Cua panda

• Tên: Cua panda
• Tên khác: Cua đất Sarawak
• Tên khoa học: Lepidothelphusa padawan
• Bể tối thiểu: khoảng 20 lít
• Kiểu sống: Bán cạn
• Độ khó sinh sản: Trung bình
• Kích thước mai: tối đa 1 – 1,5 cm
• Sải chân: 3 – 4 cm
• KH: 0 – 10
• Nitrat: dưới 40 ppm
• Thức ăn: Ăn tạp
• Tính tình: Hiền
• Tuổi thọ: tối đa 3 năm
• Màu sắc: hoa văn trắng xen tím sẫm đến đen1

Nhiều nguồn ghi loài cua này là Lepidothelphusa cognettii, nhưng tên đó sai. Theo các nghiên cứu khoa học đã mô tả loài, cua panda là Lepidothelphusa padawan. Khi còn sống, L. padawan có thân màu trắng xen tím sẫm đến đen rất đặc trưng, nên dễ phân biệt với L. cognettii và các loài khác cùng giống. L. cognettii thì gần như trắng kem, phần trước thân và càng màu vàng nhạt, còn phần sau màu xanh lam nhạt.

Tên giống Lepidothelphusa ghép từ chữ Hy Lạp cổ "lepidos" (vảy), ám chỉ lớp vảy phủ trên mai, và "Thelphusa", tên một giống cua nước ngọt. Tên loài lấy theo Padawan, khu vực nơi người ta thu mẫu.1

Cua panda cần ít chỗ hơn phần lớn các loài cua khác. Chẳng hạn, một bể khoảng 20 lít có nhiều chỗ trốn là nuôi được 3 con trưởng thành (1 đực, 2 cái). Trừ khi bể rộng hơn, đừng nuôi chung nhiều con đực vì chúng có thể đánh nhau giành lãnh thổ.

Bể càng lớn thì càng dễ dựng paludarium (bể bán cạn) với nhiều khu vực khác nhau cho cua sinh sống. Chuyện quan trọng nhất vẫn là chỗ trốn. Cua panda vượt rào rất giỏi, nên bể bắt buộc phải có nắp đậy khít.

Về tỷ lệ cạn và nước, đây là loài cua bán cạn chứ không sống hẳn dưới nước. Tốt nhất phần cạn nên chiếm ít nhất 50 – 70% không gian bể, vì ngoài tự nhiên chúng sống chủ yếu trên các bờ ẩm.1

• pH: 7,0 – 8,0
• Nhiệt độ: 24 – 28°C. Ở môi trường tự nhiên, nhiệt độ trung bình dao động khoảng từ 22°C đến 32°C.
• Độ cứng: KH 0 – 10, GH 4 – 16
• Nitrat: dưới 40 ppm

Cua là động vật máu lạnh, nên thân nhiệt của chúng phụ thuộc hoàn toàn vào môi trường. Khi thân nhiệt giảm, quá trình trao đổi chất chậm lại. Nếu nhiệt độ tụt quá nhanh hoặc xuống quá thấp, cua có thể bị sốc nhiệt.1

Bát nước

Cua panda không cần nhiều nước. Chỉ cần một bát nước ngọt cỡ vừa phải, lúc nào cũng có nước, là chúng sống ổn.

• Nước chỉ cần sâu vài cm (khoảng 5 – 8 cm), miễn đủ để cua ngập hẳn người.
• Bát phải đủ rộng để ít nhất một nửa số cua vào được cùng lúc.
• Trong bát cũng nên có vài chỗ trốn.
• Hãy làm nhiều kiểu bề mặt để cua bò lên khỏi nước. Đặt đá hoặc lũa trong bát sẽ tạo thành những đảo nhỏ cho cua leo lên.

Một điều quan trọng là cua panda không thể ở dưới nước suốt. Ngâm mãi thì chúng sẽ chết đuối. Cua chỉ dùng nước ngọt. Nếu dùng nước máy, hãy cho thêm Seachem Prime để khử clo và cloramin. Prime còn liên kết kim loại nặng cùng lượng amoniac, nitrit hoặc nitrat có trong nước, tác dụng kéo dài tối đa 48 giờ.

Ưu điểm của bát nước là thay nước rất dễ và đơn giản, không cần lọc mà nước vẫn sạch, không độc. Nhược điểm là bát thường trông không đẹp trong bể nếu bạn không biết cách trang trí và che đi. Ngoài ra cứ 2 – 3 ngày bạn lại phải thay nước một lần.

Dựng paludarium kiểu cổ điển

Nếu không muốn dùng bát nước mà thích dựng paludarium (bể bán cạn) kiểu cổ điển, bạn cần nhớ những gì cua ưa (xem phần thông số nước). pH quá thấp có thể khiến cua lờ đờ.

Độ ẩm

Độ ẩm rất quan trọng. Cua panda cần không khí ẩm để thở. Ở môi trường tự nhiên, độ ẩm trung bình quanh năm khoảng 75 – 85%, mùa mưa còn cao hơn. Mức lý tưởng là 70 – 90%. Bạn chỉnh độ ẩm bằng cách thay đổi lượng ẩm và mức thông gió. Thường phải thử đi thử lại, nên hãy chuẩn bị tinh thần chỉnh vài lần mới đạt.

Quy tắc chăm sóc và cầm nắm

• Cua panda không phải thú cưng để đùa nghịch. Đừng bắt chúng ra chỉ vì bạn thích.
• Tuyệt đối không nhấc cua lên bằng chân hay càng.
• Đừng để thức ăn thừa quá lâu vì sẽ bốc mùi và sinh vi khuẩn. Loài cua này hay tha thức ăn thừa về cất trong hang.
• Làm càng nhiều chỗ trốn càng tốt.
• Giữ nhiệt độ ấm và độ ẩm cao.
• Đậy nắp bể thật kín để cua không trốn ra được.

Lột xác

Lột xác định kỳ là chuyện sống còn với sự phát triển của mọi loài giáp xác. Mỗi lần lột, lớp vỏ ngoài cũ đã khoáng hóa được thay hoàn toàn bằng lớp vỏ mới. Quá trình này gồm 4 giai đoạn: tiền lột xác, lột xác, hậu lột xác và giai đoạn giữa hai lần lột.

• Tuyệt đối không làm phiền cua đang lột xác.
• Đừng hoảng nếu mấy ngày liền không thấy cua đâu. Một chu kỳ lột có thể kéo dài nhiều ngày. Đây là lúc cua căng thẳng nhất trong đời.
• Vẫn bỏ thức ăn vào bể và thay thức ăn cũ như thường.
• Vẫn cho ăn thức ăn giàu canxi.
• Đừng vớt lớp vỏ cũ ra khỏi bể. Lớp vỏ này gồm kitin đã canxi hóa, protein và nhiều khoáng chất, sau đó cua sẽ ăn lại.1

• Nền: muốn giống môi trường tự nhiên thì dùng xơ dừa, đất hoặc than bùn. Phần dưới nước có thể dùng sỏi nhẵn và cát. Nền không cần quá dày, thường 5 – 7 cm là đủ.
• Sưởi: tấm sưởi đặt dưới đáy bể có thể giữ nhiệt ổn định và hạn chế nguy cơ sốc nhiệt.
• Đèn: cua hoạt động về đêm nên không cần đèn gì đặc biệt. Nếu bể có cây thì chỉnh đèn theo nhu cầu của cây. Không có cây thì có khi chẳng cần đèn.
• Trang trí và chỗ trốn: cua panda cần thật nhiều chỗ trốn, kể cả dưới nước. Chỗ trốn càng nhiều thì cua càng mạnh dạn ra ngoài, vì cua thấy bất an sẽ trốn nhiều hơn. Bạn có thể dùng cây sống, ống PVC, vỏ cây, lũa, đá, lưới, gạch xốp và các vật trang trí khác. Rêu là chỗ trốn cua đặc biệt ưa thích.1

Cua panda ăn tạp kiểu cơ hội, ăn cả động vật lẫn thực vật, sống hay chết đều ăn. Hầu như thức ăn gì tìm thấy dưới đáy bể chúng cũng ăn. Muốn cua lớn tốt nhất thì thức ăn nên có khoảng 30 – 40% protein.

Khi nuôi trong bể, chúng ăn được rất nhiều loại thức ăn:

• Rau củ (bông cải xanh, bắp cải, cà rốt, dưa chuột, xà lách, ngô, rau chân vịt, đậu Hà Lan, bí, các loại rau lá xanh, v.v.)
• Trái cây (táo, chuối, lê, dưa, xoài, v.v.)
• Mùn bã hữu cơ, lá rụng, hạt
• Giun mùn, trùng chỉ, giun đen, trùng huyết, giun đất
• Ốc vừa đập dập
• Cá hoặc tép chết, v.v.

Món chúng đặc biệt mê là thức ăn viên cho tép, cám hạt cho tép, các loại thức ăn tép (như Hikari Shrimp Cuisine) và trùng huyết đông lạnh.

Dù cua không kén ăn, đừng ngày nào cũng cho ăn đúng một món. Ăn như vậy có thể làm cua bệnh và giảm tuổi thọ. Cua cần khẩu phần cân bằng gồm protein (phần chính), rau củ và trái cây, cùng canxi.

Canxi là thành phần thiết yếu của mai, cần cho hoạt động của tế bào và sức khỏe nói chung. Thiếu canxi, mai có thể yếu và nứt, khiến cua dễ mắc bệnh, chịu nóng kém và dễ mất nước. Các nguồn canxi gồm cải xoăn, bông cải xanh, rau chân vịt, mai mực, vỏ trứng, quả sung, các loại hạt, wonder shell, vỏ hàu, rong biển, hạt, côn trùng, v.v. Lúc nào cũng nên để sẵn vài mẩu mai mực nhỏ trong bể.

Đừng để cua bị đói. Dù hiền và nhỏ con, cua đói vẫn có thể ăn thịt đồng loại.

• Kiểu ăn: Ăn tạp
• Số lần cho ăn: 3 – 4 lần mỗi tuần

Thức ăn có thể để trong bể 24 giờ rồi vớt ra cho khỏi mốc. Tốt nhất nên cho ăn vào buổi tối hoặc ban đêm. Cua hoạt động về đêm, và theo bản năng chúng ăn vào lúc các loài khác ngủ.1

Tập tính của loài cua này chưa được nghiên cứu nhiều. Dù vậy, những thông tin hiện có cho thấy cua panda có quan hệ xã hội khá phức tạp. Người ta có thể gặp chúng sống theo nhóm, dù thỉnh thoảng các con đực vẫn gây gổ với nhau.

Chúng chủ yếu hoạt động về đêm, nhưng không nhát lắm, nhất là khi sống thành nhóm đông, và có khi còn ra ngoài cả ban ngày. Kiểu sống về đêm khá phổ biến ở các loài động vật không xương sống nhỏ, chủ yếu để tránh những kẻ săn mồi bằng mắt trong lúc kiếm ăn. Ban ngày chúng chỉ đơn giản là ít hoạt động hơn.

Cua panda không phải loài đào bới đúng nghĩa. Tuy vậy, chúng có thể đẩy bớt đất ra để làm hang riêng, và ngoài tự nhiên chúng thường làm hang ở mép nước. Nhìn chung đây không phải loài đào hang.

• Sống theo nhóm: có
• Năng động: có
• Hiền: có (nhìn chung)
• Đào hang: không (nhìn chung)1

• Kích thước: con đực thường lớn hơn con cái, nhưng cua vốn nhỏ nên khó nhận ra chênh lệch.
• Bụng: yếm con đực hẹp và thon (hình tam giác), còn yếm con cái rộng.
• Màu sắc: con đực có mai gần như trắng hoặc trắng hoàn toàn, chân bò tím sẫm (gần như đen), càng trắng, và trên mai có ít nhất ba mảng hoa văn trắng xen tím sẫm/đen rất đặc trưng. Con cái thường một màu đồng nhất, từ nâu sẫm, nâu tím đến đen, còn càng màu trắng kem.
• Càng: ở con đực trưởng thành, khoảng hở giữa hai ngón của càng lớn rộng nhất so với các loài khác trong giống Lepidothelphusa.1

Khi sẵn sàng giao phối, con cái báo hiệu bằng cách để con đực lại gần. Lúc giao phối, con đực chiếm thế trên, lật ngửa con cái rồi quấn thân quanh nó để thụ tinh. Quá trình này thường kéo dài vài phút.

Lepidothelphusa là giống cua nước ngọt thực thụ. Chúng không cần ra biển để thả trứng và ấu trùng, và loài này phát triển trực tiếp. Con cái có thể mang khoảng 20 – 40 trứng. Trứng nở ra cua con trông như phiên bản thu nhỏ của cua trưởng thành. Con cái ôm cua con thêm một thời gian ngắn rồi mới thả chúng ra.1

Đến nay loài cua này mới chỉ được mô tả từ đúng một địa điểm là Kampung Sentah, huyện Padawan, bang Sarawak, Malaysia.1

Ngoài tự nhiên, cua sống trên đá ẩm và trong lớp lá rụng quanh các mạch nước trong rừng, nơi có bóng râm một phần. Khu vực này có nền đá bùn kết, nằm ở độ cao 100 đến 300 m so với mực nước biển.1

Nuôi chung

Tốt nhất là nuôi cua panda trong bể riêng một loài. Bạn có thể nuôi chúng theo nhóm khá an toàn, nhưng phải đáp ứng vài điều kiện:

• Tỷ lệ 1 đực, 3 cái. Trong không gian chật, nhất là giữa các con đực, đánh nhau gần như chắc chắn sẽ xảy ra.
• Bể phải có thật nhiều, thật nhiều chỗ trốn.

Trong paludarium (bể bán cạn) lớn, bạn có thể nuôi chung tép cảnh cỡ nhỏ và cá nhỏ, vì loài cua này không ở dưới nước nhiều.

Không nên nuôi chung

• Bất kỳ loài tôm càng (crayfish) nào
• Các loài cua khác
• Ếch nhái

Có phá cây không

Không. Nuôi loài cua này trong paludarium trồng cây vẫn an toàn. Chúng thường không nhổ hay cắn đứt cây.

Tuổi thọ

Hiện chưa có dữ liệu về tuổi thọ tối đa của chúng ngoài tự nhiên. Trong bể nuôi, nếu được chăm đúng cách, cua có thể sống tới 2 – 3 năm.

Tuổi trưởng thành và kết luận

Cua panda là loài cua bán cạn tí hon, rất hợp với những paludarium nhỏ. Chúng dọn thức ăn thừa rất giỏi và gần như không cần chăm sóc gì nhiều.1