Cá tetra sao trắng

Axelrodia stigmatias là một loài characid tí hon ở vùng tây Amazon, thuộc Brazil và Peru. Ngoài thị trường, loài này đôi khi được bán dưới tên 'white star' tetra hoặc 'pepper' tetra. Nó trông giống A. riesei nhưng thân thon dài hơn. Khi còn sống, A. stigmatias có màu vàng bạc, còn A. riesei thì màu đỏ. Loài này được cho là sống trong môi trường nước đen. Vì cá rất nhỏ và đòi hỏi điều kiện nuôi khá riêng, tốt nhất bạn nên nuôi riêng, hoặc nuôi chung với các loài characid tí hon, hiền lành và các loài cá da trơn nhỏ.1

Cá tuy nhỏ nhưng nếu nuôi lâu dài thì bể nên có đáy tối thiểu 60 × 30 cm hoặc tương đương. Khi cho cá sinh sản thì vẫn dùng được bể nhỏ hơn. Bể cỡ này chứa khoảng 54 lít.1

• Nhiệt độ: 20–28°C
• pH: 4,0–6,5
• Độ cứng: 1–5 dGH1

Loài này sống tốt nhất trong bể được bố trí nhiều chỗ trú. Lý tưởng là nền cát, thêm vài rễ lũa và cành lũa.

Rải thêm lá khô khiến bể trông tự nhiên hơn và cho cá thêm chỗ nấp. Khi lá phân hủy, các quần thể vi sinh vật cũng phát triển trên đó.

Lớp vi sinh này là nguồn thức ăn phụ quý giá cho cá bột. Tanin và các chất khác tiết ra từ lá mục cũng được xem là có lợi cho cá sống ở môi trường nước đen. Muốn có tác dụng này, bạn cũng có thể dùng quả cây tống quán sủi (alder).

Loài này có vẻ khỏe nhất dưới ánh sáng khá tối. Bạn có thể trồng các loại cây chịu được ánh sáng yếu như Microsorum, Taxiphyllum hoặc các loài Cryptocoryne. Cây nổi, nhất là các loài Ceratopteris, cũng rất có ích.

Muốn cho cá sinh sản thì nước phải có tính axit, KH gần như bằng không và GH rất thấp. Vì vậy có thể bạn sẽ cần máy lọc RO hoặc một cách khác để có nước mềm. Nếu cần, bạn có thể hạ pH thêm bằng axit photphoric hoặc chất tương tự.

Không cần dùng than bùn tự nhiên. Khai thác than bùn vừa không bền vững vừa tàn phá môi trường.

Loài này nhạy cảm khi lượng chất thải hữu cơ lên xuống thất thường. Tuyệt đối không thả chúng vào bể mới set, khi hệ vi sinh chưa ổn định.1

Trong tự nhiên, nhiều khả năng đây là loài săn mồi cỡ nhỏ, ăn động vật không xương sống tí hon và các loại động vật phù du khác.

Trong bể, cá thường chịu ăn thức ăn khô nếu hạt đủ nhỏ. Dù vậy, mỗi ngày bạn vẫn nên cho ăn thêm thức ăn sống hoặc đông lạnh cỡ nhỏ như ấu trùng Artemia, Daphnia, Moina, giun grindal, v.v.1

Loài này hiền với các loài khác. Tuy vậy, nó không phải lựa chọn lý tưởng cho bể cộng đồng vì cá quá nhỏ và đòi hỏi điều kiện nuôi khá riêng.

Tốt nhất là nuôi riêng, hoặc cùng lắm thì nuôi chung với các loài characid tí hon, hiền lành và các loài cá da trơn nhỏ thuộc họ Callichthyidae hoặc Loricariidae.

Bản tính cá thích sống thành nhóm, nhưng chúng chỉ tụ đàn lỏng chứ không bơi thành đàn chặt. Các con đực cạnh tranh nhau chiếm những vùng lãnh thổ nhỏ và thường xuyên đọ sức với nhau.

Nên mua tối thiểu 8–10 con. Nuôi đông như vậy thì cá bớt nhát và bộc lộ nhiều tập tính thú vị hơn.1

Con cái trưởng thành thường có thân tròn hơn con đực, nhất là khi đang mang trứng.

Cá hoang dã mới nhập có những khác biệt về kiểu màu (xem 'Ghi chú'). Hiện chưa rõ những khác biệt này có phải do giới tính hay không.1

Loài này đã được cho sinh sản thành công. Trong một bể bố trí hợp lý và đã ổn định lâu, có thể sẽ lác đác xuất hiện vài con cá bột mà bạn không cần can thiệp gì.

Điều kiện chính là nước mềm, hơi axit và có cây lá mảnh như Taxiphyllum hoặc tương tự để cá đẻ trứng vào đó.

Bạn cũng nên rải thêm lá khô. Khi lá phân hủy, vi sinh vật sẽ phát triển trên đó và trở thành nguồn thức ăn hữu ích cho cá bột.

Khi đã vào thể trạng tốt, cá trưởng thành đẻ mỗi ngày. Nếu muốn cho đẻ có kiểm soát, bạn có thể thả một cặp, hoặc một con đực với vài con cái, vào một bể nhỏ hơn. Sau vài ngày thì vớt cá bố mẹ ra, để trứng nở và cá bột lớn lên ngay trong bể đẻ.1

Loài này có nguồn gốc từ vùng tây Amazon. Ở Brazil, các ghi nhận đã được xác nhận nằm ở sông Madeira và hệ hồ Manacapuru tách ra từ dòng chính sông Solimões (Amazon), phía thượng nguồn Manaus. Ở Peru, loài này có mặt ở sông Ucayali.

Địa điểm thu mẫu chuẩn là 'một nhánh của sông Madeira gần Porto Velho, Brazil'.1

Loài này được cho là sống ở môi trường nước đen, nhưng hiện chưa có thông tin chi tiết.

Có lẽ nó sống ở các nhánh sông nhỏ chảy qua rừng hơn là ở các dòng sông lớn.1

Loài này đôi khi được bán dưới tên 'white star' tetra hoặc 'pepper' tetra.

Axelrodia được đề xuất làm giống mới sau khi người ta phát hiện loài chuẩn Hyphessobrycon stigmatias chỉ có một hàng răng hình nón. Với đặc điểm này, nó không thể thuộc nhóm đó.

Bản chẩn đoán gần đây nhất cho cả ba loài hiện có trong giống dường như là của Géry (1977). Trong đó, A. stigmatias được phân biệt với các loài cùng giống nhờ tổ hợp các đặc điểm sau: 14–15 tia vây hậu môn, 7–10 răng trên xương tiền hàm và 4–5 răng trên xương hàm trên, chiều dài chuẩn (SL) bằng 4–5 lần chiều cao thân, xương dưới ổ mắt lớn và 'gần như nguyên vẹn', thân màu bạc ánh vàng khi còn sống, một vệt kéo dài theo chiều ngang trên cuống đuôi, nằm chủ yếu ở nửa dưới, và một đốm óng ánh ở nửa trên cuống đuôi.

Loài này giống A. riesei nhưng phân biệt được nhờ thân thon dài hơn (SL bằng 4–5 lần chiều cao thân, so với 3,1–3,5 lần), màu thân khi còn sống (vàng bạc, so với đỏ) và cấu trúc xương dưới ổ mắt (gần như hoàn chỉnh, so với tiêu giảm).

Loài thứ ba, A. lindeae, khác khá nhiều. Nó có nhiều tia vây hậu môn hơn (22–25, so với 14–15), nhiều răng tiền hàm hơn (15, so với 7–10) và nhiều răng hàm trên hơn (8–9, so với 4–5). Kiểu màu của nó gồm một sọc sẫm chạy từ chóp mõm đến dưới vây lưng, một đường đen ở gốc vây lưng, vây hậu môn và vây đuôi, cùng các tia chính màu đen ở vây lưng và vây hậu môn.

Màu của vệt ở phần trên cuống đuôi có thay đổi đôi chút. Hiện chưa rõ nguyên nhân là do nơi sống, chế độ ăn, tính mềm dẻo kiểu hình hay một yếu tố nào khác.

Characiformes là một trong những bộ cá nước ngọt đa dạng nhất, hiện có gần 2000 loài hợp lệ thuộc 19 họ.

Vì bộ này quá đa dạng cả về phân loại lẫn hình thái, từ trước đến nay các nhà nghiên cứu gặp nhiều khó khăn khi xác định quan hệ di truyền giữa các nhóm. Nhiều giống đến nay vẫn chưa rõ vị trí phân loại (incertae sedis).

Một trở ngại khác là trong nhiều trường hợp, cách duy nhất để gỡ những vấn đề này là nghiên cứu thật kỹ từng nhóm một.

Các kỹ thuật phát sinh chủng loại phân tử hiện đại đã mang lại một số tiến triển. Tuy vậy, Axelrodia dường như chưa từng có mặt trong nghiên cứu nào kiểu này.1

• Reis, R. E., S. O. Kullander and C. J. Ferraris, Jr. (eds) (2003). Check list of the freshwater fishes of South and Central America. CLOFFSCA. EDIPUCRS, Porto Alegre, i-xi + 1-729
• Fowler, H. W. (1913). Fishes from the Madeira River, Brazil. Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 65, 517-179
• Géry, J. (1977). Characoids of the World. T.F.H. Publications, Inc., 1-6721