Cách tự làm lọc tràn kiểu nhỏ giọt (wet/dry) cho bể cá

Lọc tràn có nhiều kiểu, và cách dễ phân loại nhất là nhìn vật liệu lọc vi sinh nằm ở đâu: chìm hẳn dưới nước, nằm trên mặt nước, hoặc liên tục chuyển động trong dòng nước. Kiểu nằm trên mặt nước phổ biến nhất là lọc ướt khô (wet/dry), hay gọi đúng bản chất hơn là lọc nhỏ giọt (trickle filter). Vật liệu lọc được treo phía trên ngăn chứa nước, nước từ bể chính đổ xuống và rơi lả tả qua lớp vật liệu đó.

Kiểu lọc này cấu tạo rất đơn giản. Phần lớn công sức nằm ở tấm chia nước. Bài này hướng dẫn cách dựng một ngăn lọc nhỏ giọt cơ bản, cách tính lượng vật liệu lọc, kích thước thùng lọc, lưu lượng bơm, và những điểm mạnh yếu cần biết trước khi quyết định làm.

Lọc nhỏ giọt hoạt động thế nào

Nước chảy xuống tấm chia nước, đi qua các lỗ khoan sẵn rồi rơi đều lên lớp vật liệu lọc bên dưới. Vật liệu lọc không ngập nước mà chỉ ướt liên tục. Vì nước luôn rơi qua và tiếp xúc nhiều với không khí, vi sinh hiếu khí trong vật liệu có lượng oxy dồi dào. Chúng xử lý amoniac và nitrit hiệu quả hơn so với khi nằm trong nước tù.

Nước sau khi qua vật liệu lọc rơi xuống đáy thùng, nơi đặt bơm hồi để đẩy nước trở lại bể chính.

Cần bao nhiêu vật liệu lọc và thùng lọc to cỡ nào

Lượng vật liệu lọc phụ thuộc vào số cá và lượng amoniac chúng thải ra. Nếu muốn tính chính xác thì phải tính theo mật độ cá cụ thể. Còn để ước lượng nhanh, bể khoảng 380 lít nuôi mật độ trung bình cần chừng 10 lít vật liệu lọc.

Trong video

• Xem video từ ▶ 1:58 Tấm kính vách ngăn lọc tràn được dựng trong bể trống.
• Xem video từ ▶ 2:12 Cận cảnh vách kính ngăn dán silicone ở đáy bể lọc tràn.

Với các kiểu lọc tràn khác, thùng lọc phải đủ chỗ chứa thiết bị và cả lượng nước dồn xuống khi cúp điện. Cách ước lượng nhanh lượng nước dồn xuống: lấy dung tích bể (lít) chia cho chiều cao bể (cm), rồi nhân với 2,5. Ví dụ bể 380 lít cao khoảng 61 cm thì sẽ dồn xuống khoảng 15 lít. Thực tế thường ít hơn, nhưng con số này đủ để bắt đầu.

Với lọc nhỏ giọt thì chuyện này nhẹ nhàng hơn nhiều. Vật liệu lọc nằm trên mặt nước nên khi chạy, thùng lọc chỉ chứa nước khoảng 20%. Phần lớn trường hợp, thùng đủ to để chứa vật liệu lọc và thiết bị thì cũng đủ chỗ cho nước dồn xuống lúc mất điện.

Các bước dựng ngăn lọc nhỏ giọt

1. Dựng vách ngăn. Dán một tấm kính đứng trong thùng để tạo ngăn chứa vật liệu lọc. Đáy của phần treo vật liệu nên cách đáy thùng vài cm, đủ cao để nằm trên bơm hồi. Bơm phải luôn ngập nước.
2. Làm giá đỡ vật liệu. Dán vài thanh kính hoặc mica bên trong ngăn để làm gờ đỡ. Đặt lên đó hai tấm lưới nhựa ô vuông (loại tấm tán quang đèn, hay gọi là egg crate).
3. Đổ vật liệu lọc. Bio ball là lựa chọn dễ chịu nhất vì ít bị nén và ít bị bít. Miếng cọ rửa nồi bằng nhựa cũng dùng được và về cơ bản làm cùng một việc, nhưng dễ bí hơn.
4. Làm tấm chia nước. Có thể tự cắt kính hoặc mica, nhưng cách nhanh là tìm một hộc tủ nhựa nhỏ vừa khít ngăn lọc. Mẹo hay là tìm hộc nhựa trước rồi mới dựng ngăn theo kích thước của nó, miễn ngăn vẫn đủ lớn cho lượng vật liệu cần dùng.
5. Khoan lỗ. Khoan càng nhiều lỗ càng tốt, cách nhau khoảng 2,5 cm và phân bố đều. Bắt đầu với lỗ nhỏ, chạy thử xem nước có chảy đều qua tất cả các lỗ không, có bị nghẹt không, rồi mới khoan rộng dần nếu cần. Khoan thêm vài lỗ ở thành bên để nước có đường thoát khi dâng cao.
6. Đặt tấm chia nước và lót bông. Đặt hộc nhựa trực tiếp lên trên lớp vật liệu lọc, rồi lót bông lọc vào trong. Bông lọc rẻ và thay dễ, nên dùng nó làm lớp chặn cặn đầu tiên.

Chọn bơm hồi bao nhiêu là đủ

Với hầu hết các kiểu lọc tràn, mức lưu lượng dễ áp dụng là khoảng 6 lần thể tích hệ thống mỗi giờ. Bể 380 lít thì bơm hồi nên chạy khoảng 2.300 lít/giờ. Lưu ý lưu lượng thật thấp hơn số in trên bơm khi phải đẩy nước lên cao, nên chọn dư một chút.

Ưu và nhược điểm của lọc nhỏ giọt

Hiện tượng nước chảy tắt và chuyện vệ sinh

Sau một thời gian, cặn bẩn (detritus) đọng lại thành từng mảng trong vật liệu lọc. Nước luôn đi đường dễ nhất, nên nó sẽ chảy vòng qua các mảng cặn đó. Hiện tượng này gọi là chảy tắt (channeling). Chảy tắt càng nhiều thì càng ít vật liệu thật sự tiếp xúc với nước, và lọc yếu dần đi mà nhìn bên ngoài không thấy gì.

Vì vậy cứ vài tháng đến một năm phải dỡ ra vệ sinh một lần. Không phải làm thường xuyên, nhưng mỗi lần làm thì khá cực. Thay bông lọc trên tấm chia nước đều đặn sẽ giảm lượng cặn lọt xuống vật liệu và kéo dài khoảng cách giữa các lần dọn.

Ai nên chọn kiểu lọc này

Một lợi thế lớn của lọc tràn nói chung là tăng thêm thể tích nước cho cả hệ thống, giúp thông số ổn định hơn. Lọc nhỏ giọt gần như không có lợi thế này vì thùng chỉ chứa ít nước. Bạn có thể dùng thùng to hơn hoặc đổi thiết kế, nhưng thường cũng không thêm được bao nhiêu.

Bù lại, đây là kiểu lọc rẻ, êm và xử lý vi sinh rất mạnh. Nó hợp với người ngân sách hạn chế nhưng vẫn muốn có lọc tràn và một hệ lọc vi sinh hiệu quả.

Bắt đầu từ đâu

• Tính trước lượng vật liệu lọc theo dung tích bể và mật độ cá, lấy mốc khoảng 10 lít cho bể 380 lít.
• Tìm hộc nhựa làm tấm chia nước trước, rồi đo đạc ngăn lọc theo nó.
• Khoan lỗ nhỏ trước, chạy thử với nước để chỉnh cho nước rơi đều khắp mặt vật liệu.
• Chọn bơm hồi khoảng 6 lần thể tích hệ thống mỗi giờ và đặt lịch thay bông lọc ngay từ đầu.