Tự làm algae scrubber đặt trong bể để hạ nitrate và phosphate

Rêu hại mọc trong bể ai cũng ghét. Nhưng xét kỹ thì nó đang làm một việc có ích: nó ăn nitrate và phosphate, hai thứ mình vẫn phải thay nước để xả bớt. Cái dở duy nhất của rêu là nhìn xấu. Algae scrubber tận dụng đúng điểm này. Mình vẫn nuôi rêu, nhưng gom nó về một chỗ nhỏ, khuất mắt, rồi cho nước bể chảy qua liên tục để rêu hút sạch dinh dưỡng.

Trước giờ algae scrubber chủ yếu dành cho bể có lọc tràn (sump). Bản dưới đây đặt thẳng trong bể chính, làm rẻ, dễ vệ sinh. Nếu bể có sump thì vẫn bỏ vào sump được. Bể nước ngọt hay nước mặn đều dùng được vì cả hai đều tích nitrate và phosphate.

Algae scrubber hoạt động thế nào

Ở đáy scrubber có một thanh sủi khí. Bọt khí nổi lên sẽ kéo nước chảy ngược lên qua tấm lưới. Nước mới trong bể đi vào từ đáy, bọt khí thoát ra ở miệng trên. Đèn chiếu thẳng vào tấm lưới từ bên ngoài kính nên rêu mọc dày trên đó. Rêu ở đây hoạt động như miếng bọt biển, hút nitrate và phosphate từ dòng nước đi qua.

Rêu chủ yếu mọc trên lưới, nhưng nếu nó lan ra khắp lòng rổ thì cũng không sao. Mục tiêu là để rêu trong scrubber giành hết thức ăn, rêu trong bể chính không còn gì để mọc.

Cần chuẩn bị những gì

• Một cái rổ nhựa loại rẻ, màu tối, tốt nhất là màu đen. Rổ sáng màu sẽ để ánh đèn lọt ra, chiếu sáng cả lòng bể.
• Một thanh sủi khí dài bằng bề ngang bên trong của rổ.
• Dây rút nhựa (zip tie).
• Giác hút gắn dây khí, loại phổ biến ở tiệm cá.
• Lưới nhựa đan len (plastic canvas), bán ở tiệm vải, tấm khoảng 60 x 30 cm rất rẻ.
• Dây khí và máy sủi.
• Máy khoan để khoan lỗ trên rổ.
• Đèn: LED hoặc compact cho ít tốn điện, vì đèn phải bật rất lâu mỗi ngày. Một cái đèn bàn rẻ là đủ. Bóng có nhiệt độ màu thấp (ánh vàng ấm) thường hợp để nuôi rêu hơn.

Cả bộ, tính luôn đèn và máy sủi, có thể làm với khoảng 20–25 USD.

Các bước làm

1. Cắt rổ. Cắt gần như đôi cái rổ, chỉ giữ lại một phần mỏng, dày chừng gấp đôi đường kính thanh sủi. Bản mẫu chỉ dày khoảng 4 cm, mỏng hơn nữa cũng được.
2. Khoan lỗ. Cần lỗ ở hai bên hông để gắn giác hút và lỗ ở mép trên để treo tấm lưới. Nếu chưa hình dung được vị trí thì có thể để bước khoan làm sau cùng.
3. Cắt lưới. Cắt theo kích thước lòng rổ, nhưng chừa chiều dài lại vài cm để có chỗ lắp thanh sủi ở dưới. Khoét vài khấc ở mép trên để buộc vào rổ và vài khấc ở mép dưới để buộc thanh sủi.
4. Chà nhám. Chà toàn bộ rổ và tấm lưới, càng nhám càng tốt. Bề mặt nhám thì rêu bám nhanh và chắc hơn. Đây là bước dễ bị bỏ qua nhất.
5. Buộc thanh sủi. Luồn dây rút qua các khấc dưới, quấn quanh thanh sủi, căn tấm lưới nằm giữa thanh sủi.
6. Treo lưới vào rổ. Luồn dây rút qua các khấc trên và lỗ khoan ở mép rổ. Đừng siết chặt, để lưới hơi lỏng cho dễ rút ra vệ sinh. Thanh sủi nên treo cách đáy rổ khoảng 6 mm. Vì vậy nên ướm kỹ trước khi cắt lưới. Mà lưới rẻ, cắt hỏng thì làm tấm khác.
7. Gắn giác hút. Dùng dây rút gắn giác hút vào hai bên hông rổ để dán scrubber vào kính.
8. Nối dây khí từ thanh sủi tới máy sủi.

Đặt scrubber và chiếu đèn thế nào

Dán scrubber vào kính sau hoặc kính hông, chỗ nào tiện thì đặt. Có thể trồng cây phía trước để che, nhìn vào bể gần như không thấy. Mặt lưới phải hướng ra kính để đèn bên ngoài chiếu vào được.

Đèn kẹp hoặc gắn lên chân tủ, hông tủ hay sau tủ, miễn sao chiếu thẳng vào hộp. Nên cắm đèn qua timer để nó tự bật tắt, khỏi quên. Thời gian chiếu sáng lý tưởng khoảng 16 giờ mỗi ngày. Nghe thì lâu, nhưng phải vậy rêu trong scrubber mới lấn được rêu trong bể chính. Mỗi bể một khác, nên bạn có thể phải chỉnh tới lui vài lần để tìm thời gian chiếu hợp lý.

Bao lâu thì rêu lên và vệ sinh ra sao

Thường sau 3–5 ngày là bắt đầu thấy rêu trên lưới. Tốc độ nhanh hay chậm do lượng dinh dưỡng trong bể quyết định. Bể nhiều nitrate và phosphate thì rêu lên nhanh.

Khi lớp rêu quá dày và bắt đầu bong ra, rút scrubber khỏi bể. Dùng một tấm thẻ nhựa cạo bớt rêu ở mặt trước và mặt sau lưới. Đừng cạo sạch trơn. Chừa lại một phần để rêu non, khỏe tiếp tục mọc và hút dinh dưỡng.

Bể cỡ nào cần scrubber cỡ nào

Lượng rêu trong scrubber chỉ phát triển tới mức nguồn thức ăn trong bể cho phép, giống vi sinh trong lọc vậy. Làm to hơn cũng không có nghĩa là rêu mọc nhiều hơn nếu bể không đủ dinh dưỡng.

Lợi ích thực tế

• Nitrate và phosphate trong nước giảm, nên rêu hại trong bể chính thiếu thức ăn và bớt mọc.
• Nitrate thấp thì cá đỡ stress. Nitrate cao kéo dài làm cá chậm lớn.
• Nitrate là một lý do chính phải thay nước, nên có scrubber thì có thể giãn bớt số lần thay nước. Dù vậy vẫn nên thay nước, vì thay nước còn làm nhiều việc khác.

Bắt đầu từ đâu

1. Kiếm một cái rổ nhựa đen và một thanh sủi khí dài vừa lòng rổ. Đây là hai món quyết định kích thước cả bộ.
2. Ước lượng thể tích bể để chọn kích thước lưới theo bảng trên.
3. Nhớ chà nhám kỹ rổ và lưới trước khi lắp.
4. Gắn đèn với timer, bắt đầu từ khoảng 16 giờ mỗi ngày, rồi theo dõi rêu trong scrubber lẫn trong bể để chỉnh dần.