Chọn nền phân, đá lũa và dựng bố cục cho bể thủy sinh đầu tiên

Nền và bố cục cứng (hardscape) là hai thứ khó sửa nhất sau khi bể đã đổ nước và trồng cây. Chọn sai đá thì nước cứng dần. Chọn sai lũa thì lũa nổi lềnh bềnh hoặc phủ một lớp mốc trắng. Mua thiếu phân nền thì phải đổ thêm khi bể đã set xong.

Bài này đi qua từng bước cho người mới set bể: chọn và tính lượng phân nền, chọn đá lũa an toàn, xếp bố cục, dán cố định, rồi dark start trước khi trồng cây.

Nên dùng nền gì cho bể cây

Cách đơn giản nhất là chỉ dùng phân nền (aquasoil). Đây là loại nền trọn gói, có sẵn dinh dưỡng cho cây, không cần thêm lớp nào khác. Điểm yếu duy nhất là giá khá cao.

Muốn bớt tiền thì lót một lớp đá nham thạch vụn (lava rock nghiền) dưới đáy, rồi phủ phân nền lên trên. Nham thạch rẻ hơn phân nền nhiều. Nó lại rất xốp nên là chỗ ở tốt cho vi sinh có lợi.

Phân nền có mấy đặc điểm người mới cần biết:

• Không cần rửa. Mở bao ra đổ thẳng vào bể là xếp bố cục được ngay.
• Rất giàu dinh dưỡng. Vài tuần đầu gần như không phải châm phân nước.
• Phải thay nước nhiều lúc đầu để xả bớt dinh dưỡng dư. Mức độ tùy hãng. Loại ít dinh dưỡng thì không cần thay hằng ngày. Loại rất giàu dinh dưỡng như ADA Amazonia thì nên thay nước mỗi ngày trong vài tuần đầu.
• Khả năng trao đổi ion cao. Phân nền làm từ khoáng sét. Sét hút dinh dưỡng trong nước, giữ lại trong nền rồi nhả dần cho rễ cây. Nhờ vậy bạn không phải châm phân nước nhiều. Lỡ quên châm vài ngày, thậm chí hai tuần, cây vẫn đủ ăn.
• Hạt to, nền thoáng. Cát nén rất chặt nên nước và oxy khó đi qua. Phân nền thì tơi, có nước lưu thông và rễ cây ăn sâu dễ dàng.

Với người mới chơi bể cây, phân nền gần như là lựa chọn an toàn nhất.

Cần mua bao nhiêu phân nền

Phân nền đắt nên tính trước rồi hãy mua. Công thức rất đơn giản:

1. Nhân chiều dài với chiều rộng đáy bể (cm).
2. Nhân tiếp với độ dày lớp nền bạn muốn (cm).
3. Chia cho 1000 sẽ ra số lít.

Ví dụ bể 45 x 36 cm: 45 x 36 = 1620. Muốn lớp dày 5 cm thì 1620 x 5 = 8100 cm³, tức khoảng 8 lít. Một bao 9 lít là vừa đủ cho bể này.

Khi đổ nền, để phía trước mỏng và phía sau dày hơn, tạo thành một dốc nhẹ. Lớp mỏng phía trước nhìn gọn và sạch. Dốc nền còn làm bể trông sâu hơn. Phía trước chỉ cần đủ dày để cắm cây là được. Lúc mới đổ nhìn có vẻ hơi mỏng, nhưng khi ấn đá xuống nền thì lớp nền sẽ dày lên thêm một chút.

Chọn đá và lũa thế nào cho an toàn

Hardscape là đá và lũa, là bộ khung của cả bố cục. Phần này nên làm kỹ, không vội. Trước khi mua, bạn cần biết đặc tính của từng loại vật liệu, vì đá và lũa tự nhiên có thể ảnh hưởng tới nước.

Lớp mốc trên lũa mới không phải chuyện lạ, nhưng người chưa biết thường hoảng. Trước khi mua, cứ hỏi thẳng người bán loại đá lũa này có an toàn không và có gì cần biết. Phần lớn họ sẽ nói cho bạn.

Xếp bố cục từng bước

Nên có ý tưởng chính từ lúc chọn đá ở cửa hàng. Ví dụ hai cục đá lớn hai bên, một khúc lũa vắt ngang tạo thành vòm ở giữa. Mua thêm vài viên đá nhỏ và khúc lũa nhỏ để thêm chi tiết khi cần.

1. Đặt đá lớn trước. Xoay từng viên xem mặt nào đẹp nhất. Mặt có nhiều vân, có hốc lõm thì quay ra trước. Mặt trơn nhẵn thì quay vào trong.
2. Đặt lũa chính. Tạo vòm và để hướng lũa chạy theo một chiều rõ ràng. Hướng chảy của lũa quyết định nhịp của cả bể.
3. Thêm chi tiết nhỏ. Lũa nhỏ dùng để che bớt thiết bị như lọc trong và nối mạch dòng chảy của bố cục. Đá nhỏ đặt một hai viên phía trước và một viên phía sau để tăng chiều sâu.
4. Tính luôn hướng dòng nước. Nên đặt đầu ra của lọc thuận theo hướng lũa, ví dụ lũa chạy sang trái thì cho dòng nước đẩy từ phải sang trái.

Bố cục không cần cầu kỳ. Hai cục đá và một vòm lũa đã đủ làm một khung đẹp cho người mới.

Vì sao nên dán cố định đá và lũa

Có hai lý do. Thứ nhất, lũa mới mua còn khô, chưa ngâm nước. Đổ nước vào là lũa nổi lên ngay. Thứ hai, khi lau kính hay tỉa cây rất dễ va vào làm đổ đá lũa. Dán thành một khối liền thì đỡ lo về sau.

Cần chuẩn bị keo 502 dạng lỏng, bông tẩy trang (không có thì dùng giấy ăn hoặc khăn giấy) và một cây nhíp.

1. Tìm chỗ hở giữa đá và lũa.
2. Xé một miếng bông nhỏ, dùng nhíp nhét chặt vào khe.
3. Nhỏ keo lỏng cho bông ngấm đẫm.
4. Đợi khoảng 10–20 giây. Bông hút keo và cứng lại, liên kết hai miếng với nhau.
5. Lắc thử lũa. Nếu không còn xê dịch là xong.

Bông trắng lộ ra trông hơi xấu. Sau này bạn có thể phủ rêu lên để che đi.

Dark start là gì và vì sao nên làm

Dán xong bạn có hai lựa chọn. Một là để khô, đặt cây rồi trồng xong mới đổ nước. Hai là đổ nước ngay và dark start. Cách thứ hai đáng làm, nhất là khi bể dùng nhiều đá lũa và phân nền.

Cách làm như sau:

1. Hoàn thiện nền và hardscape.
2. Đổ đầy nước, bật lọc. Sưởi bật hay không tùy bạn.
3. Tắt đèn hoàn toàn và để yên 2–3 tuần. Thay nước trong thời gian này thì tốt, nhưng không bắt buộc.

Dark start có mấy cái lợi chính:

• Phân nền xả bớt dinh dưỡng dư. Nếu trồng cây ngay, lượng dinh dưỡng dư này có thể gây bùng rêu hại và làm cây bị nhũn lá.
• Lũa có thời gian nhả tannin và qua giai đoạn mốc. Lớp mốc này cũng có thể làm cây nhũn nếu trồng sớm.
• Bể bắt đầu chạy chu trình nitơ. Khi kết thúc dark start, bể thường đã sẵn sàng cho đợt cá đầu tiên hoặc một nhóm nhỏ chuyên dọn bể.

Bắt đầu từ đâu

• Đo dài, rộng đáy bể rồi tính số lít phân nền cần mua theo công thức ở trên. Cân nhắc lót nham thạch vụn bên dưới nếu muốn tiết kiệm.
• Ra cửa hàng với một ý tưởng bố cục đơn giản, chọn vật liệu dễ dùng như đá nham thạch đen và lũa rễ, hỏi người bán về đặc tính của từng loại.
• Xếp bố cục, quay mặt đẹp của đá ra trước, rồi dán cố định bằng keo 502 lỏng và bông.
• Đổ nước, chạy lọc, tắt đèn 2–3 tuần để dark start trong lúc chọn cây.