20 cách giữ bể thủy sinh ít rêu hại, từ lúc set bể đến khi chăm

Thay nước thế nào để rêu khó mọc

MJ thay 50% nước mỗi tuần ở gần như mọi bể của anh. Anh kể rằng chỉ cần bỏ một tuần là rêu bắt đầu bám lên kính ngay. Mỗi lần thay nước, anh lau kính luôn, dù chưa thấy rêu. Nếu bạn thấy thay nước hàng tuần quá cực, có lẽ cách thay nước của bạn chưa ổn. Xách từng xô nước qua lại thì mệt thật. Bạn nên tìm cách bơm nước bằng ống hoặc máy bơm cho nhẹ việc.

Thời điểm thay nước cũng quan trọng. Bể của MJ bật đèn từ 13h đến 21h, CO2 chạy từ 12h đến 20h. Anh luôn thay nước vào buổi sáng hoặc tối muộn, ngoài khung giờ đó. Lý do là giữa trưa, nước trong bể đang bão hòa CO2, pH thấp và cây đang quang hợp mạnh. Nếu lúc đó bạn rút ra một nửa và đổ nước máy vào, bể sẽ nhận một lượng nước gần như không có CO2 và pH cao hơn hẳn. Thông số nước dao động mạnh như vậy là thứ nên tránh.

Bể mới set nên trồng cây ra sao

Giai đoạn đầu là lúc rêu dễ bùng nhất. MJ dựa vào cây để chặn rêu, vì cây khỏe và mọc nhanh là đối thủ lớn nhất của rêu hại. Những việc anh làm khi set bể mới:

• Trồng dày ngay từ đầu. Bể mới gần như chắc chắn sẽ có ít rêu, nhưng nhiều cây thì cơ hội thành công cao hơn hẳn.
• Có cây mọc nhanh. Nếu chỉ trồng cây chậm như ráy (Anubias), Bucephalandra hay Cryptocoryne thì dù trồng nhiều, bể vẫn dễ dính rêu lúc đầu. Cây mọc nhanh hút hết lượng dinh dưỡng dư, rêu không còn gì để ăn.
• Thả cây thả nổi. Cây nổi trên mặt nước lấy CO2 thẳng từ không khí nên mọc rất nhanh.
• Chỉ dùng cây khỏe. Cây mua về đã yếu thì bể khó lên. Mua ở cửa hàng thì nên hỏi ngày về hàng mới để lấy cây tươi. Mua online thì chọn chỗ có uy tín.

MJ thích cây in vitro (cây nuôi cấy mô trong cốc). Cây này sản xuất trong điều kiện vô trùng nên chắc chắn không mang theo rêu hại. Theo anh, cây in vitro cũng quen với môi trường dưới nước nhanh hơn cây trồng chậu thông thường.

Dark start là gì và khi nào nên dùng

Phân nền (aqua soil) nhả rất nhiều dinh dưỡng trong mấy tuần đầu. Vì thế bể mới phải thay nước liên tục, vừa tốn công vừa phí nước. Nếu bạn đủ kiên nhẫn, MJ gợi ý cách dark start (chạy bể không đèn):

1. Rải nền, dựng bố cục lũa đá cho đến khi ưng ý.
2. Đổ nước, lắp lọc và cho lọc chạy.
3. Để bể chạy như vậy, không bật đèn, trong 3–4 tuần. Trong thời gian này nền nhả hết dinh dưỡng thừa và lọc kịp gây vi sinh.
4. Sau 3–4 tuần, xả cạn bể, trồng cây rồi đổ nước lại.

Theo MJ, cách này cho bể mới cơ hội khởi đầu suôn sẻ hơn nhiều mà không phải thay nước liên tục.

CO2 và ánh sáng chỉnh thế nào

Hầu hết bể của MJ đều châm CO2. Anh dùng drop checker (ống thử đổi màu theo nồng độ CO2) để chắc là mình châm đủ. Anh nói mình tin rằng tế bào cây thủy sinh có khoảng 40% là carbon, nên cây cần CO2 để mọc và quang hợp. Bản thân anh cũng nói chưa chắc lắm về con số này.

Anh luôn cho CO2 chạy trước khi bật đèn 1, thậm chí 2 tiếng. Khi đèn vừa bật, cây phải có sẵn đủ CO2 để quang hợp ngay.

Về thời gian chiếu sáng, MJ giữ đúng 8 tiếng mỗi ngày. Cây chỉ quang hợp được một số giờ nhất định. Bạn để ý sẽ thấy cuối ngày có loại cây cụp lá lại, đó là lúc cây đã nghỉ. Bật đèn thêm lúc đó chỉ phí, trừ khi bạn muốn ngắm bể. Anh đặt mức tối thiểu là 6 tiếng, tối đa 10 tiếng, và chọn khoảng giữa là 8 tiếng.

Châm phân sao cho cây ăn mà rêu không được ăn

MJ không đặt mục tiêu là diệt rêu. Anh tập trung nuôi cây khỏe bằng đủ ánh sáng và đủ dinh dưỡng. Bể đầy cây khỏe thì rêu tự khắc ít. Cách anh quản lý phân:

• Châm phân tiết chế. Nước có nhiều dinh dưỡng thì cây có ăn, rêu cũng có ăn. Cây hút dinh dưỡng được qua cả rễ lẫn lá, còn rêu hại không có rễ. Vì vậy anh để phần lớn dinh dưỡng trong nền, trong nước chỉ giữ rất ít.
• Chờ 2–3 tuần mới châm phân nước. Phân nền mới nhả đủ dinh dưỡng cho mấy tuần đầu, nhất là đạm (nitrate) và lân (phosphate). Nếu muốn, bạn có thể châm thêm kali và vi lượng, vì cây dùng nhiều mà nền lại không nhả hai thứ này.
• Giảm phân sau khi tỉa lớn. Tỉa nhiều nghĩa là bể mất nhiều khối lượng cây, và cây cần khoảng một tuần để hồi lại. Trong thời gian đó anh châm ít phân nước hơn.

Đừng vội tỉa cây ở bể mới

Khoảng 2–3 tuần sau khi set bể thường là lúc rêu bắt đầu xuất hiện. Đó cũng là lúc nhiều người tỉa lứa đầu. MJ chọn cách hoãn lại, để bể hơi rậm một chút, vì cắt đi một mảng lớn cây khỏe đúng lúc này là tự làm yếu bể. Tuy vậy, hơi rậm khác với rậm đến mức ánh sáng không xuống được tầng dưới. Khi cây bên dưới bắt đầu thiếu sáng thì phải tỉa, nên bạn cần canh cho khéo.

Dòng chảy, góc chết và mặt nước

Dòng chảy tốt giữ bể sạch, chất thải không đọng lại. Nó còn mang dinh dưỡng và bọt CO2 đi khắp các bụi cây. MJ khuyên dùng lọc có lưu lượng ít nhất 5–10 lần thể tích bể mỗi giờ. Ví dụ bể 60 lít thì lọc nên đạt khoảng 300–600 lít/giờ.

Góc chết là chỗ nước gần như không lưu thông. Chất thải hữu cơ tích ở đó và rêu mọc theo. Ngoài lọc mạnh, bạn nên để ý ngay từ lúc dựng bố cục, đừng để quá nhiều hốc hay khe giữa đá và lũa. Nếu bể đang có góc chết thì mỗi lần thay nước hút kỹ những chỗ đó.

Mặt nước cũng cần sạch. Lớp váng dầu cản trao đổi khí, oxy khó vào nước và CO2 khó thoát ra. Lá cây tỉa trôi nổi cũng nên vớt bỏ. MJ dùng skimmer (máy hút váng mặt nước) để xử lý cả hai thứ này.

Nhiệt độ và đội dọn rêu

Mùa nóng rêu hay bùng là có lý do. Nước ấm chứa ít oxy, vi sinh có lợi trong nền và lọc hoạt động kém đi. Chất thải hữu cơ cũng phân hủy nhanh hơn, sinh nhiều amoniac và nitrite, lọc phải gánh nặng hơn. MJ giữ bể ở khoảng 23°C. Ở Việt Nam mùa hè nước bể thường cao hơn mức này khá nhiều, nên quạt mát hay máy làm lạnh rất đáng cân nhắc nếu bể hay dính rêu vào mùa nóng.

Món MJ thích nhất là đội dọn rêu, nhất là ở bể mới. Theo anh, bể nào cũng nên có hai loại: cá otocinclus và tép Amano.

Bắt đầu từ đâu

1. Lên lịch thay 50% nước mỗi tuần, lau kính luôn mỗi lần thay, và thay vào lúc đèn với CO2 đang tắt.
2. Kiểm tra giờ đèn: đặt hẹn giờ khoảng 8 tiếng, cho CO2 bật trước đèn 1–2 tiếng, dùng drop checker để canh lượng CO2.
3. Nếu sắp set bể mới, chuẩn bị đủ cây khỏe để trồng dày, có cây mọc nhanh, cây thả nổi, và chờ 2–3 tuần mới châm phân nước.
4. Xem lại lưu lượng lọc, tìm các góc chết trong bố cục, rồi thả vài con otocinclus và tép Amano.