Cách thử đá tự nhặt xem có an toàn cho bể cá không

Nhiều người chơi thích tự đi nhặt đá về set bể. Cách này rẻ và đá nhìn tự nhiên. Có điều không phải viên đá nào cũng thả vào bể được. Một số loại đá chứa khoáng carbonate. Ngâm lâu trong nước, chúng làm pH và độ kiềm tăng dần lên. Với bể nuôi cá thích nước mềm hay bể trồng cây, đó là chuyện đáng lo.

Bài này hướng dẫn cách loại trừ dần bằng vài phép thử đơn giản để biết viên nào dùng được và viên nào nên bỏ. Phần sau nói thêm nên nhặt đá ở đâu, chọn bao nhiêu thì vừa và làm sạch thế nào trước khi cho vào bể.

Vì sao có đá làm thay đổi nước

Đá không làm hỏng nước vì màu hay hình dáng của nó. Thủ phạm thường là khoáng carbonate nằm trong đá. Lượng khoáng này tan dần vào nước, đẩy pH và độ kiềm lên cao. Vì vậy mục tiêu của các phép thử bên dưới là tìm ra viên nào có carbonate. Ngoài ra còn phải để ý những viên có thể chứa kim loại nặng.

Trong video

• Xem video từ ▶ 0:15 Bờ đá ngoài tự nhiên nơi có thể lấy đá về làm hồ.
• Xem video từ ▶ 0:25 Những viên đá sẫm màu nằm trên nền cát, cần thử xem có carbonate không.

Phép thử 1: cạo đá bằng dao thép

Phép thử đầu tiên là so độ cứng của đá với một vật đã biết độ cứng. Dao thép dễ kiếm nhất. Trên thang độ cứng từ 1 đến 10, thép được xếp khoảng mức 7.

1. Chọn một chỗ khuất trên viên đá.
2. Ấn mũi dao xuống rồi kéo mạnh một đường.
3. Đá cứng hơn thép thì dao không để lại vết. Viên đó nhiều khả năng an toàn và không cần thử thêm.
4. Dao cạo được vết xước tức là đá mềm hơn thép. Như vậy chưa đủ để kết luận đá xấu, nhưng phải đem sang phép thử axit.

Phép thử 2: nhỏ axit xem đá có sủi bọt

Những viên không qua được phép thử dao thì đem thử axit. Axit gặp khoáng carbonate sẽ phản ứng và sinh ra CO2, nên mặt đá sủi bọt.

Trong video

• Xem video từ ▶ 2:32 Mặt đá sau khi nhỏ axit, có phản ứng sủi bọt.
• Xem video từ ▶ 2:57 Cầm nắp chai nhỏ vài giọt dung dịch lên mặt đá để thử.

• Axit muriatic (axit clohydric, HCl) là lựa chọn tốt nhất. Loại này dễ mua hơn nhiều người nghĩ vì hay được dùng để tẩy sàn xi măng, sàn gara. Mỗi lần thử chỉ cần vài giọt, nên một chai nhỏ đủ dùng rất lâu.
• Thuốc hạ pH cho bể cá cũng dùng được. Thành phần chính của nó thường là một loại axit.
• Thử xong, viên nào sủi mạnh thì để riêng ra vì đó là đá chứa carbonate. Viên không sủi thì xếp vào nhóm dùng được.

Axit muriatic ăn da và bốc hơi cay. Khi thử nên đeo găng tay, làm chỗ thoáng và không để giọt axit dính vào mắt.

Vì sao không nên tin vào giấm

Nhiều người chỉ nhỏ giấm, thấy sủi thì kết luận đá không dùng được. Vấn đề nằm ở chiều ngược lại. Axit trong giấm rất yếu, nên đá có carbonate cũng chỉ phản ứng lờ mờ. Nhỏ axit muriatic lên một viên đá thì bọt sủi rõ ràng. Nhỏ giấm lên đúng viên đó thì gần như không thấy gì. Dựa vào giấm, bạn dễ cho một viên đá có carbonate vào bể mà không biết. Nếu chỉ có giấm trong tay thì nên mang theo kính lúp để soi kỹ bề mặt đá.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:02 Nhỏ thử dung dịch lên mặt viên đá ngoài trời để xem có sủi không.
• Xem video từ ▶ 3:17 Cận cảnh bề mặt đá, gần như không thấy bọt sủi sau khi nhỏ.

Soi đá tìm hạt lấp lánh

Với những viên đã qua các phép thử, nên rửa sạch rồi nhìn kỹ một lượt. Bạn cần để ý các vụn nhỏ hay hạt sáng lấp lánh lẫn trong đá. Nhiều khả năng đó là kim loại nặng, và chúng có thể làm xấu chất lượng nước. Cẩn thận thì bỏ những viên như vậy.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:26 Bề mặt đá cận cảnh, có thể soi tìm hạt lạ lấp lánh.

Nhặt đá ở đâu cho hợp lý

• Gần nguồn nước như suối, sông, đầm hay bờ biển là tiện nhất. Bạn rửa đá ngay tại chỗ nên đỡ mất công. Đá ở đó lại đã bị nước mài mòn, cho vào bể nhìn tự nhiên hơn. Cái này tùy gu, nhưng phần lớn trường hợp đá mòn lên bể đẹp hơn.
• Trong rừng hay ven đường cũng được, miễn chỗ đó sạch.
• Tránh khu công nghiệp. Đất, đá và nguồn nước quanh đó có thể đã ngấm hóa chất độc.
• Hỏi xem có được phép lấy không. Một số nơi cấm mang đá hay cát ra ngoài, ví dụ ở nhiều nước lấy cát trên phần lớn các bãi biển là phạm luật. Hỏi trước thì tránh bị phạt. Thường thì chẳng ai để ý vài viên đá, nhưng hỏi vẫn hơn.

Trong video

• Xem video từ ▶ 3:51 Bãi đá ven nước, chỗ lý tưởng để nhặt đá cho bể.
• Xem video từ ▶ 4:06 Bờ nước với những viên đá mòn nằm sát mép nước.

Chọn bao nhiêu đá là vừa

Hay gặp nhất là chuyện mang về cả đống rồi dùng không hết. Để tránh, nên đem theo thước dây và làm như sau:

Trong video

• Xem video từ ▶ 5:00 Người đang đặt cành cây xuống đất để vạch khung đáy bể.
• Xem video từ ▶ 5:05 Khung đáy bể được xếp bằng cành cây trên mặt đất.

1. Đo kích thước đáy bể ở nhà từ trước.
2. Ra tới nơi thì vạch khung đáy bể xuống đất, có thể dùng mấy cành cây xếp thành hình chữ nhật.
3. Đặt thử đá vào trong khung đó để hình dung bố cục.
4. Bể có khung viền tháo rời được thì mang luôn khung ra đặt xuống đất. Cách này cho thấy rõ nhất bể sẽ trông ra sao.

Chọn xong thì cho vào xô mà xách về. Có cái xô thì nhàn hơn nhiều.

Làm sạch đá trước khi cho vào bể

• Phần lớn đá chỉ cần chà nhanh bằng bàn chải với nước nóng.
• Đá lấy từ dưới đất hay chỗ đất bẩn thì nên luộc sôi, hoặc ít nhất ngâm trong nước pha thuốc tẩy.
• Clo trong thuốc tẩy sẽ bay hơi hết. Dù vậy, nên xả nước thật kỹ và phơi khô cho hết mùi trước khi cho vào bể. Muốn chắc hơn thì ngâm qua nước có pha khử clo.

Bắt đầu từ đâu

1. Mua một chai axit muriatic nhỏ hoặc dùng chai thuốc hạ pH sẵn có. Mang theo một con dao thép khi đi nhặt đá.
2. Đo đáy bể trước khi đi để chỉ mang về số đá vừa dùng.
3. Ưu tiên nhặt đá ở suối hay bờ sông sạch, xa khu công nghiệp và ở nơi được phép lấy.
4. Về nhà thì chà rửa, luộc hoặc ngâm thuốc tẩy tùy độ bẩn, rồi xả kỹ trước khi set bể.