Nhận biết và xử lý 6 loại rêu hại hay gặp trong bể thủy sinh

Chơi thủy sinh thì sớm muộn gì cũng gặp rêu hại. Bể mới set hay bể đã chạy lâu đều có lúc rêu bám kính, bám lá, bám lũa. Nhiều người hoảng lên, đổ thuốc ngay. Thực tế mỗi loại rêu có nguyên nhân riêng và cách xử lý riêng, có loại chỉ cần lau là xong.

Bài này đi qua 6 loại rêu hại hay gặp nhất: tảo nâu, rêu tóc, rêu chùm đen, rêu sừng hươu, rêu xanh bám kính và rêu nhớt xanh. Với mỗi loại, bạn sẽ biết cách nhận ra, vì sao nó mọc và nên xử lý thế nào cho nhanh mà ít ảnh hưởng tới cá, tép.

Tảo nâu: vì sao bể mới nào cũng bị

Tảo nâu (tảo silic, diatoms) là những vệt màu nâu phủ lên lá cây, mặt đá và mặt kính. Nó làm bể trông bẩn, phủ dày trên lá thì cây cũng lên chậm hơn.

Nguyên nhân gốc là hệ vi sinh trong bể chưa ổn định. Vì vậy thời gian đầu sau khi set bể, gần như bể nào cũng có tảo nâu. Bể bị nhiều hay ít thì phụ thuộc chủ yếu vào giờ bật đèn. Đèn bật càng lâu, tảo nâu lan càng nhanh.

Khi thấy kính, lá hay đá bắt đầu ngả nâu, làm theo các bước sau:

1. Cắt giờ đèn. Bình thường bể bật 6–8 tiếng mỗi ngày. Khi đang bị tảo nâu, giảm xuống chỉ còn 2–3 tiếng mỗi ngày.
2. Thả quân dọn bể. Cá bống vàng rẻ mà mút rêu rất chăm. Ốc Nerita thì mút tảo nâu rất tốt. Số lượng ốc tùy kích thước bể. Một bể 90x45x45 cm có thể thả khoảng 50 con để dọn cho nhanh. Khi bể sạch rồi thì bắt bớt ra, chuyển sang bể khác.
3. Thay nước dày hơn. Trong thời gian bị tảo nâu, cố gắng 2 ngày thay nước một lần, mỗi lần khoảng 30%. Kết hợp vệ sinh bể thường xuyên thì tảo nâu sẽ hết nhanh hơn.

Rêu tóc: vì sao chỉ dựa vào tép và cá là không đủ

Rêu tóc (hair algae) là những sợi rêu màu xanh dài như tóc, quấn vào cây và rêu trang trí. Loại này diệt tận gốc cực kỳ khó.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:07 Cận cảnh bể thủy sinh cây đỏ và cây xanh, có tay đang chỉnh cây.
• Xem video từ ▶ 3:12 Bể thủy sinh cây xanh um tùm, tay đưa vào gần mặt nước.

Tép Yamato và cá bút chì (Siamese algae eater) đều ăn rêu tóc. Nhưng một khi rêu tóc đã lan khắp bể thì để mình chúng dọn sẽ không bao giờ sạch. Bạn phải gỡ bằng tay song song thì mới xử lý nhanh được.

Có một số loại thuốc ức chế rêu tóc, ví dụ Excel hoặc các sản phẩm diệt rêu tóc của nhiều hãng trong nước. Có thể dùng kết hợp, nhưng hóa chất cho vào bể vẫn có nguy cơ ảnh hưởng tới cá và tép. Phần lớn trường hợp, chịu khó gỡ tay là đủ, hóa chất để dùng hạn chế nhất có thể.

Rêu tóc bám vào rêu mini Taiwan thì gần như không gỡ nổi. Nếu mảng rêu đã dính quá nhiều rêu tóc, cách gọn nhất là gỡ bỏ hẳn phần đó và đắp lớp rêu mới. Bể đẹp lại ngay, và rêu tóc cũng mất chỗ bám để lan tiếp.

Rêu chùm đen và rêu sừng hươu: xử lý thế nào cho dứt

Rêu chùm đen (black beard algae, BBA) là những chùm lông màu đen, sẫm. Nó hay bám trên lũa và trên lá của các loại cây lá cứng, sống lâu như ráy và bucep. Đây là loại rất khó diệt.

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:11 Cận cảnh chai thuốc diệt rêu hại cầm trên tay cạnh bể.

Cách hiệu quả nhất là dùng thuốc diệt BBA dạng lỏng:

1. Dùng xi lanh hút một lượng thuốc vừa đủ.
2. Bơm thẳng vào chỗ có rêu chùm đen.
3. Rêu sẽ chết sau đó. Liều lượng tính vừa phải theo dung tích bể thì không ảnh hưởng tới cá, tép.

Nếu muốn đi đường sinh học, cá bút chì có gặm rêu chùm đen, nhưng chỉ hiệu quả với rêu mới mọc. Rêu đã bám lâu ngày thì cá bút chì gặm rất khó. Ốc Nerita cũng gặm được rêu chùm đen, nhưng chỉ trên mặt đá. Rêu chùm đen trên lá thì ốc gần như không xử lý được.

Rêu sừng hươu (staghorn algae) có sợi mảnh, phân nhánh trông như sừng hươu, thường bám trên mặt lá. Thuốc diệt BBA bơm trực tiếp như trên cũng xử lý được loại này.

Rêu xanh bám kính: có cần lo không

Rêu xanh bám kính (green spot algae) là loại gần như bể nào cũng có sau một thời gian chạy. Thủ phạm thường là giờ đèn quá dài.

• Để phòng, bật đèn ít giờ hơn một chút.
• Khi đã bị thì không có cách nào khác ngoài vệ sinh. Dùng giẻ mềm lau kính thường xuyên, phần rêu rơi ra để lọc xử lý.
• Tuyệt đối không cần dùng thuốc cho loại này.

Rêu xanh bám kính là chuyện bình thường của mọi bể cá, không cần lo lắng quá.

Rêu nhớt xanh: nhận biết và xử lý

Rêu nhớt xanh (cyanobacteria, BGA) là một lớp nhớt màu xanh phủ trên nền, có mùi rất khó chịu. Nó mọc ở những chỗ nước lưu thông kém, thường là sát đáy nền và quanh gốc các bụi cây mà dòng nước không chạy tới.

Cách xử lý tùy mức độ:

• Bị ít: mua một viên Erythromycin ở hiệu thuốc tây, bóc ra, chia nhỏ rồi nhét xuống nền hoặc rắc vào đúng chỗ có rêu nhớt. Rêu sẽ được xử lý nhanh.
• Bùng nhiều: vệ sinh bể, hút bỏ lớp rêu nhớt ra ngoài và thay nước.

Loại này nhìn khó chịu nhưng không làm hỏng hệ vi sinh trong bể, nên cũng không cần quá hoảng. Về lâu dài, nên để ý những góc nước tù và chỉnh lại dòng chảy để nó khó quay lại.

So sánh nhanh các loại rêu hại

Bắt đầu từ đâu

• Xác định đúng loại rêu đang có trong bể và chỗ nó mọc trước khi làm gì khác.
• Kiểm tra giờ đèn. Nếu đang bị tảo nâu hay rêu bám kính, cắt bớt giờ đèn ngay.
• Thả thêm quân dọn bể phù hợp: ốc Nerita cho tảo nâu, tép Yamato và cá bút chì cho rêu tóc.
• Chỉ dùng thuốc cho những loại thật sự khó như rêu chùm đen, rêu sừng hươu, và luôn tính liều theo dung tích bể.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:03 Bể thủy sinh và ốc Nerita dùng để dọn tảo nâu.
• Xem video từ ▶ 3:17 Thảm cây trong bể, chỗ cần kiểm tra xem rêu hại bám ở đâu.