Tự chế đèn LED cho bể thủy sinh từ đèn pha giá rẻ

Một bộ đèn LED chuyên cho bể trồng cây như Kessil A360 có giá khoảng 400 USD. Nếu mua thêm bộ điều khiển thì lên 500 USD, còn mua đủ cần cổ ngỗng và thanh nối dài thì gần 600 USD. Đó là khoản tiền lớn với phần đông người mới chơi. Có một cách rẻ hơn nhiều mà vẫn trồng được cây: dùng đèn pha LED (flood light) loại bán đầy trên mạng, đấu thêm dây điện và treo lên bể.

Bài này hướng dẫn cách chọn đèn pha, cách đấu dây, cách treo, cách tính số bóng theo kích thước bể. Bài cũng so sánh thẳng với đèn chuyên dụng để bạn biết mình được gì và mất gì khi chọn cách này.

Vì sao đèn pha LED dùng được cho bể thủy sinh

Dân chơi thủy sinh dùng đèn pha cho bể từ lâu rồi. Kết quả không đồng đều: nhiều người trồng cây tốt, cũng có người thất bại. Muốn thành công thì phải chọn đúng loại đèn. Loại đèn pha trong hướng dẫn này có ba điểm đáng chú ý:

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:05 Bể thủy sinh nhỏ phủ thảm cây xanh dưới đèn.
• Xem video từ ▶ 4:27 Đèn pha LED nhìn từ phía trước, thấy rõ mảng chip LED.

• Nhiệt độ màu 6000K, gần với ánh nắng tự nhiên. Đèn Kessil trên cùng bể này cũng vốn để ở 6000K.
• Chuẩn chống nước IP65. Nước bắn lên đèn không làm đèn hỏng. Chuẩn này không có nghĩa là ngâm nước được, nhưng treo đèn ngay trên mặt nước thì yên tâm hơn nhiều.
• Chip LED trông khá giống chip của Kessil, và đèn tạo hiệu ứng chiếu điểm, kiểu đèn thả treo ngay phía trên bể.

Đèn có nhiều mức công suất, giá tham khảo lúc làm như sau:

Trên thị trường có rất nhiều hãng làm loại đèn này. Bạn không cần mua đúng hãng nào cả. Có điều không phải hãng nào cũng cho kết quả giống nhau, nên hãy xem kỹ nhiệt độ màu và chuẩn chống nước trước khi mua.

Đấu dây cho đèn thế nào

Đèn pha loại này thường không có phích cắm. Bạn phải tự đấu dây, nhưng phần này đơn giản.

1. Mua một sợi dây nối dài loại có tiếp địa. Loại rẻ nhất cũng được, giá chỉ khoảng 1 USD.
2. Cắt bỏ đầu ổ cắm của sợi dây nối dài.
3. Dùng dao rọc và kìm tuốt dây để lột vỏ, để lộ lõi dây.
4. Nối từng dây vào đèn. Đèn thường ghi rõ dây nào nối với dây nào, bạn cứ khớp theo đó với dây của sợi nối dài.
5. Bọc mối nối bằng băng co nhiệt cho gọn và đẹp.

Nếu bạn định luồn dây qua nắp hộp hay qua trần nhà thì nên gắn đèn và luồn dây trước, sau đó mới đấu dây. Đấu xong rồi mới luồn thì vướng đầu nối. Điện đi gần nước nên cẩn thận. Nếu không quen đấu điện thì nhờ người biết làm.

Treo đèn lên bể ra sao

Có mấy cách treo, tùy bạn muốn tốn công đến đâu:

• Cần cổ ngỗng: cách nhanh nhất. Cần cổ ngỗng mua trên mạng chỉ khoảng 5–6 USD. Lúc chạy thử, có thể kẹp luôn đèn pha vào cần cổ ngỗng của đèn cũ để tháo lắp cho dễ.
• Nắp hộp gỗ: đóng một hộp gỗ, bắt đèn vào giữa hộp. Trong hướng dẫn, hộp làm từ gỗ ép thừa có kích thước bằng chân bể. Chân bể lại cố ý làm rộng hơn bể một chút, nên nắp cũng rộng hơn bể và nhìn đồng bộ. Sau đó quét màu gỗ cho giống màu chân bể.
• Treo từ trần: dùng ke sắt và dây cáp treo, luồn dây điện qua trần. Đèn treo cao bằng đèn cũ.

Đèn pha có sẵn tay xoay, nên bắt bằng ốc vít vào nắp xong bạn vẫn chỉnh hướng chiếu được. Treo kiểu này nhìn thì có vẻ vướng khi thò tay vào bể. Thực tế bạn có thể đẩy đèn sang một bên hoặc tháo ra nhanh. Nếu bể đã có sẵn nắp thì lắp càng dễ.

Đèn tự chế so với đèn chuyên dụng

Không có máy đo quang hợp thì có thể đo tạm bằng máy đo lux giá rẻ. Máy này cho biết lượng ánh sáng nhìn thấy, tức là đèn sáng cỡ nào. Đo ra thì bóng 60W sáng ngang đèn Kessil chỉnh ở 70%. Bể này vốn cũng chỉ chạy Kessil ở mức đó.

Trong video

• Xem video từ ▶ 9:08 Máy đo lux đo độ sáng của bóng đèn pha LED tự chế.

Đèn pha ít tạo gợn sáng vì nó được làm ra để rọi sáng một vùng rộng phía trước. Ánh sáng tỏa ra nhiều hơn, nên bể sáng đều hơn. Bù lại thì ánh sáng không xuyên sâu bằng đèn chuyên dụng. Với mực nước sâu khoảng 50 cm thì đèn chạy không có vấn đề gì. Bể thông thường cao khoảng 60 cm thì nhiều khả năng cũng ổn, nhưng bể sâu hơn thì chưa có ai thử.

Đèn không chỉnh độ sáng được. Nếu thấy quá sáng, bạn có thể gắn thêm tấm tản sáng. Muốn màu ánh sáng khác thì phải chọn mua đúng loại đèn có nhiệt độ màu đó ngay từ đầu.

Cần bao nhiêu bóng cho bể của bạn

Tính đèn theo số watt trên mỗi 3,8 lít thường không chính xác. Tuy vậy, bể trong hướng dẫn đang chạy khoảng 2 watt cho mỗi 3,8 lít, tức khoảng 0,5 watt mỗi lít nước, và cây lên rất tốt. Một bể nano chạy phiên bản nhỏ hơn của cùng loại đèn này, cây cũng lên rất đẹp.

Trong video

• Xem video từ ▶ 11:12 Bể dài trồng cây, đèn chiếu sáng phía trên trong phòng tối.

Có một cách tính dễ hơn: bóng 60W chiếu đủ một vùng khoảng 60 x 60 cm. Cứ mỗi 60 cm chiều dài bể thì bạn cần một bóng. Bể dài cỡ 1,8 m mà mong chiếu sáng hết với 50 USD là không thực tế. Cách này cũng không thay được đèn chuyên dụng trong mọi trường hợp. Nó chỉ chắc chắn thay được trên bể đã thử.

Dùng cho bể không trồng cây

Đèn rẻ và dễ làm nên dùng cho bể nào cũng được. Thử trên một bể cá vàng đang dùng thanh LED 40W dài 1,2 m, đổi sang một bóng đèn pha 15W thì bể đã đủ sáng đẹp. Trên bể cá rồng châu Á, một bóng 15W treo phía trên nhìn cũng rất đẹp. Vì những bể này không trồng cây nên không cần nhiều bóng. Mỗi bể có lẽ chỉ cần khoảng hai bóng là đủ.

Trong video

• Xem video từ ▶ 11:17 Bể không trồng cây, chỉ có đá và sỏi, sáng nhẹ.
• Xem video từ ▶ 11:27 Bể cá rồng châu Á với ba bóng đèn pha treo phía trên.

Bắt đầu từ đâu

1. Đo chiều dài bể để tính số bóng. Cứ mỗi 60 cm chiều dài thì cần một bóng 60W cho bể trồng cây. Bể không trồng cây thì bóng 15W là đủ.
2. Chọn đèn pha LED 6000K, chuẩn IP65, rồi mua thêm một sợi dây nối dài có tiếp địa.
3. Treo thử đèn bằng cần cổ ngỗng giá rẻ trước khi làm nắp hay treo trần. Như vậy bạn chỉnh độ cao và hướng chiếu dễ hơn.
4. Theo kinh nghiệm chung, đổi đèn xong bạn nên để ý cây và rêu hại trong vài tuần đầu xem bể có hợp đèn mới không. Cách này không bắt buộc, nhưng đáng làm.

Trong video

• Xem video từ ▶ 4:42 Hai đèn pha LED đặt trên bàn, sẵn sàng để lắp cho bể.
• Xem video từ ▶ 5:11 Đèn pha LED với dây điện nối sẵn, chuẩn bị nối dài.