Chọn lọc cho bể thủy sinh: lọc trong, lọc ngoài và vật liệu lọc

Sau bể, đèn và nền, món tiếp theo phải tính khi set bể thủy sinh là lọc. Người mới thường phân vân giữa lọc trong và lọc ngoài. Họ cũng hay không rõ mấy thứ bọt biển, sứ, than đi kèm trong hộp dùng để làm gì.

Bài này giải thích lọc làm những việc gì, so sánh hai loại lọc phổ biến, nói rõ từng loại vật liệu lọc và cách tính lưu lượng để chọn được lọc vừa với bể.

Vì sao bể cần lọc

Lọc làm ba việc chính:

• Giữ nước sạch: lọc hút chất thải hữu cơ trong bể vào trong, giữ lại cặn bẩn rồi trả nước sạch ra.
• Làm nhà cho vi sinh có lợi: trong lọc có rất nhiều vi khuẩn có lợi. Chúng phân hủy nitrit, một chất độc với cá, nên nước không bị tích độc.
• Tạo dòng chảy: dòng nước từ lọc đưa dinh dưỡng và CO2 đi khắp bể. Với bể trồng cây, phần này quan trọng không kém việc làm sạch.

Lọc trong hay lọc ngoài

Lọc trong (internal filter) đặt ngay trong bể. Lọc ngoài (external filter, hay lọc thùng) đặt bên ngoài, nối với bể bằng ống dẫn. Nhiều người dùng cả hai: lọc ngoài cho bể lớn, lọc trong cho các bể nano.

Lọc trong có thêm một nhược điểm: muốn vệ sinh thì phải nhấc nó ra khỏi bể, khá bẩn tay và vương nước.

Khi chọn, hãy nhìn vào hai thứ. Thứ nhất là kích thước bể, vì lọc trong chỉ hợp với bể nhỏ. Thứ hai là ngân sách. Tiền eo hẹp thì lọc trong là lựa chọn hợp lý. Nếu dư dả hơn một chút thì nên lên lọc ngoài.

Còn lọc treo thành bể thì sao

Lọc treo (hang on the back, HOB) móc lên thành sau của bể và đang ngày càng phổ biến. Loại này hợp với bể thủy sinh đến đâu thì vẫn còn là câu hỏi mở. Nếu muốn dùng, bạn nên hỏi thêm những người đã chạy HOB cho bể trồng cây.

Ba loại vật liệu lọc làm gì

Lọc mua về thường kèm sẵn vài loại vật liệu. Nên mở ra xem có những gì trước khi lắp.

1. Vật liệu cơ học: thường là bọt biển (mút lọc) đủ hình dạng và kích cỡ. Nhiệm vụ của nó là chặn cặn bẩn và chất thải hữu cơ trong nước.
2. Vật liệu sinh học: thường là sứ lọc dạng vòng hoặc vật liệu thật xốp như đá nham thạch đập nhỏ. Các lỗ xốp là chỗ vi sinh có lợi bám vào và sinh sống. Nhờ lượng vi sinh này mà nước được làm sạch khỏi các chất độc như amoniac và nitrit.
3. Vật liệu hóa học: thường là than hoạt tính hoặc sản phẩm như Purigen. Loại này dùng để loại clo, đồng hoặc tanin (chất làm nước ngả màu trà, hay ra từ lũa) khỏi nước.

Cơ học và sinh học gần như nên có trong mọi bể. Vật liệu hóa học thì tùy, dùng khi cần xử lý một vấn đề cụ thể.

Tính lưu lượng lọc thế nào

Hộp lọc thường ghi kiểu "dùng cho bể đến 100–500 lít". Đừng tin con số này. Thứ cần nhìn là lưu lượng, tức số lít nước lọc bơm qua mỗi giờ.

• Tối thiểu: lưu lượng gấp 5 lần thể tích bể mỗi giờ. Bể 50 lít thì cần lọc chạy ít nhất 250 lít/giờ.
• Tốt hơn: gấp 10 lần thể tích bể. Bể 50 lít khi đó cần khoảng 500 lít/giờ.

Nhìn chung, lọc càng nhiều và dòng chảy càng mạnh thì càng tốt. Có một ví dụ cụ thể: một bể 8 lít chạy lọc 900 lít/giờ, tức vượt xa mức 10 lần. Ví dụ này cho thấy cứ mạnh tay với lưu lượng, đừng sợ chọn lọc lớn hơn thông số trên hộp.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo hoặc tính thể tích bể ra lít, rồi nhân 5 và nhân 10 để có khoảng lưu lượng cần tìm.
2. Dựa vào kích thước bể và ngân sách để chọn lọc trong hay lọc ngoài. Nếu chọn lọc ngoài, tính trước chỗ để dưới bể hoặc trong tủ.
3. Khi mua, xem lọc kèm vật liệu gì. Bảo đảm có đủ bọt biển và sứ lọc (hoặc vật liệu xốp tương tự). Than hoạt tính để dành khi cần.