Cách đi ống tràn, hồi nước và sump cho bể cá lớn khoan đáy

Bể lớn khoan đáy chạy sump thì phần đi ống quyết định hầu hết mọi chuyện về sau. Bể có ồn hay không, có tràn nước ra sàn khi ống nghẹt hay không, mất điện thì có bị hút ngược nước hay không, đều do phần này. Nhiều người dựng hộp tràn xong mới tính đến ống, đến lúc đó thì chẳng còn chỗ mà sửa.

Bài này đi qua cách bố trí ống cho một bể khoảng 1.420 lít bằng acrylic, có hộp tràn (weir) nằm trong bể. Mỗi đường ống làm việc gì, cách làm ống Durso cho êm, và đường đi của nước qua sump đều được giải thích cụ thể. Bạn có thể lấy đó làm khung rồi điều chỉnh cho bể của mình.

Cần tính gì trước khi khoan

Đầu tiên, đánh dấu vị trí hộp tràn lên kính đáy. Mọi lỗ khoan và đường ống phía trên đều phải nằm gọn trong vùng này. Sau đó, liệt kê những việc bạn muốn hệ ống làm được:

• Lưu lượng qua lọc bao nhiêu. Bể mẫu nhắm khoảng 6.800 lít/giờ, tức nước qua lọc khoảng 5 vòng mỗi giờ.
• Có đường hồi nước nằm sau hộp tràn hay không.
• Có đường xả riêng để thay nước hay không.
• Có đường thoát dự phòng khi ống chính bị nghẹt hay không.
• Có cần chạy êm hay không.

Cần phân biệt số vòng lọc với lưu lượng tuần hoàn trong bể. Đây là hai chuyện khác nhau. Lưu lượng lọc chỉ là lượng nước đi qua sump. Còn dòng chảy trong bể thì có thể bổ sung bằng máy thổi riêng, nên bạn không cần ép lọc gánh hết.

Liệt kê xong thì mới chọn số lượng và cỡ bulkhead (ống xuyên vách). Bể mẫu dùng năm bulkhead 25 mm. Vì cỡ nhỏ nên cả năm cái nhét vừa trong hộp tràn, mà vẫn còn chỗ để sau này nâng lên 38 mm nếu cần.

Khoan acrylic thế nào cho an toàn

Khoan acrylic chỉ cần mũi khoét lỗ (hole saw) loại dùng cho gỗ. Phần lớn dụng cụ làm gỗ đều dùng được cho acrylic. Có một cái bẫy: mũi khoét nóng lên rất nhanh. Mũi nóng quá sẽ làm chảy mép acrylic và có thể làm bỏng tay. Bạn nên để sẵn một chén nước bên cạnh. Mỗi lần khoan một đoạn thì nhúng mũi vào cho nguội hẳn rồi khoan tiếp.

Năm đường ống, mỗi đường làm gì

Dưới đáy bể, ống nào cũng có van bi để chỉnh lưu lượng. Ống nào cũng có rắc co (union) để tháo ra vệ sinh hoặc sửa đổi mà không phải cắt ống. Hai món này rẻ nhưng sau này sẽ đỡ cho bạn rất nhiều công.

Làm sao cho hộp tràn không ồn

Ống tràn thẳng phi 34 tùy mực nước phía trên miệng ống mà có thể nhận khoảng 6.000 đến 8.300 lít/giờ. Như vậy là đủ lưu lượng cho bơm hồi, nhưng nó hút khí ồn ào. Ống Durso thì êm, đổi lại nhận được ít nước hơn nhiều. Bí quyết là cho hai ống chạy cùng nhau:

1. Vặn van bi của ống tràn thẳng khép lại một chút.
2. Mực nước trong hộp tràn sẽ dâng lên, ngập qua miệng ống thẳng, nhờ vậy hết tiếng hút khí.
3. Phần nước dư chảy nhẹ xuống ống Durso.
4. Chỉnh dần cho đến khi ống Durso chỉ còn nhỏ giọt nhẹ và cả hệ gần như im lặng.

Phải chỉnh tới chỉnh lui một lúc mới chuẩn, nhưng kết quả đáng công.

Cách làm ống Durso:

1. Gắn một tê (T) lên đầu ống đứng thẳng.
2. Một nhánh của tê gắn co (elbow) quay đầu xuống dưới. Nước sẽ vào qua đường này.
3. Nhánh trên cùng đậy nắp bịt.
4. Khoan một lỗ nhỏ trên nắp bịt. Thiếu lỗ này thì ống Durso sẽ đầy rồi rút, rồi lại đầy, cứ lặp như vậy và gây ồn.
5. Có thể gắn một van dây sủi khí nhỏ vào lỗ để chỉnh lượng khí lọt vào.

Khi nước dâng qua co, không khí bị đẩy ra qua lỗ trên nắp và nước chảy xuống trơn tru, không ọc ọc.

Đường hồi nước và chuyện mất điện

Bơm hồi đẩy khoảng 7.500 lít/giờ nước đã lọc lên bể. Nước đi qua ống hồi rồi vào hệ ống khớp nối loc-line để hướng dòng chảy đi đâu cũng được. Hai nhánh ra đều có van bi riêng để chia nước đều hai bên. Ở bể mẫu, phải cắt bỏ một răng lược của hộp tràn để luồn ống hồi sang phía bên kia. Nhìn cũng không xấu lắm.

Chi tiết quan trọng nhất là độ cao miệng ống hồi. Miệng ống nằm dưới mặt nước nhưng ngang với chân răng lược của hộp tràn. Khi mất điện, nước trong bể chỉ rút xuống đến chân răng lược. Lúc đó miệng ống hồi hở ra khỏi mặt nước, không khí lọt vào và ống không biến thành ống siphon hút nước từ bể ngược về sump. Đặt miệng ống thấp quá thì sump có thể tràn ra sàn.

Dòng chảy trong bể chủ yếu do hai máy thổi mạnh hai bên hộp tràn đảm nhận, mỗi máy khoảng 15.000 lít/giờ. Đây là ví dụ rõ nhất cho chuyện lưu lượng lọc với tuần hoàn trong bể là hai việc tách riêng.

Nước đi qua sump theo thứ tự nào

1. Nước tràn qua răng lược vào hộp tràn. Phần lớn xuống ống tràn thẳng, phần còn lại xuống ống Durso.
2. Xuống sump, nước qua lọc cơ học trước: túi lọc (filter sock) rồi đến mút.
3. Nước qua vách ngăn thứ nhất vào khoang lọc sinh học dùng vật liệu tầng sôi (fluidized media).
4. Nước qua vách ngăn thứ hai vào khoang cuối. Ở đây có ba sưởi 300 W làm ấm nước.
5. Bơm hồi đưa nước lên bể.

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:23 Hộp tràn và ống tràn trong bể, nơi nước chảy xuống sump.
• Xem video từ ▶ 5:28 Túi lọc và mút trong sump, bên cạnh khoang vật liệu lọc sinh học.

Thay nước bằng đường xả đáy

Bulkhead cuối cùng được nối bằng một co PVC với lưới chắn đã gắn sẵn trong hộp tràn. Khi cần thay nước, bạn chỉ việc gắn ống mềm vào đầu ống phía dưới rồi mở van bi. Nước rút từ đáy bể qua lưới chắn, cá nhỏ không bị hút theo. Với ống mềm 2,5 cm, bạn thay được tới 90% nước mà không cần xách xô hay mồi siphon. Đường xả này về sau còn dùng được làm nền cho hệ thay nước tự động kiểu nhỏ giọt.

Những lưu ý khi lắp ống

• Đỡ ống bằng giá kẹp. Ống đầy nước rất nặng và sẽ kéo trĩu xuống bulkhead. Bulkhead bị kéo lâu ngày có thể rò. Bạn nên dùng kẹp ống nhựa bắt vít vào chân tủ để đỡ.
• Lắp thử khô trước khi dán keo. Ráp hết ống, co, van mà chưa bôi keo để kiểm tra độ dài và độ khớp. Dán rồi thì muốn sửa chỉ còn cách cắt bỏ.
• Đi hết ống rồi mới gắn hộp tràn. Hộp tràn che mất khu vực bulkhead, nên phần ống bên trong phải xong trước.
• Chừa chỗ nâng cấp. Bạn nên bố trí bulkhead đủ thưa để sau này thay cỡ lớn hơn mà không phải khoan lại.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:07 Hệ ống dưới tủ được đi gọn và cố định vào khung.
• Xem video từ ▶ 2:22 Kẹp ống nhựa bắt vào khung tủ để đỡ đường ống.

Bắt đầu từ đâu

1. Ghi ra lưu lượng lọc bạn cần và liệt kê từng chức năng: tràn chính, tràn êm, dự phòng, hồi, xả.
2. Đánh dấu vùng hộp tràn trên đáy bể rồi xếp vị trí bulkhead nằm gọn trong đó, có chừa chỗ nâng cấp.
3. Mua đủ van bi, rắc co và kẹp đỡ ống cho từng đường, rồi lắp thử khô toàn bộ trước khi dán keo.
4. Khi chạy thử, chỉnh van ống tràn thẳng cho tới khi hết tiếng hút khí. Sau đó rút điện bơm để kiểm tra miệng ống hồi có tự ngắt siphon hay không.