Tự làm bộ CO2 men đường cho bể thủy sinh nhỏ

Cây thủy sinh cần CO2 để quang hợp. Lượng CO2 tự có trong nước bể thường không đủ cho cây phát triển tốt. Không châm thì cây vẫn sống, nhưng lên chậm và kém đẹp. Bình CO2 công nghiệp thì đắt, nên với bể nhỏ, nhiều người chọn bộ CO2 men đường tự chế. Bộ này dùng chai nhựa, dây hơi, men và đường, tiền làm khoảng 5 USD, tiền chạy chừng 2 USD mỗi tháng cho bể cỡ 38 lít.

Bài dưới đây đi qua từng phần của bộ CO2: chuẩn bị gì, lắp thế nào, pha hỗn hợp ra sao, tính lượng cho bể, làm bộ khuếch tán và chỉnh lượng bọt.

Bộ CO2 men đường gồm những gì

Nguyên lý rất đơn giản. Men ăn đường trong nước và thải ra khí CO2. Khí theo dây dẫn đi qua một chai rỗng để tách nước, rồi vào bể qua bộ khuếch tán. Vật liệu cần có:

• Chai nhựa có nắp: ít nhất ba chai, loại 500 ml hay 1 lít đều được. Chai nước ngọt, nước suối rửa sạch là dùng được. Thêm một chai nữa để làm bộ khuếch tán.
• Dây hơi silicon: loại phổ thông ở tiệm cá, đường kính khoảng 6 mm. Tổng chiều dài chừng 1,8 m, tùy bể to nhỏ và chỗ đặt bình.
• Van một chiều: loại hay gắn trên dây sủi oxy. Van cho khí đi một chiều và chặn nước chảy ngược.
• Giác hút có núm để gắn bộ khuếch tán vào kính bể.
• Men nở dạng gói, mỗi gói 8 g. Một gói dùng được hơn một tháng.
• Mút lọc thật mịn (tùy chọn) để làm bộ khuếch tán.
• Một tấm gỗ khoan lỗ (tùy chọn) để giữ chai đứng vững.

Lắp bình tạo CO2 và bình tách khí

1. Khoan một lỗ khoảng 6 mm trên nắp mỗi chai. Lỗ phải nhỏ hơn đường kính ngoài của dây silicon một chút.
2. Bóp dẹp đầu dây rồi đẩy qua lỗ. Silicon sẽ nở ra ôm khít lỗ, tự kín như một cái bulkhead. Đẩy vào tới khi đầu dây gần ngang mặt trong nắp là đủ. Ai muốn chắc hơn thì trám thêm keo silicon.
3. Nắp chai tách khí cần ba lỗ: hai lỗ nhận khí từ hai chai men, một lỗ dẫn khí ra bể.
4. Nối hai chai men vào chai tách khí. Từ chai tách khí, dây đi qua van một chiều rồi mới xuống bể.
5. Đặt các chai vào tấm gỗ có khoan lỗ 3,8 cm cho chai đứng khít. Không có tấm gỗ thì chai dễ đổ lăn lóc, nhất là lúc dây bị kéo.

Chai tách khí để rỗng. Nó có nhiệm vụ giữ lại phần dung dịch men có thể trào theo dây, để chỉ khí sạch đi vào bể. Van một chiều thì không được bỏ. Khi men yếu đi, áp suất trong chai giảm, nước bể có thể bị hút ngược về chai, thậm chí tràn ra sàn nhà.

Dùng hai chai men nhỏ thay cho một chai lớn cũng có cái lợi. Bạn sẽ chỉnh lượng khí dễ hơn, phần chỉnh bọt ở dưới sẽ nói rõ.

Pha hỗn hợp men đường

Công thức cho một chai 1 lít:

• 1 cốc đường
• 1 cốc nước
• 1/8 thìa cà phê men
• 1/8 thìa cà phê nước nóng trên 38°C

1. Đổ đường vào chai, đổ nước lên trên rồi lắc cho tan.
2. Trộn men với chỗ nước nóng để kích hoạt men. Để yên khoảng 2–4 phút.
3. Đổ men vào chai đường, vặn chặt nắp.

Chai 500 ml thì chia đôi lượng nguyên liệu. Nếu muốn thử nghiệm, hãy tăng giảm lượng men thôi, còn tỉ lệ đường và nước giữ nguyên.

Bao nhiêu chai thì đủ cho bể

Chai 1 lít hết sau khoảng một tuần, nên tiện nhất là thay hỗn hợp cùng lúc với buổi thay nước hàng tuần. Hai chai 2 lít là giới hạn hợp lý. Bể trên khoảng 150 lít mà vẫn dùng men thì gầm tủ sẽ đầy chai, tuần nào cũng phải pha lại, tiền đường cũng tăng. Tới mức đó thì nên đầu tư bình CO2 và bộ van chỉnh đàng hoàng.

Vì sao bộ khuếch tán là phần quan trọng nhất

Nếu cho dây CO2 thả thẳng vào bể, bọt sẽ to và bay vọt lên mặt nước rồi thoát ra ngoài. Lượng CO2 tan được vào nước gần như không đáng kể, cây cũng không dùng được. Khi đó cả bộ CO2 coi như làm cho vui. Bộ khuếch tán phải giữ bọt trong nước lâu hơn, hoặc chẻ bọt thật nhỏ để khí tan nhanh.

Có nhiều cách làm bộ khuếch tán. Cách dưới đây đơn giản, làm nhanh và chạy ổn:

1. Cắt bớt một chai nhựa, giữ lại phần đáy chai.
2. Khoan một lỗ ở giữa thân chai, gắn giác hút vào. Giác hút có núm thì tự giữ chặt, không cần keo.
3. Cuộn miếng mút mịn lại, nhét vào trong chai.
4. Khoan một lỗ ở đáy chai vừa dây hơi. Luồn dây vào, kéo đầu dây tới khoảng giữa chai, nằm trong khối mút.
5. Dán giác hút lên kính bể. Nhớ đặt chai đúng chiều, đáy chai quay xuống.

Khí CO2 thoát ra từ đầu dây phải chui qua lớp mút. Mút chẻ bọt nhỏ ra và giữ chúng trong nước lâu hơn. Vẫn sẽ có ít bọt lên tới mặt nước, nhưng bọt nhỏ hơn hẳn so với thả dây trần.

Chạy thử và chỉnh lượng bọt

Mới lắp xong thì men cần vài tiếng mới tạo đủ áp, nên đừng lo khi chưa thấy bọt ngay. Lượng bọt cần bao nhiêu một phút tùy vào đèn và loại cây trong bể. Đèn mạnh, cây nhiều thì cần nhiều CO2 hơn.

• Bọt nhiều quá: tháo bớt một chai men. Nếu chỉ dùng một chai lớn thì gắn thêm một van chỉnh nhỏ trên dây hơi để giảm bọt.
• Bọt ít quá: gắn thêm một chai men nữa vào chai tách khí.

Bộ này chạy tốt ngay cả với bể cây dễ như rêu Christmas, ráy Anubias và dương xỉ Java. Đây là những loại cây không cần phân nền. Bể có châm CO2 men nhìn chung cho cây lên tốt hơn rõ so với bể không châm.

Bắt đầu từ đâu

• Gom đủ ba chai nhựa cùng cỡ, dây silicon, van một chiều và một gói men. Hầu hết những thứ này có sẵn ở nhà hoặc ở tiệm cá.
• Tính lượng chai theo dung tích bể: khoảng 1 lít hỗn hợp cho mỗi 38 lít nước, tối đa hai chai 2 lít.
• Làm bộ khuếch tán trước khi lắp hệ thống. Thiếu khâu này thì CO2 bay hết lên mặt nước.
• Đặt lịch thay hỗn hợp men cùng ngày thay nước hàng tuần để khỏi quên.