Chọn và lắp bình CO2 cho bể thủy sinh: van cơ hay van điện

Nuôi cá thì cần oxy. Chơi thủy sinh lại chủ yếu là chơi cây, và cây cần CO2 để quang hợp. Nhiều người set bể xong có đủ đèn, lọc, phân nền mà cây vẫn lên chậm, lá còi. Thủ phạm thường là bể thiếu CO2.

Bài này giải thích vì sao bể thủy sinh cần châm CO2, cách châm nào hiệu quả, nên chọn bình loại gì, van cơ khác van điện ra sao. Phần cuối hướng dẫn từng bước lắp một bộ CO2 hoàn chỉnh và chỉnh lượng khí cho vừa bể.

Vì sao cây thủy sinh cần CO2

Carbon là thành phần chính của mô thực vật. Khoảng 40–50% khối lượng khô của cây là carbon. Nhiều người nghĩ phân đa lượng, vi lượng mới quan trọng nhất. Thật ra các chất này chỉ chiếm phần nhỏ, còn lượng carbon cây dùng lớn gấp khoảng 10 lần tất cả các chất dinh dưỡng khác cộng lại. Có châm CO2, cây có thể lớn nhanh hơn bể không CO2 nhiều lần, tới 5–10 lần.

Trong video

• Xem video từ ▶ 17:36 Bình CO2 nhôm và bộ van điều áp đang được lắp cho bể thủy sinh.

Cây trên cạn lấy CO2 từ không khí rất dễ. Dưới nước thì khác hẳn, vì CO2 khuếch tán trong nước chậm hơn trong không khí khoảng 10.000 lần. Cây ở sông suối mọc tốt là nhờ nước chảy mạnh, nhờ chất hữu cơ phân hủy, và nhờ nước ngầm ở đầu nguồn chứa nhiều CO2. Còn nước máy hay nước giếng ta dùng cho bể có rất ít CO2. Cây dùng hết lượng đó trong thời gian ngắn.

Cá thở ra CO2, thay nước nhiều có đủ không

Lượng CO2 cá thở ra rất ít, gần như không có tác dụng với cây. Thay nước thường xuyên, khoảng 3–4 lần, có bổ sung được một phần CO2. Đây chỉ là cách tạm thời. Bể nhỏ còn làm được, chứ bể 300 lít thì thay nhiều lần như vậy rất cực. Muốn bể đẹp lâu dài thì nên sắm bình CO2.

Các cách cấp CO2 cho bể

Nhiều người tự chế CO2 một thời gian rồi cũng chuyển sang bình khí. Tính ra mua bình ngay từ đầu lại tiết kiệm hơn.

Những lo ngại khiến nhiều người chưa mua bình CO2

• Giá: một bình CO2 kèm phụ kiện thường từ 1 triệu đến 4,5 triệu đồng. Với học sinh, sinh viên thì đây là khoản không nhỏ, cách duy nhất là để dành dần.
• An toàn: CO2 không cháy, còn được dùng trong bình chữa cháy. Bình gas nguy hiểm hơn mà nhà nào cũng dùng. Để yên tâm, nên mua bình tương đối mới, không quá cũ. Đừng đặt bể có bình CO2 trong phòng ngủ, để ở chỗ thông thoáng là được.
• Không có chỗ nạp khí: ở xa trung tâm thì mua bình dung tích lớn và dùng van điện. Dùng đúng cách thì có khi một năm mới phải nạp một lần.
• Sợ phức tạp: nhiều người nhìn dây nhợ là ngại. Thật ra hệ thống CO2 chỉ có vài bộ phận, lắp theo thứ tự là xong.

Chọn bình: bình sắt hay bình nhôm

Bình sắt nặng và to hơn nhưng rẻ. Bình sắt 3 kg thường khoảng 500–600 nghìn đồng. Bình nhôm nhẹ, gọn, không gỉ nhưng đắt hơn. Một bình nhôm 1 lít dài khoảng 35–36 cm, đường kính khoảng 9 cm, giá thường 700–900 nghìn đồng, có khi hơn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 7:44 Bình nhôm CO2 đứng trên bàn, gọn nhẹ, kèm van và bộ điều áp.
• Xem video từ ▶ 8:14 Toàn cảnh bình nhôm cạnh bộ van điều áp và điện từ.

Van cơ và van điện khác nhau thế nào

Mới chơi, ít tiền thì dùng van cơ vẫn ổn. Về lâu dài, có điều kiện thì nên lên van điện cho đỡ công và đỡ tốn CO2.

Lắp bộ van cơ từng bước

Thứ tự đường khí là: van tổng của bình, van tinh chỉnh, van một chiều, bộ đếm giọt, cốc sủi.

Trong video

• Xem video từ ▶ 11:41 Bình CO2, bộ van tinh chỉnh và dây dẫn khí đặt trên bàn.
• Xem video từ ▶ 12:50 Cầm dây CO2 để nối vào van một chiều cạnh bình.

1. Chuẩn bị dây chịu áp dành riêng cho CO2. Đừng dùng dây sủi oxy, vì dây đó mềm và dễ bung khi có áp.
2. Lắp van tinh chỉnh thẳng vào van tổng của bình rồi siết chặt. Van tinh chỉnh dùng để cho khí ra từng chút một.
3. Nối dây từ van tinh chỉnh sang van một chiều, lắp theo đúng chiều mũi tên. Van này chặn nước trong bể chảy ngược vào bình. Nước vào bình sắt lâu ngày sẽ gây gỉ. Nên chọn van một chiều bằng inox. Loại nhựa khi áp cao thường vẫn để nước đẩy ngược lại.
4. Để van một chiều cách bình một đoạn dây ngắn là được.
5. Đổ nước vào bộ đếm giọt trước rồi mới nối. Dây từ van một chiều phải cắm vào ống dài hơn trong bộ đếm giọt. Cắm nhầm thì không thấy giọt khí để đếm.
6. Nối bộ đếm giọt với cốc sủi. Độ dài dây tùy vào khoảng cách từ bình tới bể. Cốc sủi đánh khí thành bọt nhỏ để CO2 tan vào nước dễ hơn.
7. Trước khi mở van tổng, vặn đóng hẳn van tinh chỉnh. Mở van tổng xong mới mở van tinh chỉnh thật nhẹ, từ từ, nhìn bộ đếm giọt tới khi thấy bọt khí ra là được.

Lắp bộ van điện

1. Dựng thẳng bộ van, lắp vào bình, siết vừa tay, không cần dùng sức quá. Chỉnh sao cho đồng hồ vuông góc với mặt đất.
2. Gắn bộ đếm giọt. Có thể đổ nước, nhưng nước bay hơi nhanh nên nhiều người đổ dầu. Chỉ đổ khoảng một nửa, đổ nhiều quá dầu sẽ theo đường ống ra ngoài.
3. Nối dây tới cốc sủi giống như van cơ.
4. Mở van tổng, đồng hồ sẽ báo áp trong bình. Sau đó mở van tinh chỉnh thật nhẹ.
5. Cắm điện thì van mở cho khí ra, rút điện thì van đóng. Cắm qua một ổ hẹn giờ cơ giá rẻ và cho CO2 chạy cùng giờ với đèn là đỡ hẳn việc canh bật tắt mỗi ngày.

Chỉnh lượng CO2 cho vừa bể

Có thể ước lượng theo chiều dài bể. Bể 30–40 cm cho khoảng 2–3 giọt mỗi giây. Bể lớn hơn thì nhân lên theo tỷ lệ, ví dụ bể 60 cm khoảng 4–6 giọt mỗi giây. Thấy cá ngoi lên mặt nước đớp khí là dấu hiệu dư CO2, thiếu oxy. Lúc đó cần giảm CO2 ngay. Có người cứ tăng dần cho tới lúc cá ngoi lên rồi mới hạ xuống để tìm mức tối đa. Cách này rủi ro cho cá, cứ theo mức giọt ở trên là đủ.

Với bể từ 60 cm trở lên, cốc sủi nhỏ không đủ hòa tan CO2. Nên dùng thêm bộ trộn hoặc cốc trộn CO2 mini để khí tan tốt hơn.

Bắt đầu từ đâu

• Chọn bình theo túi tiền: bình sắt nếu muốn rẻ, bình nhôm nếu cần gọn nhẹ. Nên mua bình còn tương đối mới.
• Ít tiền thì lấy bộ van cơ, nhớ mua dây chịu áp CO2 và van một chiều inox. Có điều kiện thì lên thẳng van điện kèm ổ hẹn giờ.
• Lắp đúng thứ tự van tổng, van tinh chỉnh, van một chiều, bộ đếm giọt, cốc sủi. Luôn đóng van tinh chỉnh trước khi mở van tổng.
• Bắt đầu ở mức 2–3 giọt mỗi giây cho bể 30–40 cm, cho CO2 chạy theo giờ đèn và để ý cá trong mấy ngày đầu.