Rêu chấm xanh (GSA): nguyên nhân, cách xử lý và phòng tái phát

Rêu chấm xanh trông như thế nào

Rêu chấm xanh (green spot algae, GSA) là những chấm tròn màu xanh lá, mỗi chấm cỡ 1 mm. Nó bám rất chắc. Chỗ hay gặp nhất là mặt kính bể và lá của các loại cây mọc chậm. Ai từng trồng ráy (Anubias) gần như chắc chắn đã thấy GSA, vì hai thứ này dính nhau như nam châm.

Có người nhầm GSA với rêu bụi xanh (green dust algae). Hai loại nhìn khá giống nhau. Cách phân biệt đơn giản nhất là lấy tay hay miếng lau quệt thử. Rêu bụi xanh mềm, quệt nhẹ là trôi. GSA thì cứng đầu, lau không đi.

Vì sao rêu chấm xanh mọc

Theo MJ Aquascaping, GSA là loại rêu hại dễ hiểu nhất vì thủ phạm gần như chỉ có một: phosphate. Phosphate quá thấp hay quá cao đều có thể làm GSA xuất hiện.

Ánh sáng mạnh, CO2 thiếu hay dòng chảy yếu cũng có thể góp phần. Tuy vậy, tác giả cho rằng gốc rễ luôn nằm ở phosphate. Thấy GSA thì việc đầu tiên là xem lại phosphate, chưa cần chỉnh đèn hay CO2.

Ít GSA không đáng lo. MJ Aquascaping nói lác đác vài chấm thì anh cũng không thay đổi gì trong bể. Nhưng giống mọi loại rêu hại khác, GSA có thể bùng lên phủ kín bể. Lúc đó mới cần ra tay.

Cách gỡ rêu chấm xanh theo từng chỗ bám

Độ khó tùy vào chỗ rêu bám:

• Trên kính: trường hợp may nhất. Dùng thẻ nhựa (kiểu thẻ ngân hàng cũ) hoặc dao cạo rêu chuyên dụng là cạo sạch.
• Trên lũa, đá: khó hơn một chút. Dùng bàn chải đánh răng chà cho bong ra.
• Trên lá cây: gần như không gỡ được. Rêu bám chặt vào bề mặt lá, cạo thì rách lá trước khi rêu bong.

Với cây bị dính, cách thường làm là tỉa bỏ lá đã nhiễm. Cây mọc nhanh thì tỉa thoải mái. Còn ráy có khi hai tháng mới ra một lá mới, tỉa hết lá dính rêu thì cây trơ trụi.

Xử lý GSA trên ráy và cây mọc chậm

Với ráy và các cây chậm lớn, MJ Aquascaping khuyên thả đội dọn bể. Ốc nerite và ốc Clithon cạo GSA trên lá rất giỏi. Cách này chậm nhưng không hại cây, và ốc làm việc cả ngày thay bạn.

Muốn nhanh hơn thì có thể nhỏ trực tiếp carbon lỏng như Seachem Excel hoặc Easy Life EasyCarbo lên chỗ rêu. Cách này có tác dụng, nhưng đôi khi làm chết luôn cây. Tác giả xếp đây là lựa chọn anh ít thích nhất. Nếu dùng, nên thử trên vài lá trước và đừng nhỏ quá tay.

Cách xử lý	Ưu điểm	Nhược điểm
Tỉa lá nhiễm	Sạch ngay	Mất lá, không hợp cây mọc chậm
Thả ốc nerite, Clithon	An toàn cho cây	Cần thời gian
Nhỏ carbon lỏng	Nhanh	Có nguy cơ hại cây

Giữ phosphate ở mức nào để GSA không quay lại

Gỡ rêu xong mà không chỉnh phosphate thì GSA sẽ quay lại. Cách chắc ăn nhất là mua bộ test phosphate để biết bể đang ở mức nào.

Phosphate là chất dinh dưỡng cây cần để lớn. Mức MJ Aquascaping đưa ra khá thấp, khoảng 0,1 đến 1 mg/l. Lượng đó chỉ vừa đủ nuôi cây.

• Bể trồng cây mà chưa châm phosphate thì nhiều khả năng GSA mọc do thiếu phosphate.
• Đang châm phân có phosphate mà vẫn bị GSA thì có thể bạn đang châm quá liều.

Thay nước đều đặn cũng giúp giữ phosphate không bị dư. Phần thừa sẽ theo nước cũ ra ngoài mỗi lần thay.

Kinh nghiệm của tác giả với bể mới set

MJ Aquascaping kể thật là anh không đo phosphate. Anh dựa vào kinh nghiệm. Các bể của anh thường lên GSA vào khoảng tuần thứ 4 hoặc 5 sau khi set.

Lý do là anh hay dùng phân nền giàu dinh dưỡng, sẵn có phosphate. Mấy tuần đầu nền nhả phosphate ra nước. Đến tuần 4–5 thì nền hết nhả, phosphate trong nước tụt xuống và GSA bắt đầu xuất hiện. Với anh, đó là tín hiệu phải bắt đầu châm phân nước có phosphate.

Nếu bạn cũng dùng phân nền giàu dinh dưỡng, hãy để ý giai đoạn này. Mấy chấm xanh đầu tiên trên kính có thể là lời nhắc bể đã cần phân nước.

Bắt đầu từ đâu

1. Quệt thử chỗ rêu để chắc đó là GSA chứ không phải rêu bụi xanh.
2. Cạo sạch GSA trên kính, chải phần bám trên lũa đá. Lá cây mọc nhanh bị dính thì tỉa bỏ.
3. Mua bộ test phosphate và đo. Nếu chưa châm phosphate thì bắt đầu châm phân nước có phosphate. Nếu đang châm thì giảm liều cho về khoảng 0,1–1 mg/l.
4. Thả vài con ốc nerite hoặc Clithon nếu bể có ráy hay cây mọc chậm, và giữ lịch thay nước đều.