Tự đóng bể acrylic cỡ lớn: dán keo, đánh bóng cạnh, làm nắp và đèn

Bể acrylic cỡ lớn khác bể nhỏ ở chỗ tấm vật liệu rất dày. Mấy cách quen thuộc với tấm mỏng như cho keo tự thấm vào mối nối hay hơ lửa đánh bóng cạnh sẽ không còn hiệu quả. Bể dài thì việc làm nắp cũng khó hơn, vì tấm nắp phải vượt qua khoảng hở rộng mà vẫn không được võng.

Bài này lấy ví dụ một bể kích thước 244 x 91 x 64 cm, chứa khoảng 1.420 lít, làm từ acrylic đúc (cell cast) dày 19 mm. Bạn sẽ thấy cách cắt, dán và đánh bóng cạnh tấm acrylic dày, cách thiết kế giằng nóc đi cùng với nắp, chọn vật liệu làm nắp và chọn đèn cho bể nuôi cá lớn.

Cắt acrylic dày thế nào cho cạnh sạch

Khâu cắt thì acrylic dày hay mỏng đều làm giống nhau. Bạn dùng máy cưa bàn với lưỡi hợp kim 25 cm, 80 răng. Lưỡi nhiều răng cho đường cắt sạch nên cạnh gần như không phải xử lý thêm trước khi dán. Cạnh cắt càng phẳng thì mối dán càng ít bọt khí.

Vì sao acrylic dày phải dán bằng cách kê ghim

Với tấm mỏng, người ta hay dùng cách mao dẫn (capillary): ghép hai tấm sát nhau rồi nhỏ keo loãng như nước dọc mối nối cho keo tự thấm vào. Cách này dễ nhất nhưng không hợp với tấm dày. Keo không thấm hết được bề dày mối nối, còn nếu nhỏ keo từ cả hai phía thì mối dán sẽ dính bọt khí rất xấu.

Với tấm 19 mm, cách hợp lý hơn là kê ghim (pin method):

1. Kê vài cây ghim nhỏ dưới tấm acrylic để nâng tấm lên một khe vừa đủ bơm keo vào.
2. Bơm keo cho đọng đầy trong khe.
3. Để keo ngấm khoảng 90 giây. Thời gian này vừa đủ làm mềm bề mặt acrylic ở cả hai tấm.
4. Rút ghim ra. Hai mặt đã mềm ép sát vào nhau và hàn liền ở mức phân tử.

Muốn mối dán đẹp không tì vết thì phải đủ keo và để đúng thời gian. Thiếu keo hoặc rút ghim sớm thì mối nối dễ có bọt hoặc dính không chắc.

Đánh bóng cạnh acrylic dày

Tấm mỏng thường được hơ lửa bằng đèn khò propane hoặc khí MAPP, làm nhanh mà cạnh trong suốt. Tấm dày có bề mặt cạnh lớn hơn nhiều nên rất khó hơ nóng đều. Hơ không đều thì cạnh vừa không bóng vừa dễ hỏng.

Cách chắc ăn hơn là đánh bóng cơ học:

1. Chà cạnh bằng giấy nhám mịn cho đều và hết vết cưa.
2. Bôi kem đánh bóng (ví dụ Novus 2) và dùng bánh vải đánh bóng cho đến khi cạnh trong.

Cách này tốn thời gian hơn hơ lửa nhiều. Bù lại cạnh rất đẹp nếu bạn chịu bỏ công.

Thiết kế giằng nóc đi cùng với nắp

Bể dài 244 cm cần giằng nóc kín toàn bộ mặt trên, rồi khoét các lỗ thăm để thao tác. Bể ví dụ có ba lỗ, mỗi lỗ 61 x 61 cm. Mép trong mỗi lỗ được vát sâu khoảng 6 mm, làm giống cách khoét lỗ thăm ngăn tràn. Phần vát này là chỗ đặt nắp, để nắp nằm phẳng với mặt bể.

Khi đóng bể lớn, mọi chi tiết nên tính cùng lúc. Kích thước lỗ thăm quyết định loại nắp dùng được, nên phải nghĩ đến nắp ngay từ lúc vẽ giằng.

Chọn vật liệu làm nắp

Với lỗ 61 x 61 cm, vật liệu quen thuộc đều có nhược điểm:

Ở bể này, polycarbonate hai lớp là lựa chọn hợp nhất. Loại tấm này cũng làm vách ngăn lọc thùng (sump) rất tốt, vì nó trong, phẳng, cứng, rẻ và dán silicon được.

Một số điểm cần lưu ý khi dùng tấm này làm nắp:

• Hai đầu tấm có các khe hở giữa hai lớp. Hơi nước lọt vào sẽ gây mốc, nên phải bịt kín bằng silicon hoặc kiểm tra thường xuyên.
• Lớp kép phản xạ lại một phần ánh sáng. Bể cần nhiều sáng sẽ thấy rõ điểm này.
• Tấm khó gia công. Bạn chỉ nên cắt bằng cưa bàn, hoặc rạch bằng dao rồi bẻ gãy theo đường rạch.

Làm nắp liền một tấm

Sau khi cắt tấm đúng kích thước lỗ, khoan vài lỗ 13 mm ở hai đầu làm chỗ thò ngón tay nhấc nắp. Nên làm mỗi nắp liền một tấm thay vì hai mảnh như nắp thông thường. Cách này không phải ai cũng làm, nhưng có mấy cái lợi rõ:

• Nhấc ra một lần là xong khi cần làm việc trong bể.
• Không có khe nối nên ít thoát hơi nước và nhiệt.
• Cá lớn khó húc nắp lệch chỗ.
• Dễ chặn vật nặng lên trên để giữ nắp.

Đèn cho bể nuôi cá lớn

Nếu bể chỉ để ngắm cá, không trồng cây, thì đèn LED dây tự ráp là đủ. Thậm chí đèn như vậy có khi vẫn quá sáng. Nhiều loài cá lớn không thích ánh sáng gắt. Vì vậy nên chọn loại đèn chỉnh được độ sáng và màu, để giảm cường độ cho đến khi cá bơi thoải mái. Nắp polycarbonate hai lớp cũng hắt bớt một phần ánh sáng, bạn nên tính luôn điều này khi chỉnh đèn.

Bắt đầu từ đâu

1. Chốt kích thước bể và độ dày acrylic trước, vì độ dày quyết định cách dán và cách đánh bóng.
2. Vẽ giằng nóc và lỗ thăm cùng lúc với nắp. Lỗ càng rộng thì nắp càng phải nhẹ và cứng.
3. Tập dán bằng cách kê ghim trên vài mẩu acrylic thừa cho quen thời gian 90 giây trước khi dán bể thật.
4. Lắp đèn có chỉnh độ sáng, bật nhỏ lúc đầu rồi tăng dần theo phản ứng của cá.