Bể ổn định rồi thì cần vệ sinh đến mức nào

Nhiều việc vệ sinh bể dần thành thói quen. Mình làm vì đến lịch, chứ không phải vì bể cần. Với một bể đã chạy ổn định và khỏe, làm ít đi thường không gây hại gì. Có khi còn tốt hơn cho bể.

Bài này đi qua năm việc hay bị làm quá tay: cạo rêu, vệ sinh lọc, lau chùi quanh bể, tỉa cây và hút nền. Với mỗi việc, bài nói rõ lúc nào nên làm và lúc nào cứ để yên.

Có cần cạo hết từng đốm rêu trên kính không

Ai thích bể trong vắt, nhìn cá như bay giữa không trung thì thấy một chút rêu trên kính cũng khó chịu. Nhiều người cạo kính hàng tuần, thấy đốm nào là chùi đốm đó. Thật ra trong bể ổn định, mấy đốm rêu hại (algae) lấm tấm này là thức ăn cho otocinclus, tép và các loài ăn rêu khác.

Nếu bạn dùng lọc ngoài, phần lớn rêu cạo xuống sẽ bị hút vào lọc và ra khỏi bể. Cạo sạch quá thì đám ăn rêu mất nguồn thức ăn. Cách hợp lý hơn là chờ rêu dày đến mức bắt đầu che tầm nhìn rồi mới cạo. Nếu lần nào rêu cũng nhanh chóng dày lên như vậy, nhiều khả năng bể còn nuôi thêm được vài con ăn rêu nữa.

Rêu trên lũa, đá thì xử lý thế nào

Một chút rêu bám trên đá hay lũa không đáng lo. Ở một số bố cục, lớp rêu mỏng còn làm cảnh trông tự nhiên hơn. Cọ đá quá mạnh cũng có cái hại. Tùy loại đá, chà mạnh có thể làm đá nhả khoáng và thay đổi thông số nước. Vì vậy thấy chút rêu trên cảnh thì cứ để đó.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:34 Lớp rêu hại mỏng bám trên mặt đá giữa các bụi cây.
• Xem video từ ▶ 1:38 Dùng bàn chải cọ rêu hại trên đá trong hồ thủy sinh.

Có hai trường hợp phải xử lý ngay:

• Rêu râu đen (black beard algae, BBA): loại này lan chậm nhưng gần như không có con vật nào ăn nó đều đặn được. Thấy là gỡ càng sớm càng tốt.
• Rêu hại bùng phát diện rộng: khi rêu phủ lên lá, nó che sáng, làm cây chậm lớn và cuối cùng có thể làm cây chết.

Nguyên tắc chung là rêu ít thì để yên. Rêu lan rộng và phủ lên cây thì mới đến lúc dọn.

Bao lâu vệ sinh lọc thùng một lần

Người mới chơi hay nghe câu lọc thùng phải rửa mỗi tháng một lần. Rửa lọc thùng hàng tháng tốn công, mà lỡ quên thì lại cứ canh cánh. Thực tế có bể để lọc tới khoảng 6 tháng mới rửa mà vẫn ổn. Để lâu cỡ đó thì không nên. Nhưng chuyện này cho thấy lịch một tháng không phải luật cứng.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:28 Bông lọc bẩn, ngả màu nằm trong ngăn lọc thùng.
• Xem video từ ▶ 3:22 Rửa vật liệu lọc dạng sứ trong ngăn lọc thùng.

Thay vì nhìn lịch, hãy nhìn lọc. Các dấu hiệu lọc cần rửa:

• Dòng chảy yếu đi rõ rệt do bông lọc bị nghẹt.
• Lọc khó khởi động hơn bình thường.
• Lúc mới bật, lọc phụt cặn bẩn ra bể.

Hai dấu hiệu sau gần như chắc chắn là trong lọc đã tích nhiều chất bẩn. Với nhiều bể, rửa khoảng 3 tháng một lần là vừa.

Còn một lý do nữa để không rửa lọc quá thường xuyên. Lần rửa nào cũng có nguy cơ làm xáo trộn vi sinh sống trong vật liệu lọc. Bạn có thể bóp rửa quá mạnh, ngâm vật liệu trong nước máy chưa khử clo quá lâu, hoặc vô tình dùng thứ không nên chạm vào vật liệu lọc. Tráng nhanh bằng nước máy thường không phá hỏng hệ vi sinh. Nhưng rủi ro không cần thiết thì tránh được vẫn hơn, nên chỉ rửa khi lọc thật sự cần.

Lau chùi quanh bể sao cho an toàn

Bể sạch nhìn rất đẹp. Nhưng dùng hóa chất bừa bãi quanh bể có thể gây ra chuyện không ai muốn. Nước lau kính là ví dụ dễ thấy nhất. Dù chỉ xịt mặt ngoài, một phần hơi xịt vẫn có thể bay vào nước. Có thể bể không có biểu hiện gì, nhưng đây là rủi ro không đáng.

Cách đơn giản hơn là giữ vài cái giẻ chỉ dùng cho bể:

1. Trải một cái giẻ dưới sàn khi làm bể. Thay nước kiểu gì cũng rớt nước, bạn đứng lên giẻ và dùng chân di nó theo. Sàn sẽ khô và không bị dẫm nước lem nhem.
2. Để sẵn một cái giẻ khác chỉ để lau kính. Nước bể có khoáng, nên giọt nước khô trên kính sẽ để lại vệt ố. Lau ngay khi nước còn ướt thì kính sạch mà không cần hóa chất.
3. Nếu bắt buộc phải dùng chất tẩy rửa, hãy che mặt nước trước khi dùng.

Càng ít chất lạ rơi vào nước thì càng ít khả năng sinh chuyện lớn.

Khi nào thì nên tỉa cây

Hãy tự hỏi vì sao mình tỉa. Do cây mọc quá rậm và bắt đầu che sáng cây khác, hay chỉ vì đến ngày tỉa? Một bể hơi um tùm thường đẹp hơn một bể bị tỉa quá sát. Tỉa quá thường xuyên cũng gây ra vấn đề.

Cây khỏe càng nhiều thì rêu hại càng khó chiếm chỗ, vì cây ăn hết dinh dưỡng và rêu không còn mấy cơ hội. Tỉa mạnh một lần là bạn bỏ đi một khối lượng cây lớn trong thời gian ngắn, và cân bằng trong bể bị phá vỡ. Châm phân cũng khó hơn. Lượng dinh dưỡng trước đây do phần cây đó tiêu thụ giờ không còn ai ăn. Rất khó biết phải giảm phân đi bao nhiêu cho đúng, và tính sai thì rêu hại lại có cơ hội bùng lên.

Cách tỉa an toàn hơn:

1. Chỉ tỉa khi một phần cây thật sự vượt tầm kiểm soát.
2. Vài ngọn mọc quá cao thì cắt riêng mấy ngọn đó.
3. Một khu quá dày thì tỉa đúng khu đó, các khu khác để nguyên.
4. Chờ cây ở khu vừa tỉa lên lại rồi mới chuyển sang khu khác.
5. Ngọn cắt ra có thể trồng lại, hoặc bỏ đi nếu bể đã đủ cây.

Điều cần tránh nhất là một lần "cắt trụi" cả bể. Đến ngày tỉa mà bể vẫn đẹp thì đừng động vào. Cây cho bạn lý do thì hãy tỉa.

Có cần hút nền mỗi lần thay nước không

Câu trả lời tùy loại bể. Với bể dùng phân nền (aqua soil) và nuôi chủ yếu cá nhỏ, hút toàn bộ nền mỗi tuần không có nhiều ý nghĩa. Chất thải lắng giữa các hạt phân nền sẽ phân hủy dần và thành dinh dưỡng cho cây.

Trong bể phân nền, chất bẩn luôn dồn về vài chỗ nhất định như sau tảng đá, giữa các bụi cây hoặc góc ít dòng chảy. Khi thấy rõ cặn tụ ở đâu, bạn chỉ cần hút đúng chỗ đó và không đụng phần nền còn lại. Cách này nhanh hơn nhiều. Hút cả nền theo lịch tuy lấy ra được chút chất thải, nhưng lại xới tung nền nhiều hơn mức cần. Cái hại của việc xới nền có thể lớn hơn chút chất bẩn bạn định hút đi.

Bắt đầu từ đâu

• Lần tới thấy rêu lấm tấm trên kính, khoan cạo vội. Chờ đến khi nó che tầm nhìn, trừ khi đó là BBA hoặc rêu đang phủ lên cây.
• Ghi lại lưu lượng lọc lúc vừa rửa xong. Sau đó chỉ rửa lại khi dòng chảy yếu rõ, lọc khó khởi động hoặc phụt cặn.
• Bỏ chai nước lau kính ra xa bể, chuẩn bị hai cái giẻ riêng cho bể: một trải sàn, một lau kính.
• Bỏ lịch tỉa cây và hút nền cố định. Chỉ tỉa từng khu khi cây cần, và chỉ hút cặn ở chỗ thấy bẩn.