Rêu râu đen (BBA): 7 nguyên nhân và cách phòng trong bể thủy sinh

BBA là gì và vì sao khó trị

Rêu râu đen (black beard algae, BBA, còn gọi là black brush algae) là những búi lông ngắn màu đen hoặc xám, bám chặt vào mép lá, lũa, đá và cả đường ống lọc. Gần như ai chơi bể cây cũng từng gặp nó. BBA khó trị vì nó không có một nguyên nhân duy nhất. Thường thì nhiều yếu tố cộng lại mới làm nó bùng lên.

Bài này dựa trên video của MJ Aquascaping, gom lại 7 nguyên nhân hay gặp nhất, cách đọc vị trí BBA mọc để đoán thủ phạm, vài lời khuyên trên mạng không nên tin, và cách tác giả xử lý khi BBA đã mọc.

Ba nguyên nhân chính gây BBA

Theo MJ Aquascaping, phần lớn trường hợp BBA rơi vào một trong ba nhóm sau, hoặc kết hợp vài nhóm với nhau.

1. CO2 có vấn đề. Thủ phạm hay gặp nhất là nồng độ CO2 lên xuống thất thường, hoặc châm CO2 không đủ. Bể không châm CO2 cũng có thể bị BBA. Nhưng khi đó thường là do nhiều thứ cùng lúc: không CO2, bể bẩn và đèn quá mạnh.
2. Quá nhiều chất thải hữu cơ. Nói thẳng ra là bể bẩn. Bạn cần thay nước nhiều hơn, hút nền kỹ hơn, vệ sinh lọc thường xuyên hơn. Có khi phải làm cả ba.
3. Cây yếu. Cây nào cũng thải ra một ít chất hữu cơ. Khi cây bị stress hoặc không khỏe, lượng chất thải này tăng lên và rêu hại có thêm thức ăn. Ngược lại, cây khỏe tiết ra một loại enzyme giúp đẩy lùi rêu hại. Vì vậy mục tiêu số một vẫn là trồng cho cây khỏe.

Bốn nguyên nhân phụ dễ bị bỏ qua

Ngoài ba nhóm trên, tác giả kể thêm bốn tình huống cũng hay làm BBA xuất hiện.

• Châm phân nước quá tay. Đây là kinh nghiệm riêng của MJ Aquascaping và anh ấy thừa nhận nhiều người sẽ không đồng ý. Vài năm gần đây anh giảm hẳn lượng phân nước ở tất cả các bể. Kết quả là rêu hại nói chung, kể cả BBA, giảm đi rất nhiều.
• Đèn quá mạnh. Bản thân ánh sáng mạnh không trực tiếp sinh ra BBA. Vấn đề là đèn mạnh làm bể mất cân bằng. Đèn càng mạnh thì cây càng cần nhiều CO2 và phân. Nếu hai thứ này thiếu, BBA sẽ có cơ hội.
• Dòng chảy quá mạnh. BBA hay mọc ngay ở đầu ra của lọc hoặc dọc theo đường nước phun ra. Tác giả nói anh chưa chắc chắn về lý do. Anh đoán nước chảy xiết chứa nhiều oxy hơn và ít CO2 hơn, nên khu vực đó dễ bị BBA. Đây chỉ là giả thuyết của anh.
• Bể mới set. Bể mới chưa có nhiều vi sinh có lợi để phân hủy chất thải hữu cơ và amoniac. Vì vậy thấy một chút BBA trong bể mới là bình thường, vì bể chưa cân bằng. Nhưng nếu BBA mọc nhiều thì chắc chắn có vấn đề khác.

Đọc vị trí BBA mọc để đoán thủ phạm

MJ Aquascaping nhắc đến một quy tắc chung anh đọc được trên trang 2hraquarist. Anh thấy nó hợp lý và dễ áp dụng.

Những lời khuyên trên mạng không cần lo

Khi tìm hiểu để làm video, tác giả gặp vài lời khuyên làm anh khá bối rối.

• BBA lây từ cá mới hoặc nước cửa hàng. Có trang khuyên cách ly cá mới để tránh mang BBA vào bể. Theo anh, chuyện này nghe hơi khó tin.
• BBA lây chéo qua dụng cụ. Có trang khuyên phải khử trùng hết dụng cụ trước khi chuyển từ bể có BBA sang bể khác. Anh nói mình không phải chuyên gia về rêu hại. Nhưng anh thấy cách tiếp cận này sai hướng, và người mới đọc xong có khi bỏ luôn ý định chơi bể.

Quan điểm của MJ Aquascaping là BBA chỉ mọc khi điều kiện trong bể thuận lợi cho nó. Thay vì lo cách ly hay khử trùng, hãy dồn sức vào ba việc: giữ cây khỏe, giữ CO2 ổn định và giữ bể sạch.

Carbon nước làm được gì và không làm được gì

Nhiều nơi quảng cáo carbon nước (liquid carbon, loại giống Seachem Excel) là cách tăng CO2 trong bể. Theo tác giả, đây chỉ là chiêu bán hàng. Carbon nước không liên quan gì đến CO2 thật. Châm nó vào bể không làm cây lớn nhanh hơn, đẹp hơn hay lên màu hơn.

Thứ duy nhất nó làm tốt là diệt rêu hại. Anh vẫn khuyên dùng, nhưng chỉ với mục đích đó.

Tác giả xử lý BBA thế nào

MJ Aquascaping không đi sâu vào cách diệt BBA vì trên mạng đã có rất nhiều. Anh chỉ chia sẻ cách mình làm:

1. Khi BBA còn ít, anh châm carbon nước thẳng vào cột nước.
2. Khi BBA đã nặng, anh hạ mực nước trong bể xuống rồi quét carbon nước trực tiếp lên chỗ rêu bám.

Diệt xong mà không sửa nguyên nhân thì BBA sẽ quay lại. Vì vậy cần đi kèm với việc xử lý CO2, độ sạch của bể và sức khỏe cây như các phần trên.

Bắt đầu từ đâu

• Nhìn xem BBA đang mọc chủ yếu trên lũa, đá hay trên lá cây để khoanh vùng thủ phạm.
• Kiểm tra CO2: lượng châm có đủ không, có lên xuống thất thường trong ngày không.
• Tăng thay nước, hút nền và vệ sinh lọc nếu BBA bám nhiều trên hardscape.
• Xem lại đèn và phân: nếu đèn mạnh mà CO2, phân không theo kịp thì giảm đèn, và cân nhắc giảm bớt phân nước nếu đang châm nhiều.