Tự chế bình CO2 cho bể thủy sinh bằng axit citric và baking soda

Nhiều người mới chơi cây thủy sinh muốn thử châm CO2 nhưng chưa muốn bỏ tiền mua cả bộ bình. Cách tự chế quen thuộc nhất là lên men đường bằng men nở. Cách này dùng đồ có sẵn trong nhà, nhưng hỗn hợp nhanh hết, có mùi, khí ra lúc nhiều lúc ít và nhìn khá lôi thôi.

Thay men và đường bằng axit citric và baking soda thì bình chạy đều hơn, lâu hết hơn và không có mùi. Bài này hướng dẫn cách chuẩn bị đồ, pha hỗn hợp, nối dây, mồi bình, chỉnh lượng khí và xử lý chuyện CO2 ban đêm.

Cần chuẩn bị những gì

Phần dễ hỏng nhất của bình tự chế là chỗ nắp chai. Nếu tự khoan nắp rồi luồn dây khí qua thì rất hay bị xì. Bộ nắp CO2 tự chế bán sẵn vặn thẳng vào miệng chai nước, có sẵn đầu cắm dây khí nên kín hơn hẳn. Hai nắp thường có đánh dấu A và B cho khỏi nhầm hai chai.

• Hai chai nhựa 2 lít, loại chai nước ngọt có ga.
• Bộ nắp CO2 tự chế, thường kèm van kim (needle valve) để chỉnh lưu lượng, đồng hồ đo áp và dây dẫn CO2.
• Bộ sủi CO2: sủi thủy tinh (diffuser) có giác hút để gắn vào kính, van một chiều (check valve) để nước trong bể không chảy ngược về bình, và ống thủy tinh chữ U để vắt qua thành bể.
• Bộ đếm bọt (bubble counter): một ống nhỏ chứa nước, khí đi qua sẽ thành từng bọt để bạn đếm được bao nhiêu bọt mỗi giây.
• Axit citric và baking soda.

Axit citric là phụ gia thực phẩm rất phổ biến. Người ta dùng nó để muối dưa chua, làm kem sorbet và kẹo chua. Siêu thị hay cửa hàng thực phẩm thường có bán, nếu không tìm được thì mua trên mạng. Không tính hóa chất, cả hệ thống tốn khoảng 25 USD.

Pha hỗn hợp theo tỉ lệ nào

Lắp ráp rất đơn giản. Thứ cần làm cho đúng là tỉ lệ pha và chai nào chứa chất nào.

Muốn pha nhiều hay ít thì cứ giữ tỉ lệ này: baking soda pha với lượng nước bằng nó, axit citric pha với lượng nước gấp ba.

Nối dây từ bình ra bể

1. Pha dung dịch axit citric vào chai gắn đồng hồ áp.
2. Pha baking soda vào chai còn lại. Đây là chai đưa khí ra bể.
3. Nối dây khí từ chai axit sang chai baking soda.
4. Từ chai baking soda, nối dây ra van một chiều, rồi đến bộ đếm bọt, ống chữ U vắt qua thành bể và cuối cùng là sủi CO2 gắn trong bể.

Gần như toàn bộ phần nằm trong bể là thủy tinh trong suốt nên nhìn gọn hơn nhiều so với kiểu bình men cắm dây thẳng xuống bể.

Mồi bình và hệ chạy ra sao

1. Khóa hẳn van kim. Nếu để van mở trong lúc mồi thì áp xì ra hết.
2. Bóp chai axit citric để dung dịch dâng lên dây và chảy sang chai baking soda. Bóp càng nhiều thì bình mồi càng nhanh.
3. Axit gặp baking soda sẽ sinh CO2. Phản ứng này giống thí nghiệm núi lửa bằng giấm và baking soda hồi đi học, chỉ là axit citric cho khí tốt hơn giấm.
4. Áp trong hai chai tăng dần. Khi kim đồng hồ chỉ vào vùng xanh là bình đã mồi xong.

Bên trong chai baking soda có một vòi nhỏ, vì vậy dung dịch baking soda không chảy ngược sang chai axit được.

Khi bạn mở van kim, khí trong chai thoát ra và áp giảm xuống. Áp giảm thì một lượng axit citric tương ứng lại bị đẩy sang chai baking soda và sinh thêm CO2. Hệ chỉ tạo khí khi khí được xả ra, nên hỗn hợp không bị phản ứng hết một lúc như bình men.

Chỉnh lượng CO2 cho bể

Van kim quyết định lượng khí ra mỗi lúc. Bộ đếm bọt cho bạn thấy chính xác bao nhiêu bọt mỗi giây. Mở van càng lớn thì bọt càng dày.

Lượng CO2 hợp lý tùy hoàn toàn vào cỡ bể và loại cây bạn trồng, không có con số chung cho mọi bể. Dân chơi thường tính lượng CO2 theo số bọt mỗi giây. Có van kim và bộ đếm bọt rồi thì bạn cứ chỉnh dần cho đến khi hợp với bể của mình.

Sủi thủy tinh đánh bọt rất nhỏ, nhưng phần lớn bọt vẫn nổi lên mặt nước trước khi tan hết. Đây là chuyện rất hay gặp với sủi CO2. Bạn nên thử đặt sủi ở vài vị trí khác nhau trong bể rồi giữ chỗ nào cho kết quả tốt nhất.

Cẩn thận với CO2 ban đêm

Bình này chạy cả ngày lẫn đêm. Ban đêm cây gần như không dùng CO2, nên khí cứ tích dần trong nước và cá có thể bị ngộ độc CO2. Có hai cách xử lý:

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:30 Chai ủ CO2 tự chế nối với van kim bên cạnh bể.
• Xem video từ ▶ 5:55 Van kim màu đen gắn trên ống dẫn khí CO2 cạnh bồn cá.

• Dùng máy sủi khí có hẹn giờ để sục khí vào ban đêm. Nước được khuấy mạnh thì CO2 thoát ra ngoài bớt.
• Tự khóa van kim mỗi tối. Hệ chỉ sinh khí khi khí được xả ra, nên khóa van thì hỗn hợp không tiếp tục phản ứng. Cách này rẻ nhất, nhưng bạn phải nhớ khóa đều mỗi tối. Quên một hai lần là cá chịu trận.

Một lần pha dùng được bao lâu

Ở mức một bọt mỗi giây, một lần pha chạy được trung bình khoảng 20 ngày. Con số này rút ra từ việc chạy thử hai bộ trong hơn hai tháng và thay hỗn hợp tổng cộng sáu lần.

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:41 Cận cảnh chai hỗn hợp CO2 và van kim gắn bên hông bể.
• Xem video từ ▶ 4:46 Hai chai CO2 tự chế đặt cạnh bể, nối dây qua van kim.

1. Khóa van kim.
2. Tháo hai chai ra.
3. Thay hỗn hợp mới theo đúng tỉ lệ cũ.
4. Mồi lại bình như lúc đầu.

Mỗi lần pha mới tốn khoảng 1,5 USD tiền axit citric và baking soda, tính ra khoảng 3 USD mỗi tháng. Với số tiền đó, bình này là cách rẻ để chạy CO2 cho bể cây. Nó cũng là cách hay để thử xem bể mình có hợp với CO2 không trước khi đầu tư bộ bình đắt tiền.

Bắt đầu từ đâu

• Mua bộ nắp CO2 tự chế có sẵn van kim và đồng hồ áp, cùng bộ sủi có van một chiều, ống chữ U và bộ đếm bọt.
• Pha 200 g axit citric với 600 ml nước vào chai gắn đồng hồ, 200 g baking soda với 200 ml nước vào chai dẫn khí ra bể.
• Khóa van kim, bóp chai axit để mồi đến khi kim chỉ vùng xanh, rồi mở van từ từ ở khoảng một bọt mỗi giây.
• Quyết định ngay từ đầu cách xử lý ban đêm: máy sủi hẹn giờ hoặc khóa van mỗi tối.

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:30 Bộ sủi và bộ đếm bọt nối với nhau bằng ống dẫn khí.
• Xem video từ ▶ 6:14 Bộ đếm bọt gắn bên thành bể, bên trong có nước.