Cách trị rêu tóc (hair algae) trong bể thủy sinh

Rêu tóc (hair algae), còn gọi là rêu sợi (filamentous algae) hay rêu chỉ xanh (green thread algae), gần như bể nào cũng gặp một lần. Theo MJ Aquascaping, các loại này có chung nguyên nhân và chung cách xử lý, nên gộp làm một nhóm.

Bài này giúp bạn tìm ra nguyên nhân, dọn rêu và ngăn nó quay lại.

Vì sao rêu tóc mọc

Theo tác giả, khoảng 90% trường hợp là do CO2 không đủ. Bể có bơm CO2 mà thiếu, hoặc bể không CO2, đều dễ bị. Có người cho rằng bơm quá nhiều CO2 cũng gây rêu, nhưng tác giả thấy hiếm hơn nhiều.

• CO2 thiếu: nguyên nhân chính.
• Bể mới setup: vi sinh chưa nhiều, khối lượng cây còn ít, bạn còn đang dò lượng phân phù hợp. Rêu xuất hiện lúc đầu là bình thường và thường tự hết nếu làm đúng các việc khác.
• Dinh dưỡng thiếu hoặc thừa: cây thiếu chất nên không lớn đàng hoàng sẽ kích rêu. Châm quá nhiều so với mức cây dùng được cũng vậy.
• Đèn bật quá lâu: đèn mạnh tự nó không gây rêu nếu bể cân bằng (đủ phân, đủ CO2). Nhưng chỉ cần một yếu tố lệch, thời gian chiếu quá dài sẽ kích rêu.

Chỉnh thời gian chiếu đèn

Tác giả khuyên hẹn giờ đèn khoảng 8 tiếng. Lên tới 10 tiếng là sát ngưỡng dễ có rêu. Bật 10–13 tiếng trở lên là quá dài.

Cây cũng báo hiệu cho bạn: nhiều cây thân (stem) khép lá vào buổi tối khi đã đủ sáng. Nếu thấy cây khép mà đèn còn bật thêm vài tiếng nữa, nên rút ngắn thời gian chiếu.

Dọn rêu thế nào

Rêu tóc có sợi dài nên gỡ khá dễ. Có ba cách, dùng riêng hoặc kết hợp:

1. Gỡ tay: dùng bàn chải đánh răng hoặc chổi thông ống (pipe brush), xoay tròn để rêu quấn vào rồi kéo ra. Cách này không lấy sạch hết. Đoạn sót lại sẽ mọc lại, nên chỉ là bước đầu.
2. Nuôi tép Amano: tác giả gọi đây là loài ăn rêu tóc rất tốt và khuyên nên có trong bể.
3. Carbon lỏng: Seachem Excel hoặc Easy Carbo mà rêu không ưa. Có thể nhỏ trực tiếp vào chỗ có rêu, hoặc thêm một ít mỗi lần châm phân nước. Với rêu cứng đầu vẫn phải tìm nguyên nhân gốc.

Ngăn rêu quay lại

Sau khi dọn, phải sửa nguyên nhân ban đầu.

Bể có CO2: dùng drop checker để biết đủ CO2 hay chưa, đừng hỏi "bao nhiêu bọt mỗi giây cho bể bao nhiêu lít". Dung dịch trong drop checker nên có màu xanh lá.

Bể không CO2:

• Giảm cường độ đèn.
• Rút ngắn thời gian chiếu.
• Giảm sóng mặt nước. Nước máy có sẵn một ít CO2, mặt nước xáo mạnh sẽ đẩy CO2 ra và đưa thêm oxy vào. Để cây tự tạo oxy thay vì nhờ sóng mặt.

Cho cả hai loại bể: trồng thêm cây, ưu tiên cây mọc nhanh. Cây và rêu luôn cạnh tranh nhau, nhiều cây mọc nhanh thì cây thắng.

Hai ví dụ thực tế của tác giả

Bể Dutch style nano: rêu tóc bùng mạnh dù CO2 nhiều, đèn không mạnh, chỉ bật 8 tiếng và lọc đã chạy ổn định nhiều tháng. Để ý thấy cây mọc chậm, tác giả test và thấy nền hút nhiều dinh dưỡng. Ông tăng lượng phân, chủ yếu là đạm (nitrogen). Cây khỏe hơn và phần lớn rêu biến mất.

Bể scape 70 lít: rêu chỉ còn ở rêu fissidens fontanus. Tác giả đoán (chưa chắc chắn) là đá được quét hỗn hợp rêu và đất nền nghiền, nên đá đang rỉ dinh dưỡng ra gần chỗ rêu. Gỡ tay thì rêu mọc lại, nhỏ carbon lỏng thì rêu fissidens không chịu được nên ông bỏ. Hướng tiếp theo của ông là thả tép Amano.

Bắt đầu từ đâu

1. Hẹn giờ đèn khoảng 8 tiếng.
2. Gỡ rêu bằng bàn chải, rồi thả tép Amano nếu bể phù hợp.
3. Bể có CO2: gắn drop checker và chỉnh cho ra màu xanh lá. Bể không CO2: giảm đèn và sóng mặt nước.
4. Xem cây có mọc tốt không. Nếu chậm, xem lại lượng phân, nhất là đạm, và thêm cây mọc nhanh.