Cỏ bắp Mỹ

• Tên gọi khác: Juncus grass, Creeping rush, Lesser creeping rush, Rush
• Độ khó: dễ đến trung bình
• Ánh sáng: trung bình
• pH: 5,5 – 8,0
• GH: 0 – 18
• Nhiệt độ: 20 – 26 °C
• Nền: giàu dinh dưỡng
• Thả nổi được: không
• Dạng sinh trưởng: cây dạng thân
• Trồng nửa cạn (emersed) được: có
• Tốc độ mọc: trung bình (khi ngập nước), nhanh (khi trồng nửa cạn)
• Vị trí trong bể: tầng giữa
• Kích thước: 10 – 40 cm
• Phân bón: không cần hoặc ít
• CO2: không cần hoặc ít
• Nhân giống: cắt thân, tách chồi mới hoặc chồi bên
• Màu sắc: xanh lục nhạt

Chi Juncus có hơn 200 loài. Trong số đó, chỉ có Juncus repens được ghi nhận là cây trồng bể thủy sinh tốt. Các loài còn lại trong chi chỉ hợp để trồng hồ ao.

Juncus repens sống tốt trong nhiều cỡ bể. Với bể nano, chỉ có thể trồng nếu đó là bể low-tech. Ở bể nano không phải low-tech, cây có thể mọc nhanh, khó kiểm soát và thậm chí lấn chiếm cả bể. Bể nên có dung tích tối thiểu khoảng 40 lít.

Cây mọc được cả dạng nửa cạn lẫn ngập nước, nên cũng là lựa chọn tốt cho hồ sân vườn, terrarium và paludarium.

Nhiệt độ. Juncus repens chịu được dải nhiệt rộng và vẫn mọc tốt, kể cả trong nước mát cỡ 10 °C. Dù vậy, khoảng lý tưởng vẫn là 20 – 26 °C.

pH. Cây ưa pH 5,5 – 8,0 và hợp nhất với pH quanh mức trung tính. Cây khá khỏe, nhưng bạn vẫn nên đo pH thường xuyên bằng bộ test chính xác. pH ảnh hưởng đến khả năng hút dinh dưỡng của cây, vì vậy nó tác động lớn đến tốc độ cây lên.

Độ cứng. Cây dai sức và mọc bình thường trong nước từ mềm đến cứng (GH 0 – 18).

Juncus repens dễ chăm và dễ thích nghi, nhưng thỉnh thoảng bạn phải tỉa bớt lá để cây không tràn kín bể. Cây lên nhanh hay chậm phụ thuộc nhiều vào cường độ đèn, lượng dinh dưỡng và CO2.

Khi đèn yếu, hoặc trong thời gian cây chưa bén rễ, cây mọc không nhanh. Có khi phải chờ vài tuần mới thấy cây lên. Còn trong điều kiện lý tưởng với đèn mạnh, cây mọc nhanh đến mức bạn phải tỉa liên tục và mạnh tay bằng kéo cong thì mới giữ được dáng cỏ thấp, gọn. Tỉa đều thì cây sẽ thành một thảm đẹp, nhưng khá tốn thời gian. Nếu không tỉa thường xuyên, chồi sẽ vươn lên tới mặt nước. Cây mọc um tùm như vậy cũng không sao nếu bạn muốn bể mang dáng rừng rậm.

Thay nước một phần là việc rất quan trọng. Nước mới bổ sung vi lượng cho bể và làm cây lên nhanh hơn.

Trồng cây

Với kích thước và dáng bụi rậm, cây hợp với tầng giữa. Lớp nền nên dày 5 – 7 cm để cây dễ bén rễ.

• Tháo bó cây ra và chia thành nhiều phần.
• Khử trùng hoặc cách ly cây con (nếu không phải cây cấy mô).
• Cắm từng thân xuống nền giàu dinh dưỡng, mỗi thân cách nhau khoảng 5 – 8 cm để cây không chen chúc và che sáng lẫn nhau.
• Cắm thân sâu khoảng 2,5 cm.
• Đừng trồng gần các cây cao, vì chúng sẽ che bóng cây.
• Đừng trồng quá sát kính, vì kính sẽ cản cây mọc thành bụi rậm.
• Không gắn keo cây lên lũa hay bất cứ vật gì khác. Cây sẽ không sống được.

Nhân giống

Juncus repens sinh sôi rất mạnh. Thân và lá mọc ra cây mới theo lối sinh sản sinh dưỡng, cho đến khi cả cụm thành một đám phân nhánh chằng chịt. Các thân bò (runner) dưới nước mang những cây con độc lập, và chúng phủ kín nền rất nhanh. Bạn có thể cắt cây con ra trồng lại hoặc cứ để nguyên. Ngoài ra, bạn cũng có thể cắt ngọn, hoặc cắt ở từng chỗ có rễ mọc ra.

Phương pháp dry start

Dry start là cách trồng cạn trước rồi mới cho ngập nước. Trồng xong, bạn không đổ đầy nước mà chỉ cho nước vừa chạm tới bề mặt chỗ nền thấp nhất. Dùng nhíp cắm Juncus repens và rải đều trên mặt nền. Bọc kín miệng bể bằng màng bọc thực phẩm để giữ ẩm. Sau khoảng 5 – 8 tuần thì có thể đổ đầy nước. Cách này cho cây lượng CO2 không giới hạn mà không tốn đồng nào. Bạn cũng có thể trồng cây ngay cả khi bể chưa chạy vi sinh (cycle).

Ánh sáng. Juncus repens mọc tốt dưới ánh sáng trung bình (30 – 50 PAR). Cây chịu được đèn yếu, nhưng chỉ khi đèn ở mức khá trong dải yếu. Đèn mà thật sự yếu thì cây sẽ không lên nổi. Đèn mạnh làm cây mọc nhanh và rậm hơn, ra nhiều thân bò, và khi cây lên gần mặt nước thì lá ngả sắc đỏ. Đèn yếu làm cây vươn thẳng lên và mọc rất chậm. Mỗi ngày nên chiếu khoảng 8 – 10 giờ ánh sáng mạnh bằng đèn LED thủy sinh tốt hoặc một nguồn sáng phù hợp khác. Trong thời gian đó, bạn để ý tình hình tảo và chỉnh đèn cho hợp.

Nền. Cây ăn rễ mạnh nên cần nền giàu dinh dưỡng. Nếu trồng trên cát hoặc sỏi, bạn phải nhét viên phân gốc (root tab) đều đặn. Một số loại nền nên dùng: ADA Amazonia aqua soil, Carib Sea Eco-Complete, Seachem Fluorite.

CO2. Không châm CO2 thì cây vẫn lên được. Nhưng khi đèn mạnh, CO2 và dinh dưỡng phải cân với nhau, nếu không tảo sẽ phủ kín bể rất nhanh. Nếu có châm CO2 thì bạn cần tăng đèn và châm đủ phân cho cây.

Phân bón. Ở bể low-tech, châm phân nước hay không là tùy bạn. Cây có bộ rễ lớn nhưng vẫn hút dinh dưỡng trong nước, và cây lên tốt khi có phân nước.

Nếu bể có nuôi tép. CO2 cao và đồng (Cu) cực kỳ nguy hiểm cho tép. Phần lớn các loại phân bón đều có chứa đồng.

Juncus repens hợp với bể cộng đồng nuôi cá nhỏ hiền lành và những loài không xương sống không xé nát lá.

• Cá nhỏ như cá otocinclus, cá chuột lùn (pygmy Cory), cá tetra ember, cá neon, cá tetra green fire, cá neon vua, cá Celestial Pearl danio (cá ngọc trai thiên hà), cá zebra và cá platy.
• Tép cảnh nhỏ (Red Cherry, Blue Velvet, Snowball, Crystal Red, Caridina cf. babaulti, Blue Tiger, Malawa, Blue Bolt, tép Amano, tép ma, tép tre, tép ma cà rồng, v.v.). Gần như loài tép nào cũng nuôi chung với cây được.
• Ốc (ốc ramshorn, ốc nerite, ốc tháp Malaysia, ốc Nhật trapdoor, ốc mystery, v.v.).

Cây hợp với đa số cây và động vật ưa ánh sáng yếu. Tuy vậy, một số loài ốc và cá ăn thực vật như cá pleco, cá vàng, cá cichlid, cá rosy barb, cá silver dollar và cá rô phi nhiều khả năng sẽ ăn cây.

Cây là lựa chọn tốt cho bể nuôi cua nước ngọt và tôm càng (crayfish), vốn là những loài nổi tiếng phá bể thủy sinh. Trong bể này, cây thường không gặp vấn đề gì. Tuy nhiên, không nên nuôi chung cây với phần lớn các loài tôm càng hay cua nước ngọt, vì chúng nhiều khả năng sẽ xé lá và nhổ bật cây. Bạn cũng nên tránh các loài cá dữ có tiếng phá cây như cichlid Texas, Jack Dempsey, Red Devil và cá oscar.

Vùng phân bố của Juncus repens khá hẹp. Cây mọc dọc bờ vịnh Mexico và bờ Đại Tây Dương ở đông nam Hoa Kỳ (các bang Alabama, Arkansas, Delaware, Florida, Georgia, Louisiana, Maryland, Mississippi, Bắc Carolina, Oklahoma, Nam Carolina, Tennessee, Texas và Virginia). Ngoài ra, cây còn có ở đông nam Mexico và miền tây Cuba.

Juncus repens có hai dạng, dạng trên cạn và dạng thủy sinh. Cây mọc dày trong vùng nước rất nông và ngay sát mép nước ở đầm lầy, ao, đầm than bùn, hồ, mương và suối chảy chậm. Cây cũng mọc trên đất thịt ẩm ven bìa rừng.

Từ lâu người ta đã biết các loài Juncus thường có mặt ở những nơi có nước hoặc đất ngập úng.

Mô tả

Juncus repens là cây dạng thân, mọc thành cụm hình hoa thị. Cây có thân rễ giúp nhân bản vô tính nhanh. Đây là cây thân thảo có hoa, sống lâu năm, thuộc họ Bấc (Juncaceae). Nhà thực vật học người Pháp André Michaux là người mô tả loài này đầu tiên. Tên Juncus bắt nguồn từ chữ Latin 'jungo', nghĩa là 'nối, kết lại'. Còn repens nghĩa là 'bò'.

• Kích thước. Cây cao 10 – 40 cm. Lá hẹp, mỏng và mềm, rộng khoảng 3 mm.
• Thân rễ. Thân rễ ngắn và mọc thành bụi. Dù vậy, cây vẫn phủ được diện tích lớn nhờ các chồi sinh dưỡng mọc trên những thân bò sát nền có lóng dài.
• Thân. Thân mềm, bò lan và mọc ra các túm lá mới. Trông thân giống một nhánh bò dẹt màu đen.
• Lá. Lá trông như lá cỏ, thường màu xanh lục nhạt và ngả đỏ dưới ánh sáng rất mạnh.
• Hoa. Hoa mọc thành cụm dày. Ngoài tự nhiên, cây ra hoa từ tháng 6 đến tháng 10. Hoa nhỏ (khoảng 5 mm), hình elip. Các phiến bao hoa (tepal) màu gỉ sắt hoặc vàng rơm bao lấy nhị hữu thụ và bộ nhụy.
• Rễ. Rễ bất định, mọc dọc phần dưới của thân.
• Hạt. Hạt dài 0,3 – 1,5 mm, thường hình elip đến hình trứng, đôi khi có đuôi.

Các vấn đề thường gặp

• Chuyển từ dạng nửa cạn sang ngập nước. Lá xanh có thể bị rữa (melt), nhưng cây sẽ hồi lại khi đã ổn định hẳn. Cứ kiên nhẫn chờ.
• Tảo. Cây dễ bị tảo bám, nhất là khi đèn quá mạnh và dinh dưỡng dư dả. Cách xử lý là chỉnh lại cường độ đèn, thay nước đều đặn và thả thêm các loài ăn tảo.
• Nhổ cây trồng chỗ khác. Bộ rễ lớn mà thân lại dễ gãy. Bạn phải nhổ thật chậm và cẩn thận, nếu không sẽ kéo bật cả một mảng nền lớn.
• Mọc quá nhanh. Khi đèn mạnh và có CO2, cây mọc nhanh và cần tỉa thường xuyên. Giảm đèn cũng làm cây mọc chậm lại.
• Mọc cực chậm. Thủ phạm là thiếu dinh dưỡng hoặc thiếu sáng. Bổ sung đủ hai thứ này thì cây sẽ lên lại.

Lợi ích

• Trang trí. Dáng cây hợp với bố cục rừng rậm. Nếu không tỉa, cây sẽ vươn chồi dài ra nhiều hướng.
• Ngăn túi khí trong nền. Bộ rễ phát triển mạnh giúp phá các túi kỵ khí trong nền. Những túi này chứa hydro sunfua (H2S), loại khí có mùi trứng thối và có thể gây nguy hiểm cho cá và tép.
• Tạo oxy. Cây góp phần tạo oxy cho nước.
• Chỗ trú ẩn. Cây tạo chỗ nấp và bóng râm cho các loài không xương sống và cá nhỏ.
• Chỗ kiếm ăn. Cây là nơi màng vi sinh (biofilm) bám. Đây là thức ăn đầu đời lý tưởng cho cá bột và tép con mới nở.
• Không gây ức chế cảm nhiễm (allelopathy). Theo một nghiên cứu, khả năng ức chế cảm nhiễm của cây không cao, và cây không tiết hóa chất kìm hãm các cây khác.

• Elakovich, Stella D. “Allelopathic aquatic plants for aquatic weed management.” Biologia plantarum 31, no. 6 (1989): 479-486.
• Holm. “Juncus repens Michx.-a morphological and anatomical study.” Bulletin of the Torrey Botanical Club (1899): 359-364.
• Brady, Paul M. Pond management for sport fishing in Arkansas. US Department of Agriculture, Soil Conservation Service, 1981.
• Michaux, A. Flora Boreali-Americana: sistens caracteres plantarum quas in America septentrionali collegit et detexit Andreas Michaux. Vol. 1. Parisiis et Argentorati: fratres Levrault. 1: 191.
• https://plants.usda.gov/home/plantProfile?symbol=JURE2
• https://herbarium.bio.fsu.edu/