10 sai lầm khiến bể thủy sinh bị rêu hại và cách tránh

Phần lớn rêu hại trong bể thủy sinh không tự nhiên mà có. Nó mọc lên từ những sai sót rất bình thường: lười đo CO2, đèn quá mạnh, châm phân theo cảm tính, bỏ một buổi thay nước. Trong video này, MJ Aquascaping kể lại 10 lỗi chính anh mắc phải mấy tháng gần đây, toàn ở bể của người chơi lâu năm chứ không phải hồi mới vào nghề. Lỗi nào cũng làm anh dính rêu hại, và lỗi nào cũng tránh được.

Bài này gom 10 lỗi đó theo nhóm: CO2 và đèn, thời điểm set bể, nguồn cây, cách châm phân, lịch thay nước. Đọc xong, bạn có thể tự soát lại bể mình xem đang mắc lỗi nào.

CO2 và đèn: chỗ dễ sai nhất

Sai lầm 1: không dùng drop checker. Drop checker là ống nhỏ chứa dung dịch đổi màu theo lượng CO2 trong nước. Màu xanh lá là mức CO2 vừa đủ. MJ thừa nhận dù luôn khuyên người xem dùng drop checker, chính anh lại chỉ gắn nó ở một bể. Ở các bể khác, anh mở van kim, đếm bọt khí mỗi giây hoặc nhìn lượng CO2 ra ở cốc sủi, rồi đoán vậy là đủ. Có lúc đoán đúng. Có lúc bể lên rêu râu đen (black brush algae, BBA), đến khi cắm drop checker vào mới thấy CO2 thiếu. Một bể châm CO2 thì nên có một drop checker. Món này rẻ hơn nhiều so với công đi xử lý BBA.

Sai lầm 8: đèn quá mạnh. Ai cũng sốt ruột, muốn trải thảm kín sau một tuần và cây lên màu thật nhanh, nên hay nghĩ đèn mạnh hơn thì cây lên nhanh hơn. Thực tế không như vậy. Trong thí nghiệm bể rẻ so với bể đắt của kênh, bể rẻ dùng đèn chỉ khoảng 600–700 lumen. Cây ở đó vẫn lên khá nhanh và gần như không có rêu hại. Bể đắt dùng đèn rất mạnh, cây không nhanh hơn bao nhiêu mà rêu hại lại nhiều hơn hẳn. Đèn mạnh chỉ làm bạn thêm việc.

Sai lầm 9: không hiệu chuẩn đầu đo pH. Ở bể "big shallow", MJ dùng bộ CO2 tự động theo pH. Đầu đo nằm trong bể. Bạn đặt mức pH mong muốn, máy tự mở hoặc đóng CO2 theo số đo. Đầu đo pH cần hiệu chuẩn (calibrate) vài tháng một lần mới đo đúng. Anh bỏ qua việc này khoảng một năm. Bể lên rêu hại mà anh không biết nguyên nhân, cứ tưởng do chuyện khác. Dùng thiết bị tự động thì vẫn phải bảo trì nó, nếu không máy sẽ châm CO2 dựa trên một con số sai.

Set bể mới vào lúc nào cho đúng

Sai lầm 2: set bể giữa mùa hè, ngay trước kỳ nghỉ. Bể mới set luôn cần để mắt nhiều hơn trong mấy tuần đầu. Bạn có thể phải chỉnh đèn, chỉnh CO2, và nếu dùng phân nền thì phải thay nước dày hơn. MJ set bể big shallow vào cuối tháng 6, lúc nhiệt độ đang lên nhanh, mà rêu hại thì rất thích nước ấm. Vài tuần sau anh đi nghỉ. Lúc về, bể bùng rêu hại, kèm rêu nhớt xanh lam (blue green algae, BGA) chạy dọc mép nền sát kính và lan cả lên thảm. Lời khuyên của anh là xem lịch trước khi set bể. Nếu sắp có chuyến đi thì đợi đi về rồi hãy set.

Sai lầm 3: coi nhẹ nắng chiếu trực tiếp. Theo MJ, nắng không nhất thiết gây rêu hại. Một bể đã cân bằng, nhiều cây, ít chất thải hữu cơ và không dư dinh dưỡng thì nhận chút nắng cũng không sao. Lỗi của anh là đặt một bể mới, nhiều phân nền đang nhả dinh dưỡng, cạnh cửa sổ lớn rồi tin rằng chỉ cần kéo rèm là xong. Chuyện đó không thực tế, vì sẽ có ngày bạn quên kéo rèm, và chỉ một chút nắng cũng đủ làm rêu hại lên nhanh. Bể đó bị rêu hại khá nặng mấy tuần đầu. Bây giờ bể đã ổn định nên nắng thêm một chút không còn ảnh hưởng.

Đừng mang rêu hại sang bể mới theo cây

Sai lầm 4: dùng lại cây từ bể đang bị rêu hại. Bể đắt trong thí nghiệm nói trên bị rêu bụi xanh (green dust algae, GDA) phủ kín. MJ dỡ bể nhưng tiếc mấy bụi cây đẹp nên đem sang set bể mới. Kết quả là bể mới cũng dính GDA. Cây từ bể đang bị rêu hại nặng thì đừng đem sang bể mới, dù cây đẹp đến đâu.

Châm phân thế nào để không nuôi rêu hại

MJ chỉ dùng ba loại phân nước: vi lượng, đa lượng và kali. Bể nào của anh cũng dùng phân nền. Phân nền đã chứa rất nhiều dinh dưỡng, nên trong mấy tuần hoặc mấy tháng đầu anh thường chỉ châm vi lượng và kali, vài tuần sau mới thêm đa lượng.

Sai lầm 5: châm quá nhiều vi lượng. Châm vi lượng và kali mỗi ngày là cách châm phân nước của ADA. MJ làm y như vậy nhưng với phân của một hãng khác đậm đặc hơn nhiều. Chỉ vài tuần sau, đá trong bể bị rêu xanh phủ kín. Anh nghĩ lại thì thấy cây chỉ cần vi lượng với lượng rất nhỏ, đúng như cái tên của nó. Anh giảm xuống còn một lần mỗi tuần. Đá sạch rêu, và gần như cả bể hết rêu hại. Bài học ở đây là đừng chép lịch châm của hãng này rồi áp cho phân của hãng khác, vì nồng độ mỗi hãng một khác.

Sai lầm 6: bỏ hẳn nitrate. Nitrate thấp trong nước làm các loại cây như rotala lên đỏ rất đẹp. MJ mải chạy theo màu đỏ nên mấy tháng liền không châm nitrate, bỏ mặc nhu cầu của các cây khác. Cây bắt đầu yếu, rồi rêu hại kéo tới. BGA đặc biệt ưa nước thiếu nitrate, nên bể anh dính nhiều BGA. Muốn cây đỏ thì để nitrate thấp vừa phải chứ đừng để bể thiếu nitrate hàng tháng.

Sai lầm 7: nhét quá nhiều phân viên. MJ thích để nhiều dinh dưỡng dưới nền cho đỡ phải châm phân nước, nên anh hay bổ sung phân viên (root tab) cho phân nền. Trên bao bì thường ghi khoảng một viên cho mỗi 10–15 cm. Anh bỏ qua hướng dẫn đó ở bể 70 lít và vài bể khác, vì nghĩ phân viên đã nằm dưới lớp phân nền thì dinh dưỡng không thoát ra nước. Điều đó không đúng. Dinh dưỡng từ phân viên vẫn ngấm lên cột nước và gây rêu hại. Cứ theo liều ghi trên bao bì là an toàn.

Thay nước bao nhiêu là đủ

Sai lầm 10: bỏ buổi thay nước. MJ nói đây là chuyện cuộc sống bận rộn hơn là sai lầm. Lịch của anh là thay 50% nước mỗi tuần, thường vào thứ Bảy. Với bể đã chạy vài tháng, bỏ một hoặc hai tuần không thành vấn đề. Đến tuần thứ ba thì bắt đầu có rêu bám kính, nhưng vẫn chưa đáng lo.

Bể mới dùng phân nền thì khác, vì phân nền còn nhả nhiều dinh dưỡng ra nước. Với những bể này, anh theo lịch khá chặt:

1. Tuần đầu: thay nước mỗi ngày.
2. Tuần thứ hai: cách một ngày thay một lần.
3. Tuần thứ ba: ba ngày thay một lần.
4. Sau đó giãn dần cho tới lịch hằng tuần.

Bể mới mà bỏ thay nước cả tuần thì gần như chắc chắn sẽ có rắc rối lớn.

Bảng tóm tắt 10 sai lầm

Bắt đầu từ đâu

• Gắn drop checker cho mọi bể có châm CO2 và chỉnh van tới khi dung dịch ngả xanh lá.
• Đọc lại nhãn phân nước và phân viên đang dùng. Nếu đang chép lịch châm của hãng khác thì giảm vi lượng và theo liều của chính hãng mình dùng.
• Xem lại cường độ đèn. Nếu bể đang lên rêu hại thì thử giảm đèn trước khi đổ thêm thứ khác vào bể.
• Nếu sắp set bể mới, chọn lúc bạn có mặt ở nhà vài tuần liền để thay nước dày theo lịch.