10 nguyên nhân bể thủy sinh vẫn bị rêu hại và cách xử lý

Bể đã đủ đèn, đủ phân mà rêu hại vẫn mọc là chuyện rất hay gặp. Thường không phải do một lỗi lớn, mà do vài thứ lệch nhau cùng lúc. Bài này gom 10 nguyên nhân phổ biến theo kinh nghiệm của MJ Aquascaping, để bạn rà từng mục và biết chỉnh chỗ nào trước.

Ý xuyên suốt: đừng chỉ nhắm vào việc diệt rêu hại, hãy nuôi cây cho tốt, rêu sẽ tự lùi dần.

Cây có đang khỏe và đủ nhiều không?

Theo MJ Aquascaping, bể thủy sinh giống một chiến trường giữa cây và rêu hại. Cây khỏe thì gần như luôn thắng. Cây yếu thì rêu thắng. Khi bạn chuyển trọng tâm từ diệt rêu sang nuôi cây thật khỏe, rêu sẽ tự biến mất dần.

Cây khỏe nhưng quá ít cũng không giữ nổi bể. Lúc dựng bể mới, tác giả từng tiết kiệm tiền cây vì nghĩ cây sẽ mọc nhanh, kết quả là rêu hại nhiều hơn. Nên trồng dày ngay từ đầu và có cả một số loại cây mọc nhanh. Chỉ toàn cây chậm lớn thì khó thắng rêu.

Chất thải hữu cơ và dòng chảy

Phân cá, lá cây thối, thức ăn thừa, cá chết đều phân hủy thành amoniac và cuối cùng nuôi rêu hại. Cần bộ lọc có dòng chảy đủ mạnh để cuốn rác về lọc, nơi vi khuẩn có lợi xử lý.

• Tác giả khuyên lọc có lưu lượng ít nhất 5 lần thể tích bể mỗi giờ, 10 lần thì càng tốt.
• Nhặt lá úa, vớt thức ăn thừa, đừng cho ăn dư.

Bón phân lỏng có đang quá tay?

Nhiều người nói phân lỏng không gây rêu. Có thể đúng với họ, nhưng theo trải nghiệm của tác giả, hễ bón nhiều hơn mức cần là rêu xuất hiện nhiều hơn. Cách của ông: giữ nền (phân nền) giàu dinh dưỡng và chỉ châm một lượng nhỏ phân lỏng.

CO2: có hay không, và đã chỉnh đúng chưa?

Bể không CO2 vẫn đẹp được. Nhưng nhiều loại rêu như rêu râu đen (black brush algae, BBA), rêu gạc nai (staghorn algae) và rêu tóc (hair algae) thường cải thiện rõ khi có CO2. Tác giả nhắc rằng tế bào cây thủy sinh chứa khoảng 40% carbon, nên cây cần CO2 để quang hợp và lớn.

Có CO2 mà chỉnh sai thì rêu vẫn đến. CO2 thấp hoặc dao động là một trong những nguyên nhân gây rêu tệ nhất. Ba điều cần làm:

1. Bật CO2 trước đèn khoảng 1–2 giờ, để nước có sẵn CO2 khi cây bắt đầu quang hợp.
2. Dùng drop checker để kiểm tra lượng CO2. Màu xanh lá là mức vừa đủ.
3. Đảm bảo dòng chảy đưa bọt CO2 li ti tới mọi góc bể.

Bể mới chưa ổn định

Bể ổn định có quần thể vi khuẩn có lợi lớn trong nền và lọc. Chúng xử lý amoniac, nitrit và cấp dinh dưỡng cho cây. Quần thể này cần vài tuần đến vài tháng để phát triển, nên giai đoạn đầu có rêu là bình thường.

Lỗi hay gặp là hoảng và đổi liên tục, ví dụ giảm đèn mạnh tay khiến cây yếu đi, rêu càng nặng. Trước khi chỉnh gì, hãy tự hỏi bể thật sự có vấn đề hay chỉ đang tự cân bằng.

Nhóm ăn rêu và ánh sáng

Rêu hại là một phần của hệ sinh thái, có chút rêu là bình thường. Muốn không phải lau dọn suốt thì nên nuôi phối hợp vài loài ăn rêu, vì với chúng rêu là thức ăn nên chúng liên tục đi tìm và ăn.

Về đèn, có hai kiểu quá nhiều:

• Bật quá lâu: khoảng 8 giờ là hợp lý, tùy cường độ đèn. Nếu cây khép lá lại nghĩa là đã đủ sáng, có thể tắt đèn.
• Đèn quá mạnh: có hai hướng cân bằng lại. Giảm cường độ để cây cần ít CO2 và phân hơn, hoặc giữ đèn và tăng CO2 cùng phân bón cho theo kịp.

Bảo trì hằng tuần

Dành chút thời gian mỗi tuần thì bể sẽ ít hoặc gần như không rêu. Tác giả mỗi tuần chỉ lau kính và thay 50% nước, thường chưa tới 15 phút. Cứ 3–4 tuần ông dành một buổi dài hơn để tỉa cây. Ông cũng khuyên nên tạo cảm giác thích thú cho buổi bảo trì, ví dụ bật nhạc.

Bắt đầu từ đâu

1. Nhìn lại cây: có lá úa, cây chậm lớn, hay trồng quá thưa không. Bổ sung cây mọc nhanh nếu thiếu.
2. Giảm thời gian đèn về khoảng 8 giờ và bớt lượng phân lỏng; giữ nền giàu dinh dưỡng.
3. Nếu có CO2, cho chạy sớm hơn đèn 1–2 giờ và kiểm tra drop checker.
4. Lập lịch thay nước 50% và lau kính mỗi tuần, thêm vài loài ăn rêu.