", hay "lam A", là Cobalt, một dòng xanh trơn khác. Quản trị viên diễn đàn cũng xác nhận cách gọi này khi có người hỏi. Thế nhưng nhiều shop Việt Nam lại bán Blue Diamond với tên "cá dĩa Lam Đức". Vì vậy khi mua, bạn nên hỏi rõ người bán đang nói đến dòng nào.

Nên mua cá con cỡ 7–9 cm. Một con khỏe, đẹp thường có:

• Màu xanh đều, sáng, phủ kín thân, không có mảng nhạt, không xỉn hay ngả xám
• Thân tròn
• Mắt trong
• Vây dựng
• Ăn mạnh

Mảng trắng hoặc xám ở bụng thường lan rộng hơn khi cá lớn, nên đừng bỏ qua chi tiết này. Bạn cũng nên kiểm tra cá có dấu hiệu ký sinh trùng không. Hỏi thêm người bán cá từ trại nào, lô nào, và sau khi nhập về có cách ly chưa.

Cẩn thận với những con dĩa rất nhỏ mà màu rực bất thường. Đó có thể là dấu hiệu cá bị cho dùng hormone tăng màu. Cá như vậy về sau dễ phai màu và có thể còi luôn.

Tranh cãi

Reliable Aquatics, một trại cá dĩa ở Ấn Độ, lên tiếng chỉ trích việc giới buôn dùng hormone tăng màu cho cá dĩa. Trại này nói cá bị xử lý về sau sẽ phai màu, còi, thân kém tròn, và có thể vô sinh nếu dùng quá liều. Bài viết đó nói về cá dĩa nói chung, không nhắm riêng vào Blue Diamond.

Chuyện màu mắt cũng còn tranh cãi. Có nguồn cho rằng Blue Diamond chuẩn phải mắt đỏ. Nguồn khác lại nói mắt đen mới là điển hình, còn mắt đỏ là một dạng riêng ra đời sau.