Tự làm bình CO2 men đường có gelatin cho bể thủy sinh nhỏ

Bình CO2 công nghiệp với van điện, van chỉnh và bình chịu áp khá tốn tiền, nhất là khi bạn chỉ có một hai bể nhỏ. Bộ CO2 men đường tự chế làm từ chai nhựa, dây hơi và vài thứ có sẵn trong bếp. Cách này rẻ, dễ làm và đủ dùng cho bể nhỏ, hợp với người mới muốn thử châm CO2.

Bộ này có ba nhược điểm cần biết trước. Nó không tắt được. Cứ khoảng 4–5 tuần phải thay chai một lần. Lượng CO2 cũng không chỉnh được. Bài dưới đây hướng dẫn lắp bộ hai chai, nấu hỗn hợp đường với gelatin, và cách dùng để cá không bị thiếu oxy ban đêm.

Cần chuẩn bị những gì

• Hai chai nhựa rỗng có nắp vặn thật khít.
• Dây hơi (dây sủi oxy), dùng dây thừa cũng được.
• Một van một chiều (van chống chảy ngược).
• Một cái sủi CO2 (diffuser).
• Đường, gelatin dạng lá và men khô.
• Một cái tua vít để đục lỗ nắp, kéo để cắt dây, thêm keo silicone nếu có.

Vì sao phải dùng hai chai

Chai thứ nhất là nơi men ăn đường và sinh ra CO2. Khi lên men, hỗn hợp sủi bọt và có thể trào theo dây. Bạn không muốn thứ nước đó chảy vào bể. Chai thứ hai đổ đầy nước, đặt giữa chai men và bể. Khí đi qua đây được rửa sạch, bọt và cặn bị giữ lại. Nhìn bọt khí sủi qua chai này bạn cũng biết hệ thống đang chạy, nên nó kiêm luôn bình đếm bọt.

Lắp bộ chai và dây

1. Hơ nóng đầu tua vít trên bếp, rồi ấn xuyên qua nắp chai để chảy nhựa thành lỗ. Nắp chai men cần một lỗ. Nắp chai rửa khí cần hai lỗ, một cho khí vào và một cho khí ra.
2. Làm lỗ càng nhỏ càng tốt. Lỗ to thì dây lỏng, khí xì ra ngoài và hệ thống mất áp.
3. Cắt đầu dây hơi vát chéo cho nhọn. Đầu nhọn dễ luồn qua lỗ, xỏ xong thì kéo dây từ phía bên kia.
4. Nối dây từ nắp chai men sang chai rửa khí. Đầu dây khí vào chai rửa khí nên nằm sâu dưới mặt nước để khí sủi qua nước.
5. Từ chai rửa khí, kéo một đoạn dây ra, gắn van một chiều, rồi nối tiếp một đoạn dây nữa tới sủi CO2 đặt trong bể. Van một chiều chặn nước trong bể chảy ngược về các chai.
6. Trét silicone quanh các lỗ trên nắp cho kín hẳn. Bỏ qua bước này vẫn chạy được, nhưng có silicone thì chắc ăn hơn.

Phần lắp ráp chỉ mất vài phút. Dây không cần đẹp, chỉ cần kín.

Nấu hỗn hợp đường và gelatin

Công thức cho một chai:

1. Cho đường và nước vào nồi, đun sôi.
2. Trong lúc chờ sôi, ngâm 3 lá gelatin vào nước lạnh cho mềm.
3. Nước đường sôi thì nhấc khỏi bếp, thả gelatin đã ngâm vào và khuấy nhẹ cho tan.
4. Để nguội bớt rồi mới rót vào chai men.
5. Cho chai vào tủ lạnh để nguội hẳn và gelatin đông lại thành một lớp dưới đáy chai.

Gelatin để làm gì

Không có gelatin vẫn làm được, chỉ cần nước và đường. Nhưng khi đường hòa sẵn trong nước, men tiếp cận đường quá dễ. Nó sinh nhiều CO2 lúc đầu rồi hết nhanh, một chai chỉ chạy được 2 tuần, cùng lắm 3 tuần.

Khi đường bị khóa trong lớp gelatin đông dưới đáy, men phải làm việc chậm hơn để lấy đường. Lượng CO2 ít hơn nhưng đều hơn, và một chai chạy được 4–5 tuần. Với bể nhỏ, lượng CO2 ít mà ổn định như vậy là vừa đủ. Bể lớn cần nhiều CO2 hơn thì có thể cân nhắc bỏ gelatin, chấp nhận thay chai thường hơn.

Cho men vào và khởi động

1. Đổ nước vào chai rửa khí cho đầy.
2. Pha một ít nước ấm (không nóng) với khoảng một thìa canh đường để men có cái ăn ngay.
3. Thả 2–3 g men khô vào, khuấy nhẹ.
4. Đổ toàn bộ nước men vào chai đã có lớp gelatin đông, vét cho hết.
5. Vặn chặt nắp.

Phải mất vài giờ men mới chạy và bọt khí bắt đầu sủi qua chai rửa khí. Thấy bọt đều trong chai nước là hệ thống đã hoạt động.

Cá có an toàn vào ban đêm không

Đây là điểm dễ bị bỏ qua nhất. Bộ men đường sinh CO2 suốt 24 giờ. Ban đêm cây không quang hợp nên không dùng CO2, trong khi cá vẫn thở. CO2 tích lại trong nước lúc này có thể nguy hiểm cho cá.

Cách xử lý đơn giản là tăng oxy cho bể:

• Nâng đầu ra của lọc lên sát mặt nước để mặt nước gợn mạnh. Mặt nước khuấy động thì oxy vào nước tốt hơn và CO2 thoát ra nhanh hơn.
• Hoặc chạy thêm một quả sủi oxy vào ban đêm.

Thay chai thế nào cho CO2 không bị chập chờn

• Kích men từ hôm trước. Một chai dùng được khoảng một tháng. Gần đến ngày thay, bạn cho men vào chai mới từ hôm trước. Lúc thay, men đã hoạt động sẵn nên chai mới ra bọt rất nhanh.
• Thay vào buổi tối, ngay sau khi tắt đèn. Mỗi lần tháo chai, hệ thống mất áp và chai mới cần thời gian để lên áp lại. Thay buổi tối thì chai có cả đêm để lên áp. Sáng hôm sau đèn bật là CO2 đã chạy đều, cây không bị hụt CO2.
• Nấu sẵn vài chai. Đường thường bán gói 1 kg, gelatin lá thường có gói 12 lá. Với công thức 250 g đường và 3 lá gelatin, một gói đường và một gói gelatin vừa đủ cho 4 chai. Nấu một lần, để sẵn trong tủ lạnh, đến kỳ chỉ cần thêm men.

Bắt đầu từ đâu

1. Tìm hai chai nhựa nắp kín, mua van một chiều và sủi CO2, rồi lắp bộ chai theo các bước trên.
2. Nấu một mẻ đường gelatin theo đúng công thức và để đông trong tủ lạnh qua vài giờ.
3. Trước khi cho men vào, chỉnh đầu ra lọc cho mặt nước gợn hoặc chuẩn bị sủi oxy chạy ban đêm.
4. Ghi lại ngày bắt đầu chạy để khoảng tuần thứ tư chuẩn bị chai mới.