Set bể cá biển fish-only đơn giản như bể cá nước ngọt

Nhiều người chơi cá nước ngọt muốn thử bể biển nhưng ngại vì nghĩ phải mua cả đống thiết bị chuyên dụng. Thực tế, nếu chỉ nuôi cá mà chưa nuôi san hô thì bể biển có thể vận hành gần giống hệt bể nước ngọt. Đèn, lọc, kính bể đều giữ nguyên được.

Bài này giải thích bể biển fish-only khác bể ngọt ở đâu, cần thêm gì để đỡ thay nước, và những điều cần lưu ý khi chọn cá.

Bể ngọt, bể lợ và bể mặn khác nhau ở đâu

Điểm khác cơ bản nhất là độ mặn. Người chơi thường đo độ mặn bằng tỷ trọng (specific gravity), tức là so độ nặng của nước bể với nước thường. Nước càng mặn thì vật càng dễ nổi.

Ngoài độ mặn ra, cả ba loại bể có thể dùng cùng một cách nuôi: cùng nguyên tắc lọc, cùng kiểu đèn, cùng nguồn nước.

Đèn và lọc cho bể biển fish-only

Với bể chỉ nuôi cá, đèn chỉ cần đẹp mắt theo ý bạn. Cá biển không đòi phổ ánh sáng đặc biệt như san hô. Bể ở đây dùng đèn thả kiểu pendant với bóng LED thường, mỗi đèn khoảng 7 W. Thử thay bóng 11 W cũng không thấy khác biệt gì đáng kể.

Lọc cũng giống bể ngọt. Nước đi qua bông lọc, sau đó qua vật liệu lọc sinh học bằng gốm, rồi bơm hồi đẩy về bể. Hình dạng vật liệu gốm không quan trọng lắm. Dạng ống nhỏ hay dạng bi đều dùng được, có gì dùng nấy. Bể biển ở đây chạy bằng lọc tràn trên dài khoảng 120 cm, cùng loại với lọc của bể cá Malawi bên cạnh.

Nếu không có lọc tràn, lọc thùng hay lọc treo nhiều khả năng vẫn dùng được cho bể fish-only nuôi cá khỏe. Lọc trong thì có lẽ nên tránh.

Châm nước bay hơi và thay nước

Phần này người mới hay nhầm nhất. Khi nước bay hơi, muối vẫn ở lại trong bể. Vì vậy khi châm bù mực nước bạn phải châm nước ngọt. Nếu châm nước mặn thì bể sẽ mặn dần lên sau mỗi lần châm.

Khi thay nước thì ngược lại. Phần nước rút ra có cả muối, nên nước cấp vào phải là nước muối đã pha sẵn cho đúng độ mặn.

Muối biển khá đắt. Muốn đỡ tốn tiền muối thì phải giảm số lần thay nước, và cách làm là tìm đường đưa chất thải ra khỏi bể (nutrient export).

Skimmer tách đạm hoạt động thế nào

Skimmer (protein skimmer) là món duy nhất bể biển này có thêm so với bể ngọt. Đây là loại treo sau bể. Vì skimmer chiếm chỗ nên mực nước trong bể phải để thấp hơn một chút cho vừa nắp.

Nguyên lý của skimmer là tạo ra thật nhiều bọt khí siêu nhỏ. Cùng một quả sủi, cùng một lực khí, bọt trong nước mặn nhỏ hơn bọt trong nước ngọt khoảng 4 đến 5 lần. Video giải thích chuyện này bằng sức căng bề mặt của nước mặn khác nước ngọt.

Nếu để ý mặt nước bể ngọt ít khuấy động, bạn sẽ thấy một lớp váng bóng như dầu. Đó là váng đạm từ chất thải của cá, và cũng là một lý do chính khiến người chơi phải thay nước. Trong nước mặn, các phân tử đạm này bám vào bọt siêu nhỏ, theo bọt nổi lên và vỡ vào cốc chứa của skimmer thay vì tan lại vào bể. Bạn chỉ việc đổ cốc đi. Thứ trong cốc rất bẩn và rất hôi.

Skimmer cho nước ngọt vẫn có, nhưng phải cao cỡ 3 m mới chạy được và hiệu quả kém. Chỉ các thủy cung lớn mới dùng. Với bể ở nhà thì skimmer là lợi thế riêng của nước mặn.

Cho nước chảy chậm qua nhiều vật liệu lọc

Lọc tràn của bể này chứa rất nhiều vật liệu gốm, nhưng lưu lượng chỉ khoảng 1.100 lít mỗi giờ. Như vậy nước bể chỉ đi qua lọc khoảng 3 lần mỗi giờ. Lưu lượng thấp như vậy hóa ra lại hợp lý, vì lượng nước nhỏ phải đi rất chậm qua cả khối vật liệu dày.

Vi khuẩn hiếu khí sống ở chỗ nhiều oxy, và đây là loại vi khuẩn chính trong lọc của hầu hết các bể. Vi khuẩn kỵ khí thì khó nuôi hơn nhiều, nhưng có thể có ích hơn vì chúng ăn được nitrate. Sâu bên trong các khối gốm có diện tích bề mặt lớn, dòng chảy yếu và ít oxy. Đó là chỗ vi khuẩn kỵ khí có thể sống được.

Có skimmer kéo đạm ra, cộng với lọc xử lý được một phần nitrate, bể này chỉ cần thay khoảng 30% nước mỗi ba tháng một lần. Hằng tuần chỉ châm bù nước ngọt. Đây là bể ít công chăm và rẻ nhất trong cả dàn bể.

Trang trí và nền

Bể dùng tấm nền giả đá phía sau, vài cục đá cùng tông và một tấm lót đáy giả sỏi. Trên cùng rải một lớp san hô vụn. Lớp san hô vụn giúp giữ ổn định pH, cho cá có chỗ bới khi rảnh, và thêm chỗ cho vi khuẩn sống. Đây là cách bể này làm, không bắt buộc. Bạn muốn bể trông giống bể biển hay bể ngọt thì cứ chọn theo ý mình.

Chọn cá và chuyện hòa thuận

Bể fish-only kiểu này hợp với cá khỏe, dễ nuôi. Đàn cá ở đây gồm một con cá nóc sọc (stars and stripes puffer), một con cá hề, cá dìa (foxface), cá đuôi gai buồm (sailfin tang), cá đuôi gai xanh (blue tang, hippo tang), vài con cá bò (triggerfish) và cá sơn Banggai (Banggai cardinal). Đàn sơn Banggai còn đang có biểu hiện ve vãn ghép cặp.

Một vài bài học khi ghép cá:

• Khi nhốt chung, hai con cá hề đánh nhau nên chỉ giữ lại một con. Cá đuôi gai vàng cũng gây chiến nên phải bớt.
• Cá ở bể này hòa thuận chưa chắc đã hòa thuận ở bể khác. Con cá nóc từng sống yên với hải quỳ, nhưng sau khi chuyển sang bể mới thì nó ăn sạch hải quỳ và polyp san hô.
• Có cá nóc thì đừng thả đội dọn bể như cua, ốc. Nhiều khả năng nó sẽ ăn hết.
• Cá dìa thường hòa với mọi con khác.

Cá biển cũng có tính cách riêng, không hề nhạt như nhiều người nghĩ. Con cá nóc ở đây có lẽ lanh lợi hơn cả đàn cá ngọt. Có điều nó cắn người, nên cẩn thận khi thò tay vào bể.

Khi nào cần nghĩ đến san hô

Muốn nuôi san hô thì phải có đèn đúng phổ và có thể cần thêm thiết bị khác. Dù vậy, có những loài chịu được nước khá bẩn. Trong một bể nước không sạch lắm, hải quỳ đã tách từ vài con lên hơn 30 con trong chưa tới một năm. Zoa và san hô nấm (mushroom) cũng sống ổn trong cùng điều kiện đó. Bể fish-only là bước đệm tốt trước khi lên bể reef.

Bắt đầu từ đâu

1. Chọn hướng fish-only và chọn vài loài cá biển khỏe, rồi tìm hiểu tính khí từng con trước khi ghép chung.
2. Tận dụng lọc sẵn có với bông và gốm. Lọc tràn, lọc thùng hay lọc treo đều có thể dùng được, còn lọc trong thì có lẽ nên tránh.
3. Tập thói quen châm bù bằng nước ngọt và chỉ thay nước bằng nước muối pha sẵn.
4. Nếu muốn đỡ thay nước và đỡ tốn muối, gắn thêm một skimmer treo sau bể và cho nước chảy chậm qua nhiều vật liệu lọc.