Chọn cá nano và thả cá vào bể thủy sinh mới: thuần cá, ghép đàn

Cá là phần nhiều người mong nhất khi set bể thủy sinh, nhưng thả cá vội lúc cây chưa ổn thì dễ rối. Hai bể trong bài, một low-tech không châm CO2 và một high-tech có CO2, đều được trồng cây khoảng hai tháng rồi mới thả cá. Đó là lịch của riêng hai bể này, không phải con số bắt buộc. Thời gian đó đủ để cây bám rễ, rêu hại giai đoạn đầu lắng xuống và đội dọn bể quen chỗ.

Bài viết đi qua bốn việc: xem bể đã sẵn sàng chưa, chọn loài cá nhỏ hợp bể nano, thuần cá cho đúng, và ghép đàn sao cho cá không trốn suốt ngày.

Sau hai tháng, bể low-tech và high-tech khác nhau thế nào

Bể low-tech gần như không gặp rêu hại và chăm rất nhàn. Cây lên chậm hơn hẳn bể có CO2. Thảm nền chưa phủ kín vì cỏ hairgrass lùn (dwarf hairgrass) và loại cây trải nền thứ hai đều bò chậm, nên người chơi trồng thêm một loại cây trải nền dễ tính nữa cho nhanh kín. Rêu weeping moss bắt đầu rủ xuống thành từng mảng, trông rất đẹp.

Bể high-tech thì gần như đã rậm quá và phải tỉa vài lần. Đổi lấy tốc độ đó, mấy tuần đầu bể bị tảo silic (diatom) và vài loại rêu hại khác. Cách xử lý là chỉnh dần cho đèn, CO2 và phân cân với nhau. Bể có CO2 dễ lệch cân bằng hơn, nên giai đoạn này luôn mất chút thời gian. Hiện bể đã ổn, thảm hairgrass gần kín, chỉ còn vài chỗ trống.

Cả hai bể đều có cây nhũn. Rotala 'Bonsai' gần như mất hết ở bể low-tech và cũng nhũn ở bể high-tech. Chỗ trống được thay bằng cây ráy (Cryptocoryne) loại nhỏ. Ở bể low-tech, Myriophyllum 'Guyana' cũng gần như tàn và được thay bằng một loài Myriophyllum khác to hơn một chút. Điều lạ là cũng loài Myriophyllum này lại lên rất đẹp ở bể high-tech. Bể high-tech có thể cũng mất vài bụi Bucephalandra, nhưng chuyện này chưa rõ. Cây nhũn sau khi trồng là chuyện thường gặp. Cây nào không hợp bể thì thay loài khác, không cần cố giữ.

Sau khi bể low-tech ổn định, đèn được tăng từ khoảng 80% lên 100% để xem cây phản ứng ra sao. Đây là thử nghiệm, chưa có kết quả, nên đừng xem là công thức.

Đội dọn bể nên có trước khi thả cá

Đội dọn bể được thả khoảng 2 đến 3 tuần sau khi trồng cây, trước cá khá lâu. Bể low-tech có tép đỏ cherry, tép Amano, cá otto (Otocinclus) và vài con ốc nhỏ ăn rêu. Bể high-tech cũng có tép Amano. Ngoài ra bể còn có ốc và tép xanh, nhưng lúc kiểm tra thì chúng trốn kỹ trong bụi cây nên không thấy con nào.

Bể low-tech vốn ít rêu hại, nhưng nếu không có đội dọn thì rêu chắc chắn nhiều hơn. Bạn không cần mua đủ mọi loài. Phần lớn trường hợp chỉ cần kết hợp tép Amano với cá otto là đỡ được rất nhiều công cọ kính, nhặt rêu.

Bể nano nên chọn cá gì

Cá ngoài tiệm thường nhạt màu do bể tiệm trơn, đèn yếu. Thả vào bể trồng cây có đèn tốt thì nhiều loài lên màu rõ, có con chỉ sau vài giờ hoặc vài ngày. Vì vậy đừng chê một loài chỉ vì trong bể tiệm nó trông xám xịt.

Những loài nên cân nhắc kỹ với bể nhỏ

• Cardinal tetra và neon thường: Không nên chọn cho bể nano. Nhiều người quên rằng cardinal trưởng thành khá to, có con còn to hơn cả loại size XXL bán ngoài tiệm.
• Cá chuột lùn (Corydoras loại nhỏ): Kích thước rất hợp, nhưng cá chuột thích nền cát. Bể trải thảm cây kín nền thì không lý tưởng. Nếu bể có tiền cảnh cát trang trí thì đây là lựa chọn rất tốt.
• Cá sặc mật (honey gourami): Hợp làm cá điểm nhấn, nuôi một cặp là đủ vì nó to hơn các loài trên. Loại vàng gold có màu rực hơn.
• Cá đẻ con (guppy, platy, kiếm): Đa số hơi to cho bể nano, hợp bể lớn hơn.
• Cá lùn Nam Mỹ (Apistogramma): Nhìn chung hơi to cho bể nhỏ. Nếu rất thích thì có thể nuôi một cặp của loài nhỏ nhất.
• Cá nóc lùn (dwarf puffer): Dễ thương nhưng khó chăm. Cá cần thức ăn riêng và phải tính số lượng khi nuôi chung. Một số người cho rằng nóc lùn có thể ăn tép, nên bể có tép thì cân nhắc kỹ.

Bể low-tech cuối cùng nhận 8 galaxy rasbora và 8 cá cầu vồng mắt xanh lùn. Bể high-tech nhận 8 green neon tetra và 8 green kubotai rasbora.

Thuần cá thế nào cho đúng

1. Tắt CO2 ở bể high-tech trước. Bể ngoài tiệm không có CO2, nên cá chưa quen. Thả ngay vào bể đang châm CO2 thì nhiều khả năng cá không chịu nổi.
2. Thả nổi túi cá khoảng 30 phút. Đường từ tiệm về nhà mất khoảng 30 phút giữa trời lạnh, nên nước trong túi đã nguội hơn nước bể 25°C. Thả nổi túi để nhiệt độ trong túi lên dần.
3. Mở túi và châm nước bể vào từng chút. Châm 6 đến 7 lần trong khoảng 30 phút để cá quen dần với thông số nước nhà bạn, vì nước tiệm gần như chắc chắn khác.
4. Thả cá ra. Có người không muốn nước túi lọt vào bể. Nếu không ngại chuyện này thì bạn chỉ cần nghiêng túi cho cá tự bơi ra.
5. Rút bớt nước nếu mực nước dâng cao. Châm nước vào túi rồi đổ cả vào bể thì bể sẽ đầy hơn mức bình thường.

Tổng cộng mất khoảng một tiếng. Sau hai ngày, cả bốn loài đều khỏe và lên màu. Galaxy rasbora còn nhỏ nên cần thêm thời gian mới đậm màu.

Vì sao nên ghép hai đàn cá thay vì một đàn lớn

Galaxy rasbora và green neon tetra đôi khi rất nhát. Không phải lần nào cũng vậy, nhưng khi bể chỉ có một đàn của chúng thì cá hay trốn sau bụi cây. Muốn thấy cá thì phải ngồi im trước bể chờ, đi lại trong phòng cũng phải rón rén.

Cá cầu vồng mắt xanh lùn và green kubotai rasbora thì ngược lại. Chúng bơi ra ngoài suốt và không dễ hoảng. Khi đàn bạo dạn bơi thoải mái, đàn nhát cũng mạnh dạn theo. Vì thế mỗi bể được ghép một đàn nhát với một đàn bạo. Cách này cho kết quả tốt. Galaxy và green neon bơi ra trước bể liên tục, kể cả khi có người ngồi sát mặt kính.

Bắt đầu từ đâu

• Trước khi đi mua cá, xem lại bể: rêu hại giai đoạn đầu đã lắng chưa, cây nhũn đã thay chưa, đội dọn bể đã thả chưa.
• Lên danh sách cá theo kích thước lúc trưởng thành, không theo kích thước lúc mua.
• Nếu chọn một loài hay nhát, ghép thêm một đàn bạo dạn cùng cỡ.
• Hôm thả cá, nhớ tắt CO2 và dành sẵn một tiếng để thuần cá.