Hành vi sinh sản của Lepidocephalichthys thermalis

Cá chạch xưa nay bị xem là thuộc nhóm cá nước ngọt khó cho đẻ nhất. Dù vậy, số ghi nhận chúng sinh sản trong bể đang ngày càng nhiều. Lepidocephalichthys thermalis (còn gọi là Lepidocephalus thermalis) là một loài chạch nhỏ, thân có đốm, đã có mặt trong bể của dân chơi nhiều năm nay. Thế nhưng, theo những gì biết được, trước đó chưa ai mô tả cách loài này đẻ.

Đàn cá gồm 5 con, mua về vào mùa xuân năm 2000, thả trong một bể trồng cây khoảng 38 lít chung với hai con Pangio anguillaris (cá chạch lươn). Cá được cho ăn nhiều loại thức ăn khác nhau. Nước lọc qua than bùn nhưng vẫn khá cứng và có tính kiềm. Sang hè, nước trong bể nóng lên nhiều. Lúc đó đàn Lepidocephalus bơi lội ngày càng nhiều và tỏ ra bồn chồn. Để hạ nhiệt, nắp bể được mở ra, và mỗi ngày nước bay hơi mất khoảng 4 lít. Ngày nào cũng bù lại chừng ấy nước lạnh, nhờ vậy nhiệt độ bể tụt nhanh vài độ. Cách làm này nhằm tạo cho cá cảm giác như mùa mưa ngoài tự nhiên.

Một buổi tối đầu tháng 8, cả đàn đột nhiên hoạt động mạnh hẳn lên. Ba con Lepidocephalus đuổi theo con thứ tư (có vẻ là con cái) khắp bể. Ngay sau 9 giờ 30 tối, chúng bắt đầu đẻ. Một con đực quấn lấy con cái, có vẻ là bám vào râu và vây ngực. Hai con cong mình ôm nhau rồi phóng thẳng lên, nhô khỏi mặt nước. Lúc rơi xuống, cặp cá nhả ra tới ba mươi trứng màu xanh lá tươi. Trứng chìm từ từ rồi đáp xuống giữa đám cây. Trứng có vẻ chỉ hơi dính. Cảnh này lặp lại khoảng bốn mươi lần với nhiều con đực khác nhau, đến khoảng 11 giờ đêm mới thưa dần. Trứng vẫn để chung với cá bố mẹ, và cá bố mẹ có vẻ chẳng để ý gì đến chúng. Tiếc là không thấy con cá bột nào.

Về sau, đàn Lepidocephalus còn đẻ thêm khoảng 5 lần nữa. Những lần này cũng do môi trường thay đổi kích thích, dù mức thay đổi nhẹ hơn lần đầu. Có lần trứng được gom khỏi lá cây để ấp riêng, nhưng chỉ vài ngày sau đã bị nấm. Nhiều khả năng nước máy quá cứng đã làm trứng khó sống.

Loài này chịu đẻ dễ như vậy mà ít thấy ai ghi nhận, nghe cũng hơi lạ. Có lẽ một phần là do người chơi hay bỏ qua loài chạch rất thú vị này để chọn những loài sặc sỡ hơn. Ngoài ra, Lepidocephalus có lẽ đẻ khá thường xuyên trong bể, chỉ là chúng đẻ vào lúc chủ bể không có mặt để thấy.