Cá tetra thủy tinh

Cá tetra thủy tinh (Bario oligolepis) là một loài cá characin ở miền bắc Nam Mỹ, có quần thể ở Venezuela, vùng Guiana, Peru và Brazil. Nó là một trong số ít loài trông rất giống cá tetra mắt đỏ, nhưng hiếm gặp hơn nhiều trong giới chơi cá. Loài này còn có tên khác là cá tetra kính. Ngoài tự nhiên, chúng sống ở sông chảy chậm, các nhánh sông và hồ ngập lũ. Cá rất hiền. Nuôi chung với cá hiếu động hoặc to hơn nhiều thì nó sẽ lép vế.1

Chiều dài chuẩn (SL) 5 cm. Đáy bể 60 × 38 cm. Thể tích khoảng 68 lít.

Một bể 60 × 38 × 30 cm, tức khoảng 68 lít, có thể nuôi thoải mái một đàn nhỏ loài này.1

Loài này không kén nước. pH từ 6 đến 8 là được. Nước mềm hay cứng vừa đều nuôi được, kể cả nước cứng nếu cho cá thích nghi dần. Nhiệt độ lấy mốc khoảng 22–26°C, thỉnh thoảng thấp hơn hoặc cao hơn một chút cũng không sao.2

• Nhiệt độ: 24–28°C
• pH: 5,5 đến 7,2. Cá vẫn sống được trong nước hơi kiềm, nhưng thường lên màu đẹp hơn khi nuôi trong nước có tính axit.
• Độ cứng: 1 đến 12 dGH1

Dựng một bể biotope cho loài này rất đơn giản. Bạn trải nền cát sông, rồi thêm vài cành lũa và mấy đoạn rễ cây xoắn. Nếu không tìm được lũa có dáng ưng ý, bạn có thể dùng cành dẻ gai (beech) thông thường, miễn là đã phơi thật khô và bóc sạch vỏ. Rải thêm vài nắm lá khô là bể trông tự nhiên hẳn. Lá dẻ gai dùng được, lá sồi (oak) cũng hợp. Cây thủy sinh không phải thứ đặc trưng ở vùng nước nơi loài này sống. Cứ để lũa và lá nhuộm nước thành màu trà loãng. Vài tuần một lần, bạn vớt lá cũ ra và thay lá mới để lá không mục rữa làm bẩn nước. Có thể bỏ thêm một túi lưới nhỏ đựng than bùn (peat) loại an toàn cho bể cá vào lọc, để nước giống nước đen ngoài tự nhiên hơn. Đèn nên để khá tối. Nếu không làm biotope, cá cũng sống tốt trong bể trồng dày cây, miễn là bể chăm sóc kỹ.1

Cá ăn mọi loại thức ăn cá cảnh bán sẵn, miễn là hạt vừa miệng.2

Loài này dễ cho ăn. Cho gì chúng cũng ăn ngay, gần như không kén thứ gì. Muốn cá khỏe và lên màu đẹp nhất, bạn nên cho ăn đều đặn các loại thức ăn sống và đông lạnh cỡ nhỏ như trùng huyết, bo bo (Daphnia) và Artemia, xen với thức ăn khô dạng mảnh và dạng hạt.1

Các loài Moenkhausia mắt đỏ lúc nào cũng nên nuôi thành đàn, càng đông càng tốt. M. oligolepis dài tối đa 12 cm, lớn hơn hẳn M. sanctaefilomenae (khoảng 7 cm). Vì vậy nếu cần cá nuôi chung với các loài cichlid cỡ lớn thì M. oligolepis hợp hơn.2

Đây là loài rất hiền. Nuôi chung với cá quá hiếu động hoặc to hơn nhiều thì nó sẽ lép vế. Tốt nhất là ghép với các loài Nam Mỹ khác như Hemigrammus, Hyphessobrycon, các loài Moenkhausia khác, cá bút chì, cichlid lùn, cá chuột Corydoras và các loài Loricariidae nhỏ. Nếu là bể cộng đồng pha trộn nhiều loài hơn, bạn có thể nuôi chung với các loài rasbora nhỏ, cá barb, cá mê cung (Anabantoid) và cichlid lùn Tây Phi như các loài Pelvicachromis. Lúc nào cũng nên mua cả đàn ít nhất 6 con, tốt nhất là từ 10 con trở lên. Bản tính loài này là sống theo đàn, có đồng loại đi cùng thì chúng khỏe hơn hẳn. Mà cũng như hầu hết các loài tetra, nuôi theo đàn như vậy trông đẹp hơn nhiều.1

Cá cái trưởng thành thường có thân tròn đầy hơn cá đực.1

Cả hai loài đều dễ nuôi và dễ cho sinh sản.2

Loài này cho đẻ giống như các loài khác cùng giống. Muốn nuôi được kha khá cá bột thì bạn cần set một bể đẻ riêng. Bể cỡ khoảng 45 × 25 × 25 cm là đủ. Đèn để thật tối, và thả vài cụm cây lá nhỏ như rêu java hoặc búi sợi đẻ (spawning mop) để cá có chỗ đẻ trứng. Một cách khác là phủ đáy bể bằng một tấm lưới. Mắt lưới phải đủ to để trứng lọt xuống, nhưng đủ nhỏ để cá bố mẹ không với tới trứng. Nước nên hơi mềm và có tính axit, pH 6,0–7,0, GH 1–10, nhiệt độ khoảng 22–24,5°C. Về lọc, chỉ cần một lọc bọt biển nhỏ chạy bằng máy sủi khí, cho sủi thật nhẹ là đủ. Bạn có thể cho đẻ theo đàn, khoảng 6 con mỗi giới là số lượng hợp lý. Vỗ cá bằng nhiều thức ăn sống cỡ nhỏ thì chuyện cho đẻ thường không mấy khó khăn. Bạn cũng có thể cho đẻ theo cặp. Với cách này, bạn vỗ cá đực và cá cái riêng ở hai bể khác nhau. Khi cá cái căng bụng trứng thấy rõ và cá đực lên màu đẹp nhất, bạn chọn con cái mập nhất và con đực màu đẹp nhất rồi chuyển sang bể đẻ vào buổi tối. Thường thì sáng hôm sau chúng sẽ đẻ. Dù đẻ theo đàn hay theo cặp, cá bố mẹ đều ăn trứng nếu có dịp. Vì vậy, vừa thấy trứng là phải vớt cá bố mẹ ra. Trứng nở sau 24–36 giờ. Sau đó 3–4 ngày, cá bột bắt đầu bơi tự do. Mấy ngày đầu, cho cá bột ăn thức ăn dạng trùng cỏ (infusoria) cho đến khi chúng đủ lớn để ăn được giun vi sinh (microworm) hoặc ấu trùng Artemia.1

M. oligolepis sống ở vùng Amazon và vùng Guiana. Loài họ hàng gần với nó là M. sanctaefilomenae thì đến từ vùng phía nam giáp ranh, tức sông Rio Paraguay và Parnahyba. Thỉnh thoảng vẫn có cá M. oligolepis hoang dã nhập về từ Peru.2

Loài này phân bố khắp phần lớn miền bắc Nam Mỹ, có quần thể ở Venezuela, Guyana, Suriname, Guiana thuộc Pháp, Peru và Brazil.1

Sông chảy chậm, các nhánh sông và hồ ngập lũ.1

Xưa nay người ta vẫn tách Moenkhausia mắt đỏ thành hai loài là M. oligolepis và M. sanctaefilomenae, dù nhìn bề ngoài gần như không phân biệt được. M. oligolepis có tên gọi "cá tetra đốm gương" vì đốm đen ở gốc đuôi có một dải trắng rộng viền cả phía trước lẫn phía sau. Tuy vậy, một số cá M. sanctaefilomenae cũng có đặc điểm này. Cách phân biệt đáng tin là đếm số vảy trên hàng vảy dọc thân. M. oligolepis có 29–32 vảy, còn M. sanctaefilomenae chỉ có 22–26 vảy.

Ngoài ra còn hai loài nữa đã được mô tả là M. forestii (2009) và M. pyrophthalma (1994). Cũng như M. sanctaefilomenae, M. forestii đến từ lưu vực sông Rio Paraguay. Cả ba loài Moenkhausia mắt đỏ này hiện được xếp vào chi Bario. Riêng M. pyrophthalma hiện thuộc chi Ramirezella. Loài này thon hơn nhiều và hoa văn ở gốc đuôi cũng khác hẳn.

Theo nghiên cứu mới nhất, lưu vực sông Rio Paraguay có ba loài Moenkhausia mắt đỏ. Hai loài B. forestii và B. sanctaefilomenae đều có đường bên không hoàn chỉnh. Loài thứ ba là B. australis, mô tả năm 1908, có đường bên hoàn chỉnh.2

Đây là một trong số ít loài trông rất giống cá tetra mắt đỏ (Bario sanctaefilomenae), một loài rất được ưa chuộng. Tuy vậy, so với người họ hàng này thì nó hiếm gặp hơn nhiều trong giới chơi cá. Loài này còn có tên khác là cá tetra kính.1

Mirande, J.M., Körber, S., Terán, G.E. & G. Aguílera (2024): Welche Spezies mit roten Augen ist es? Die Moenkhausia oligolepis Gruppe in Argentinien (Characiformes: Characidae). AKFS-aktuell (49): 23-302